Perp: Vũ khí tài chính cho Thế hệ Z, chống lại một thời đại không bao giờ bình minh

Trong một căn phòng cho thuê ở Gangnam, Seoul, một lập trình viên 27 tuổi đang nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính lúc nửa đêm.

Anh ta không chơi game. Trên màn hình là giao diện vị thế của Hyperliquid với một lệnh long hợp đồng vĩnh viễn ETH, đòn bẩy 20x, ký quỹ bằng ba tháng tiền lương của anh ta. Bởi vì anh ta đã tính một phép toán khác: với mức giá nhà đất hiện tại ở Seoul và mức lương của mình, nếu dành dụm không ăn không uống, phải mất khoảng ba mươi năm mới mua được một căn hộ bình thường. Nhưng ba mươi năm nữa anh ta đã 57 tuổi.

Anh ta không phải là trường hợp cá biệt. Anh ta đại diện cho cả một thế hệ.

Đầu năm 2025, hơn 16.2 triệu người Hàn Quốc sở hữu tài khoản tiền điện tử, chiếm khoảng 32% tổng dân số quốc gia, vượt qua số người sở hữu tài khoản chứng khoán. Chỉ trong vài tuần sau chiến thắng của Trump, hơn 500.000 người Hàn Quốc đã mở tài khoản giao dịch tiền điện tử mới. Một quan sát về nhóm này được mô tả như sau: Những người trẻ ở Seoul đang hành động với chiến lược tập trung cược, đòn bẩy cao; hàng trăm nghìn tài khoản hoạt động đồng bộ một cách thô sơ, tạo ra sức ảnh hưởng thị trường mà không một nhà đầu tư tổ chức đơn lẻ nào có thể sánh kịp.

Bạn có thể gọi đó là văn hóa cờ bạc, nhưng đó cũng là sự hợp lý của sự tuyệt vọng.

Câu chuyện tương tự, ở đầu kia của Trái Đất, đang diễn ra bằng một ngôn ngữ khác.

Lagos, sức mua của đồng Naira đang bốc hơi trước mắt. Vào tháng 3 năm 2025, sau một đợt mất giá tiền tệ đột ngột, khối lượng giao dịch trên chuỗi ở khu vực châu Phi cận Sahara đã tăng vọt lên gần 25 tỷ USD trong một tháng, trong khi các khu vực khác trên thế giới nhìn chung suy giảm. Khoảng một phần ba người trưởng thành ở Nigeria sở hữu hoặc sử dụng tiền điện tử, đây là quốc gia có tỷ lệ chấp nhận cao nhất toàn cầu. Đối với nhiều người Nigeria, đây không phải là đầu cơ. Đây là cách lưu trữ giá trị đáng tin cậy duy nhất ở một đất nước mà việc sở hữu một tài khoản ngân hàng còn khó khăn.

Mumbai, tỷ lệ tham gia của các nhà đầu tư bán lẻ Ấn Độ vào thị trường phái sinh đã tăng vọt từ 2% năm 2018 lên 41% vào năm 2025. Số lượng tài khoản giao dịch đã tăng từ 36 triệu lên 154 triệu trong vòng năm năm. Một nghiên cứu của SEBI trên gần 10 triệu nhà giao dịch phái sinh chứng khoán cá nhân cho thấy, hơn 40% trong số họ dưới 30 tuổi, và hơn ba phần tư có thu nhập hàng năm dưới 50.000 RMB (hoặc tương đương). Họ đang sử dụng một lớp đệm thu nhập cực kỳ mỏng manh để thực hiện các giao dịch đòn bẩy cao, và bất kể các cơ quan quản lý có cảnh báo thế nào, họ cũng không thể dừng lại.

Seoul, Lagos, Mumbai, cũng chính là bức tranh thu nhỏ của toàn cầu. Những người trẻ đương đại, đều đang tụ tập vào cùng một công cụ: Hợp đồng vĩnh viễn.

Đây không phải là câu chuyện của ngành công nghiệp tiền điện tử. Đây là một hành động tập thể toàn cầu, được thúc đẩy bởi sự bất bình đẳng về cấu trúc, nơi những người trẻ sử dụng đòn bẩy để chống lại sự nội cuộc của thời đại.

Một ý tưởng thiên tài, chờ đợi ba mươi năm

Hợp đồng vĩnh viễn (Perpetual Contract, thường được gọi là Perp trong ngành) không phải là phát minh của ngành tiền điện tử.

