a16z: 7 biểu đồ giải thích cách token hóa thay đổi bản chất của tài sản

Bài viết này từ:a16z crypto

Biên dịch｜Odaily（@OdailyChina）；Người dịch｜Moni

Tài sản được token hóa (Tokenized Assets), thường được gọi là "Tài sản thế giới thực (RWA)", đang thay đổi hình thái, cách thức lưu thông của tài sản, cũng như cách thức xây dựng hệ thống tài chính.

Ngay trong tháng trước, quy mô thị trường tài sản token hóa đã vượt mốc 30 tỷ USD, hiện ổn định ở mức khoảng 34 tỷ USD (không bao gồm stablecoin), quy mô này tương đương với một ngân hàng khu vực hoặc quỹ tài trợ của một trường đại học hàng đầu. Mặc dù vẫn còn rất nhỏ so với hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng nó đã đủ để tạo ra những tác động thực tế.

Cần biết rằng, hai năm trước, quy mô thị trường tài sản token hóa chưa đến 3 tỷ USD, nhưng sau đó thị trường đã có những thay đổi chóng mặt: Đạo luật GENIUS của Mỹ mang lại khuôn khổ quản lý rõ ràng hơn cho stablecoin, cơ sở hạ tầng trên chuỗi cấp tổ chức dần trưởng thành, và một lượng lớn các tổ chức tài chính cũng bắt đầu triển khai công nghệ blockchain gần như cùng một thời điểm – chính những yếu tố này đã thúc đẩy thị trường tài sản token hóa tăng trưởng gấp 10 lần trong vòng chưa đầy hai năm. (Lưu ý: Mặc dù stablecoin không được tính vào thống kê trên, nhưng chúng đã thực sự thúc đẩy sự tăng trưởng của toàn thị trường bằng cách đơn giản hóa đáng kể các khoản thanh toán và quyết toán trên chuỗi.)

Bài viết này sẽ sử dụng 7 biểu đồ để phân tích lý do đằng sau sự trỗi dậy của tài sản token hóa và hướng đi trong tương lai.

Sự cất cánh của tài sản token hóa: Trái phiếu kho bạc Mỹ trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất

Trái phiếu kho bạc Mỹ là động lực tăng trưởng chính của thị trường tài sản token hóa trong thời gian gần đây.

Lợi thế của trái phiếu kho bạc Mỹ được token hóa rất rõ ràng và trực quan: Các nhà đầu tư có thể nắm giữ tài sản sinh lời ổn định dưới dạng kỹ thuật số, giúp giao dịch và luân chuyển hiệu quả và linh hoạt hơn; các tổ chức tài chính có thể nâng cao hiệu quả trong việc quyết toán và điều phối tài sản thế chấp, kết nối trơn tru với thị trường tài chính kỹ thuật số.

Các nhà đầu tư tiền điện tử cũng có thể tận dụng trái phiếu kho bạc được token hóa để kích hoạt các stablecoin nhàn rỗi, thu được lợi nhuận từ thị trường tiền tệ truyền thống. Các công ty quản lý tài sản như BlackRock, Franklin Templeton đã nhanh chóng triển khai, tạo ra một thị trường trị giá hàng trăm tỷ đô la.

Cần lưu ý rằng, tốc độ tăng trưởng giữa các loại tài sản token hóa khác nhau rất chênh lệch, nguyên nhân một phần đến từ mức độ khó khăn về kỹ thuật và tuân thủ khi đưa các loại tài sản khác nhau lên chuỗi, cũng như mức độ chấp nhận của thị trường sau khi sản phẩm ra mắt.

