存续40年的证券对账难题，ERC-8056会是最终答案吗？

Tác giả gốc: Vaidik Mandloi

Biên dịch: Chopper, Foresight News

Ngày nay, việc mua cổ phiếu có thể khớp lệnh ngay lập tức, nhưng các nghiệp vụ liên quan đến quyền lợi cổ phiếu sau đó, như cổ tức, chia tách cổ phiếu, vẫn còn hỗn loạn và phức tạp.

Khi Netflix, Apple công bố trả cổ tức, tiền không được chuyển trực tiếp vào tài khoản nhà đầu tư. Nó trải qua một quy trình phân tán: các tổ chức trung gian đa tầng như Công ty Lưu ký Trust (DTC), sàn môi giới, v.v., mỗi bên dựa vào sổ cái nội bộ của riêng mình để hạch toán cổ tức, sau đó mới đối chiếu và đồng bộ dữ liệu với nhau.

Loại nghiệp vụ này được gọi chung là corporate actions (hành động doanh nghiệp). Toàn ngành tài chính chi tới 58 tỷ USD mỗi năm để xử lý các quy trình liên quan, phần lớn chi phí tiêu tốn vào việc đối chiếu dữ liệu giữa nhiều bên, đảm bảo thông tin giữa các sổ cái độc lập của mỗi bên được đồng bộ. Đây là một điểm nghẽn của ngành đã tồn tại suốt 40 năm mà chưa thể tự động hóa được. Giờ đây, một tiêu chuẩn token trên chuỗi hoàn toàn mới hứa hẹn sẽ giải quyết triệt để vấn đề này từ gốc rễ.

Tại sao hệ thống truyền thống không bao giờ giải quyết được điểm nghẽn này?

Trong bài viết trước đây của tôi, tôi đã đề cập rằng vào năm 1968, khối lượng xử lý chứng chỉ cổ phiếu giấy ở Phố Wall hoàn toàn quá tải, buộc các sàn giao dịch phải đóng cửa vào thứ Tư hàng tuần. Sau đó, DTC đã xây dựng một hệ thống lưu ký tập trung, chuyển đổi cổ phiếu vật chất thành hình thức ghi sổ tổng, giải quyết hoàn hảo vấn đề thanh toán bù trừ chứng khoán.

Nhưng corporate actions và thanh toán bù trừ có bản chất khác nhau: thanh toán là giao dịch một-một, một lần mua bán chỉ liên quan đến bên mua và bên bán; còn cổ tức, chia tách cổ phiếu là nghiệp vụ một-nhiều, một thông báo sẽ ảnh hưởng đồng thời đến tất cả cổ đông.

Vì việc đăng ký cổ phần được phân tán trong toàn bộ chuỗi trung gian, từ cơ quan chuyển nhượng đến các sàn môi giới cơ sở, mỗi bên đều phải hạch toán quyền lợi riêng dựa trên cơ sở dữ liệu độc lập của mình, sau đó liên tục đối chiếu, từ đó nảy sinh mâu thuẫn.

Chúng ta hãy cùng phân tích quy trình hiện tại qua một ví dụ cụ thể. Giả sử Apple công bố trả cổ tức 0,25 USD mỗi cổ phiếu. Tiền cổ tức không được trả trực tiếp cho nhà đầu tư lẻ, toàn bộ số tiền được chuyển trước cho cơ quan chuyển nhượng (như Computershare, đơn vị lưu giữ sổ cổ đông chính thức).

Nhưng tên của các nhà đầu tư thông thường sẽ không xuất hiện trên sổ đăng ký chính thức, toàn bộ cổ phiếu được đăng ký thống nhất dưới tên Cede & Co, một thực thể nắm giữ thay mặt của DTC. Do đó, cơ quan chuyển nhượng chỉ chuyển cổ tức cho DTC. DTC sau đó dựa trên sổ cái của mình, tách số tiền tương ứng chuyển cho các ngân hàng lưu ký trực thuộc (như Bank of New York Mellon); ngân hàng lưu ký lại tách tiền và phân phối cho các sàn môi giới hợp tác; cuối cùng, sàn môi giới của bạn (như Fidelity) tự truy xuất dữ liệu khách hàng của mình, hạch toán số cổ tức mỗi người nhận được và ghi vào tài khoản.