Năm 1993, nhà kinh tế đoạt giải Nobel Robert Shiller chính thức đưa ra ý tưởng này. Trong thiết kế của ông, đây là một công cụ thanh toán bằng tiền mặt cuối cùng, không có ngày đáo hạn, có thể theo dõi giá trị dài hạn của các tài sản kém thanh khoản, ban đầu được thiết kế để phòng ngừa rủi ro giá bất động sản.

Tuy nhiên, thiết kế này ra đời không đúng lúc. Cỗ máy tài chính truyền thống quá nặng nề. Phố Wall đã xây dựng một hệ thống cực kỳ đồ sộ xoay quanh ngày đáo hạn cố định, thanh toán theo lô và thanh toán bù trừ tập trung. Cỗ máy cũ, được vận hành bởi các chứng từ giấy và hàng lớp trung gian, về bản chất kháng cự lại sự linh hoạt của việc "không bao giờ giao hàng". Ý tưởng của Shiller chìm trong các tạp chí học thuật hơn hai thập kỷ, không ai có đủ năng lực, cũng không ai có động lực để hiện thực hóa nó.

Cho đến năm 2016, Arthur Hayes của BitMEX đưa hợp đồng vĩnh viễn vào tiền điện tử.

Trong hai năm đó, BitMEX, nhờ hợp đồng vĩnh viễn, đã nhanh chóng vươn lên từ rìa trở thành kẻ thống trị ngành.

Bí mật không nằm ở bản thân Bitcoin, mà nằm ở chỗ hợp đồng vĩnh viễn đã giải phóng một trong những thôi thúc lâu đời nhất của con người: cược có hướng với đòn bẩy. Không có ngày đáo hạn, không có chữ cái Hy Lạp, không có rollover, không có thực hiện quyền. Chỉ còn lại một phán đoán: lên hay xuống, bao nhiêu lần.

Jay Drain, đối tác đầu tư tại a16z, trong một báo cáo gần đây gây tranh luận rộng rãi, đã định nghĩa bản chất của việc này bằng một câu: "Hợp đồng vĩnh viễn loại bỏ tất cả sự phức tạp của quyền chọn. Bạn không cần chọn giá thực hiện, không cần quản lý ngày đáo hạn, không cần lo lắng về sự suy giảm giá trị thời gian làm hỏng một phán đoán đúng hướng. Nó chỉ giữ lại một thứ duy nhất: một canh bạc thuần túy về việc giá sẽ lên hay xuống. Sự bùng nổ của quyền chọn 0DTE đã chứng minh quy mô của nhu cầu này."

Ông nói về 0DTE, một sản phẩm khác đang bùng nổ trên thị trường chứng khoán Mỹ – quyền chọn đáo hạn trong ngày (Zero Days to Expiration). Năm 2025, khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày của 0DTE SPX đạt 2.3 triệu hợp đồng, tăng 51% so với cùng kỳ, chiếm 59% tổng khối lượng giao dịch quyền chọn S&P 500. Các nhà đầu tư bán lẻ chiếm 50% đến 60% khối lượng giao dịch này.

Không cần chờ đợi, không cần phức tạp. Ngay bây giờ, hãy cho tôi đòn bẩy.

Perp chỉ đưa nhu cầu này lên đến mức tối đa.

Những con số là minh chứng trung thực nhất cho sự tiến hóa này. Năm 2025, tổng khối lượng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn trên các sàn tập trung đạt 86.2 nghìn tỷ USD, tăng 47% so với cùng kỳ; tốc độ tăng trưởng của hợp đồng vĩnh viễn trên chuỗi DEX còn đáng kinh ngạc hơn, với khối lượng giao dịch cả năm đạt 6.7 nghìn tỷ USD, tăng 346% so với cùng kỳ. Hợp đồng vĩnh viễn hiện chiếm hơn 70% tổng khối lượng giao dịch tiền điện tử tập trung và chiếm khoảng 78% tổng khối lượng giao dịch phái sinh tiền điện tử.

Khối lượng giao dịch danh nghĩa của hợp đồng vĩnh viễn Bitcoin gấp khoảng sáu lần khối lượng giao dịch giao ngay của Bitcoin.

Cấu trúc thị trường "phái sinh dẫn dắt định giá" này chưa từng xuất hiện trong bất kỳ loại tài sản truyền thống nào, bao gồm vàng, dầu thô hay S&P 500.