• Tốc độ tăng trưởng của các tài sản tín dụng được hỗ trợ bởi tài sản dẫn đầu xa. Loại tài sản token hóa này chủ yếu bao gồm các token hạn mức tín dụng vốn chủ sở hữu nhà, token kho cho vay. Các tài sản tài chính đặc thù như hợp đồng tái bảo hiểm, giấy tờ khai thác Bitcoin xếp sau, đạt mức vốn hóa thị trường 1 tỷ USD trong vòng hai năm.
• Tài sản đầu tư mạo hiểm mất hơn bảy năm để vượt mốc vốn hóa thị trường 10 tỷ USD; tài sản chiến lược chủ động có chu kỳ tương tự. Loại tài sản này có cấu trúc phức tạp, chu kỳ đầu tư dài, và yêu cầu vận hành cũng như quản lý cao hơn.
• Nhịp độ đưa trái phiếu kho bạc và hàng hóa lên chuỗi ở mức vừa phải, mất 2 đến 3 năm để đạt vốn hóa thị trường 10 tỷ USD và hiện đã trở thành các loại tài sản chủ đạo trên thị trường.

Đầu năm 2024, trái phiếu kho bạc và hàng hóa gần như chiếm toàn bộ thị phần tài sản token hóa. Sau năm 2024, thị phần của các loại tài sản như tín dụng, tài chính đặc thù, cổ phiếu tăng dần, nhưng mức độ tập trung thị trường vẫn còn cao. Hiện tại, trái phiếu kho bạc Mỹ được token hóa và hàng hóa kết hợp chiếm khoảng hai phần ba thị phần.

Bức tranh phân khúc thị trường tài sản token hóa

Mảng tài sản token hóa hàng hóa tập trung cao độ nội bộ, vàng token chiếm phần lớn thị phần, với tổng quy mô khoảng 5,1 tỷ USD, trong đó riêng vàng token đã đạt 5 tỷ USD. Các loại token bạc và hàng hóa khác chỉ đạt 57,6 triệu USD, chiếm chưa đến 0,01%.

Vàng vốn dĩ rất phù hợp với mô hình tài sản token hóa, thị trường token hàng hóa hiện tại về cơ bản bị chi phối bởi vàng, bởi vì: Vàng có tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất, dễ lưu trữ, khó hư hỏng, và bản thân nó từ lâu đã được giao dịch dựa trên chứng chỉ quyền lợi.

Không chỉ vậy, các nhà đầu tư thị trường tiền điện tử từ lâu đã ưa chuộng tài sản vàng, Bitcoin từ những ngày đầu đã được ca ngợi là vàng kỹ thuật số. Các sản phẩm như Tether Gold (XAUT), Paxos Gold (PAXG) ánh xạ quyền sở hữu vàng trong kho lên blockchain, chuyển đổi quyền lợi vàng vật chất thành token kỹ thuật số có thể nắm giữ trong ví trên chuỗi.

Các loại tài sản token hóa mới nổi như dầu thô, nông sản, năng lượng, sức mạnh tính toán chiếm thị phần rất thấp, ngành này vẫn còn trong giai đoạn sơ khai.

Xét từ góc độ triển khai trên các blockchain nền tảng, hệ sinh thái tài sản token hóa phân bổ đa dạng hơn. Ethereum, với lợi thế tiên phong trong lĩnh vực tài chính phi tập trung và nền tảng triển khai tổ chức, vẫn giữ vị trí dẫn đầu, nắm giữ quy mô tài sản 15,7 tỷ USD, chiếm hơn một nửa thị phần.

Phần còn lại của thị trường tài sản token hóa phân tán trên nhiều blockchain khác: Quy mô thị trường tài sản token hóa trên BNB Chain khoảng 4 tỷ USD, Solana khoảng 2,2 tỷ USD, Stellar khoảng 1,7 tỷ USD, sidechain Bitcoin Liquid Network khoảng 1,5 tỷ USD, và quy mô tài sản token hóa trên XRP Ledger, ZKsync Era và Arbitrum đều gần 1 tỷ USD.

Ngành tài sản token hóa không tập trung vào một blockchain duy nhất; tài sản được phân bổ trên các hệ sinh thái blockchain khác nhau dựa trên chi phí giao dịch, tính thanh khoản, yêu cầu tuân thủ và quan hệ hợp tác kinh doanh. Tuy nhiên, điểm dữ liệu có ý nghĩa nhất không phải là quy mô của thị trường tài sản token hóa... mà là cách những tài sản này được sử dụng.