Toàn bộ quy trình liên quan đến năm tổ chức độc lập, mỗi bên tự tính toán lại cùng một khoản cổ tức dựa trên các cơ sở dữ liệu không kết nối với nhau.

Bất hợp lý hơn nữa là việc cập nhật dữ liệu sổ cái của các bên không đồng bộ. Các công ty quản lý tài sản sẽ thực hiện corporate actions vào ngày giao dịch không hưởng quyền, nhưng người lưu ký thực tế phải đợi đến ngày thanh toán vài tuần sau mới tiến hành phân phối. Trong thời gian đó, sổ sách của sàn môi giới sẽ hiển thị giả tạo rằng bạn đang nắm giữ cổ phiếu tương ứng, và nhà giao dịch thậm chí có thể bán số cổ phần mà thực tế chưa được ghi nhận vào tài khoản.

Trên toàn cầu, mỗi năm có khoảng một triệu sự kiện corporate actions, mỗi một sự kiện đều phải trải qua chuỗi phân mảnh này, tạo ra chi phí xử lý khổng lồ 58 tỷ USD. Chi phí cao lại tạo ra sự trì trệ trong ngành, các bên thiếu động lực chủ động cải tiến.

Căn bệnh của hệ thống này bắt nguồn từ định dạng dữ liệu và cục diện phân chia lợi ích. Sau khi Apple công bố cổ tức, chỉ nộp hồ sơ lên SEC Hoa Kỳ và phát hành thông cáo báo chí ra bên ngoài. Thông báo sử dụng văn bản SWIFT không có định dạng cố định, máy móc không thể tự động nhận diện và phân tích, không thể kết nối vào hệ thống để xử lý tự động.

Đã là năm 2026, hàng nghìn tỷ USD giao dịch chứng khoán mỗi ngày có thể được thanh toán trong tích tắc, nhưng các thông báo cổ tức, chia tách cổ phiếu vẫn được luân chuyển dưới dạng PDF không thể tự động phân tích, văn bản sao chép-dán.

Ngành không phải không có tiêu chuẩn dữ liệu máy đọc được, công nghệ báo cáo chuẩn hóa XBRL đã ra đời hơn mười năm. Nhưng việc sàng lọc các thông báo lộn xộn và trích xuất dữ liệu hiệu quả đã được chuẩn hóa từ lâu bị độc quyền bởi Bloomberg và S&P. Hai tổ chức này thuê hàng trăm nhà phân tích, đọc hiểu các diễn đạt mơ hồ trong thông báo, sắp xếp dữ liệu chuẩn hóa để cung cấp cho các tổ chức hạ nguồn. Chỉ riêng S&P Global mỗi năm phải kiểm tra thủ công 1,4 triệu thông báo corporate actions trên 170 quốc gia. Nếu các công ty niêm yết thống nhất phát hành thông báo chuẩn hóa máy đọc được, mảng kinh doanh cốt lõi của các nhà cung cấp dữ liệu này sẽ thu hẹp đáng kể. Họ rõ ràng là bên có khả năng nhất thúc đẩy cải cách tiêu chuẩn dữ liệu gốc, nhưng lại trở thành lực cản lớn nhất.

Mặt khác, các công ty phát hành như Apple không phải chịu bất kỳ chi phí xử lý nào, chỉ cần hoàn tất việc nộp hồ sơ là hết trách nhiệm, toàn bộ chi phí do các trung gian hạ nguồn gánh chịu. Các hiệp hội ngành đã từng đề xuất các bên phát hành sử dụng báo cáo chuẩn hóa, nhưng các doanh nghiệp nói rõ rằng họ cần có động lực đi kèm mới sẵn sàng hợp tác.

Sự thay đổi hạ tầng tài chính hiếm khi được thúc đẩy bởi logic “nâng cao hiệu quả”, chỉ khi bùng nổ một cuộc khủng hoảng ngành lớn mới có thể phá vỡ quán tính của hệ thống hiện tại để thúc đẩy thay đổi. Đáng tiếc, nghiệp vụ corporate actions chưa bao giờ xuất hiện một rủi ro hệ thống đủ lớn để buộc toàn ngành phải cải cách. Tổng chi phí liên quan rất lớn, nhưng khi chia đều cho mỗi tổ chức thì số tiền có hạn, không có một chủ thể duy nhất nào có động lực đứng ra thống nhất chỉnh đốn.