Dopamine, Bộ lạc và PNL: Giao dịch trở thành một lối sống

Mùa xuân điên rồ năm 2021 là điểm khởi đầu để hiểu tất cả điều này.

Robinhood, với giao diện đầy màu sắc và khẩu hiệu không hoa hồng, đã đơn giản hóa trò chơi tài chính phức tạp thành một trò chơi lướt trên điện thoại. Thiết kế sản phẩm này đã đâm vào khoảng chân không lịch sử của thời kỳ phong tỏa toàn cầu: hàng chục triệu người trẻ có tiền kích cầu của chính phủ trong tay, mất đi các địa điểm giải trí truyền thống như thể thao, sòng bạc và quán bar, và thị trường chứng khoán đã trở thành đấu trường lớn nhất và không bao giờ đóng cửa trên thế giới.

Các nhà đầu tư bán lẻ trên diễn đàn Reddit WallStreetBets đã phát hiện ra vị thế short khổng lồ của quỹ phòng hộ Melvin Capital đối với GME, và thông qua mạng xã hội tập hợp lại, sử dụng quyền chọn mua (call option) để đẩy giá cổ phiếu lên hàng chục lần, buộc một quỹ phòng hộ hàng đầu Phố Wall phải vỡ nợ và cầu cứu.

Sự kiện GME đã tuyên bố với thế giới một điều: Các nhà đầu tư bán lẻ phát hiện ra rằng, thông qua đòn bẩy phái sinh, họ có thể trực tiếp viết lại logic định giá.

Nhưng GME chỉ là một điểm kích hoạt. Những thứ sâu xa hơn đã hình thành từ lâu.

Các ứng dụng giao dịch hiện đại ngày càng được thiết kế giống như trò chơi: những con số nhấp nháy theo thời gian thực, màu sắc đỏ xanh lấp lánh, âm thanh thông báo khi khớp lệnh. Về bản chất, đây là một hệ thống dopamine phản hồi tần số cao. Trước đây, giao dịch cần mở máy tính, đọc báo cáo nghiên cứu; bây giờ, trên tàu điện ngầm, trong nhà vệ sinh, khi xếp hàng mua cà phê, chỉ cần lướt điện thoại là có thể hoàn thành một canh bạc. Khi rào cản gia nhập giao dịch đủ thấp, nó trở thành trò tiêu khiển phân mảnh như lướt video ngắn hay chơi game trên điện thoại.

PNL (Biểu đồ lãi lỗ) đã trở thành danh thiếp mới. Ảnh chụp màn hình lợi nhuận kiếm được là bằng chứng cho "năng lực", sự tự trêu chọc khi thua lỗ là "tiền tệ xã hội" của sự chân thành. Trên các kênh Discord hoặc X (Twitter), sự biến động tài chính theo thời gian thực này có sức tác động mạnh mẽ hơn bất kỳ bức ảnh cuộc sống tĩnh nào. Những người mua cùng một loại Meme coin tự nhiên hình thành một cộng đồng lợi ích chung, sự kết nối cảm xúc "cùng nhau làm giàu" hoặc "cùng nhau về không" vững chắc hơn nhiều so với sở thích đơn thuần.

Như vậy, giao dịch đã trở thành một hoạt động xã hội và lối sống hàng ngày của thế hệ trẻ mới.

Và trong tất cả các công cụ giao dịch, hợp đồng vĩnh viễn là chất dẫn dopamine hoàn hảo nhất.

Nó không có sự phức tạp của quyền chọn, không có sự lo lắng về ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai. Nó chỉ có vị thế, chỉ có đòn bẩy, chỉ có lãi lỗ chưa thực hiện có thể nhìn thấy bất cứ lúc nào. Nó hoàn toàn phù hợp với cảm nhận thời gian của thế hệ này, không phải nắm giữ ba năm, không phải đánh giá hàng quý, mà là bây giờ, tối nay, hai giờ tới.

Các công cụ phái sinh được thiết kế để quản lý rủi ro trong tài chính truyền thống đang được thế hệ nhà đầu tư bán lẻ mới sử dụng như vũ khí cho các canh bạc có hướng. Perp, với thiết kế cực kỳ đơn giản và nhịp điệu giao dịch "nhanh, sướng, mạnh", hoàn toàn phù hợp với nhu cầu này.

Một rào cản giai cấp ẩn giấu suốt hai trăm năm

Tuy nhi