Hãy tiếp tục phân tích—

Hầu hết tài sản token hóa hiện tại chưa có "khả năng kết hợp"

Quy mô thị trường không phải là chỉ số cốt lõi duy nhất; giá trị ứng dụng thực tế của tài sản còn đáng tham khảo hơn.

Trái phiếu là loại tài sản token hóa có quy mô lớn nhất, với vốn hóa thị trường 15,2 tỷ USD, nhưng chỉ 5% lượng lưu thông được sử dụng trong các giao thức DeFi, tương đương khoảng 800 triệu USD. Tỷ lệ sử dụng của tài sản token hóa kim loại quý cũng thấp tương tự. Hầu hết tài sản token hóa chỉ được sử dụng để lưu trữ trên chuỗi, chưa trở thành các khối xây dựng tài chính cơ bản có thể tự do kết hợp, tương tác và tái sử dụng.

Các loại tài sản token hóa thích hợp lại cho thấy xu hướng hoàn toàn ngược lại: Token tái bảo hiểm có vốn hóa thị trường 362 triệu USD, tỷ lệ sử dụng trong các giao thức trên chuỗi lên tới 84%; token tín dụng tư nhân có tỷ lệ sử dụng là 33%. Cả hai loại tài sản này ngay từ khi thiết kế đã phù hợp với các kịch bản ứng dụng kết hợp trên chuỗi. Ngược lại, các tài sản token hóa hàng đầu như trái phiếu kho bạc và vàng, định vị cốt lõi của chúng chỉ là đơn giản hóa việc nắm giữ và chuyển nhượng tài sản trên chuỗi, không thay đổi logic vận hành vốn có của tài sản. Tình trạng này làm nổi bật sự khác biệt cốt lõi trong ngành tài sản token hóa: mức độ bản địa trên chuỗi của các loại tài sản token hóa là không đồng đều.

Một số tài sản có thể tự do chuyển giao và ứng dụng xuyên chuỗi, một số khác chỉ sử dụng blockchain như một công cụ kế toán, hạn chế khả năng chuyển nhượng và kết hợp tài sản. Phần lớn tài sản token hóa hiện nay về bản chất chỉ là số hóa tài sản, chỉ chuyển sổ sách lên chuỗi, chưa giải phóng tiềm năng kết hợp tài sản. Khả năng kết hợp là giá trị cốt lõi của tài chính trên chuỗi, cũng là chìa khóa để nâng cấp hệ thống tài chính.

Chỉ số Token bản địa của Pantera Capital cho thấy, hơn 70% tài sản token hóa ở cấp độ bản địa trên chuỗi thấp nhất. Một lượng lớn token chỉ là chứng chỉ kỹ thuật số của tài sản thực tế ngoại tuyến, việc kiểm soát thực tế tài sản vẫn dựa vào sổ sách ngoại tuyến và các trung gian.

Hiện tại, ngành tài sản token hóa vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu: một loại là tài sản chỉ mang hình thức ghi chép kỹ thuật số trên chuỗi, loại kia là tài sản bản địa trên chuỗi phù hợp sâu sắc với đặc tính của blockchain.

Cơ sở hạ tầng kỹ thuật kết hợp trên chuỗi đã hoàn thiện, và các loại tài sản cũng dần phong phú, nhưng các ứng dụng kết hợp sâu sắc chỉ mới bắt đầu.

Xu hướng phát triển tương lai của tài sản token hóa

Các dự báo về quy mô dài hạn của ngành tài sản token hóa trong ngành có sự khác biệt, nhưng nhìn chung đều cho rằng thị trường sẽ tiếp tục mở rộng.

• McKinsey dự báo quy mô thị trường tài sản token hóa đạt 2 đến 4 nghìn tỷ USD vào năm 2030;
• Ark Invest ước tính quy mô thị trường tài sản token hóa là 11 nghìn tỷ USD;
• Boston Consulting Group kết hợp với Ripple tính toán quy mô thị trường tài sản token hóa sẽ đạt 9,4 nghìn tỷ USD vào năm 2030 và tăng lên 18,9 nghìn tỷ USD vào năm 2033;
• Standard Chartered Bank dự đoán th