ERC-8056: Tiêu chuẩn token trên chuỗi hoàn toàn mới

Nếu hệ thống truyền thống không thể tự giải quyết vấn đề bên trong, liệu có thể dùng blockchain để hoàn toàn né tránh chuỗi cũ kỹ hiện tại? Tiêu chuẩn token mới ERC-8056 đưa ra giải pháp.

ERC-8056 được Robinhood hợp tác cùng Chris Ridmann của Superstate giới thiệu, là tiêu chuẩn hiển thị hệ số nhân số dư tương thích với token ERC-20. Mô hình truyền thống khi chia tách cổ phiếu cần đúc một lượng lớn token mới; còn tiêu chuẩn này chỉ điều chỉnh hệ số hiển thị trên sổ sách, không cần phát hành thêm token. Ví dụ: bạn nắm giữ 100 token, gặp sự kiện chia tách 4:1, ví sẽ tự động cập nhật số lượng hiển thị, hợp đồng không đúc bất kỳ token mới nào, số dư ban đầu và lịch sử giao dịch được bảo toàn, không cần chuyển khoản hay đối chiếu.

Chỉ với một quy tắc hợp đồng thông minh, có thể thay thế toàn bộ quy trình năm tổ chức hạch toán riêng và đối chiếu lặp đi lặp lại trong hệ thống truyền thống.

Logic lập trình này có thể tái sử dụng cho tất cả các corporate actions mà hệ thống truyền thống khó tự động hóa. Cổ tức chỉ cần gọi một lần hợp đồng là có thể phân phối đồng đều cho tất cả cổ đông trên chuỗi, không còn phải chuyển từng tầng, cập nhật lệch kỳ nhiều sổ cái; quyền mua cổ phiếu, biểu quyết ủy quyền cổ đông đều có thể mã hóa thành quy tắc trên chuỗi, tự động thực thi dựa trên sổ đăng ký cổ phần có thẩm quyền duy nhất.

Trong bốn mươi năm, corporate actions luôn phụ thuộc vào xử lý thủ công, nguyên nhân cốt lõi là năm cơ sở dữ liệu độc lập tính toán lặp lại và đối chiếu sau đó. ERC-8056 rút gọn toàn bộ chuỗi giá trị thành một lớp có thể lập trình.

Ở đây cần phân biệt hai mô hình cổ phiếu token hóa để tránh hiểu lầm. Một số sản phẩm token hóa chỉ là bản sao kỹ thuật số của cổ phiếu truyền thống. Ví dụ, Robinhood phát hành cổ phiếu token hóa của Apple, Tesla, bên dưới tương ứng là cổ phiếu thật được lưu giữ trong tài khoản sàn môi giới truyền thống, token chỉ là lớp sổ cái thứ sáu chồng lên hệ thống năm tầng trung gian ban đầu, không giải quyết được vấn đề đối chiếu gốc rễ.

xStocks trên blockchain Solana áp dụng kiến trúc tương tự, nhưng thiết kế sản phẩm còn nhiều khiếm khuyết nổi bật hơn. Nó chiếm phần lớn thị phần cổ phiếu token hóa trên Solana, nhưng cổ tức của người dùng bị buộc phải tái đầu tư, không thể rút tiền mặt; hợp đồng có chức năng ủy quyền vĩnh viễn, bên phát hành có thể tự ý chuyển token trong ví người dùng một cách đơn phương. Những sản phẩm cổ phần được gọi là “phi tập trung” này, quyền kiểm soát tài sản của bên phát hành còn vượt xa các sàn môi giới truyền thống.

Chỉ có mô hình phát hành gốc trên chuỗi mới có thể giải quyết vấn đề từ gốc rễ, để bản thân blockchain trở thành sổ đăng ký cổ đông chính thức. Superstate là doanh nghiệp đại diện cho đường đua này. Công ty đã đăng ký là cơ quan chuyển nhượng hợp pháp với SEC Hoa Kỳ, không còn duy trì cơ sở dữ liệu độc lập và định kỳ đối chiếu với DTC, quyền sở hữu cổ phần được ghi trực tiếp trên chuỗi.

Galaxy Digital gần đ