Khi những kẻ hạ sĩ cười lớn "tiền mã hóa đã chết", những bậc thượng sĩ đang vượt qua cái chu kỳ chết tiệt đó
- Quan điểm cốt lõi: Bài viết chỉ ra rằng ngành công nghiệp tiền mã hóa hiện tại đang tồn tại sự lệch cấu trúc nghiêm trọng, đó là cơ sở hạ tầng (Infra) phát triển quá mức trong khi ứng dụng thực tế (PMF) cực kỳ thiếu thốn, đồng thời mượn góc nhìn của Vitalik để phê phán những khó khăn của ngành được tạo nên bởi sự luẩn quẩn tài chính, sự tha hóa xã hội, cơn sốt AI và chủ nghĩa hư vô Meme, cho rằng ngành đang ở trong "đêm trước khi phá kén" cần quay trở lại với việc công nghệ phục vụ thế giới thực.
- Yếu tố then chốt:
- Cơ sở hạ tầng dư thừa và ứng dụng thiếu thốn: Ngành rơi vào "tự yêu bản thân công nghệ", theo đuổi quá mức các chỉ số kỹ thuật như TPS và ZK, nhưng lại thiếu những ứng dụng thực tế như "Uber phi tập trung", dẫn đến sự lệch lạc giữa "năng lực sản xuất Infra dư thừa" và "PMF cực kỳ thiếu thốn".
- Cái bẫy khuyến khích tài chính của sản phẩm xã hội: Động lực tài chính quá mạnh (Tokenomics) sẽ phá hủy bản chất xã hội, dẫn đến hành vi người dùng bị tha hóa thành "đào tiền trên chuỗi", việc Farcaster chuyển hướng chiến lược sang ví được coi là một bước đi khôn ngoan để trở về với bản chất kết nối.
- Điểm kết hợp thực sự giữa AI và Crypto: Giá trị cốt lõi của Crypto đối với AI nằm ở việc cung cấp tư cách chủ thể trên chuỗi "không cần xin phép", giải quyết các vấn đề cơ bản cho AI Agent như danh tính, thanh toán (ví dụ: vi thanh toán), thị trường dự đoán và xác quyền dữ liệu, chứ không phải đơn thuần là phát hành token để gây sốt.
- Nguyên nhân gốc rễ và tác hại của sự thịnh hành Meme: Sự phổ biến của Meme là sự phản kháng mang tính trả đũa của các nhà đầu tư nhỏ lẻ đối với mô hình tham lam "VC lập sòng, định giá cao thanh khoản thấp", nhưng văn hóa cờ bạc thuần túy này đang tiêu hao tương lai của ngành, xói mòn nền tảng hợp pháp của nó.
- Ba tầng nhận thức về hiện trạng ngành: Chia những người tham gia ngành thành ba loại: "Hạ sĩ" đắm chìm trong cờ bạc và chế giễu; "Trung sĩ" sa vào mâu thuẫn nội bộ và mất phương hướng; "Thượng sĩ" như Vitalik thì nhìn thấy cơ hội chuyển đổi đằng sau những khó khăn, nỗ lực thúc đẩy công nghệ phục vụ nhu cầu thực tế.
Tác giả gốc: Haotian (X: @tmel0211)
Thượng sĩ văn đạo, cần nhi hành chi; Trung sĩ văn đạo, nhược tồn nhược vong; Hạ sĩ văn đạo, đại tiếu chi. — "Đạo Đức Kinh"
Đây là câu nói bất chợt lóe lên trong tâm trí tôi gần đây giữa biển ồn ào của "Anything But Crypto", "Chủ nghĩa hư vô Meme" và "Ngày tận thế Crypto".
Cảm giác này càng trở nên mãnh liệt hơn, đặc biệt là sau khi đọc bài phỏng vấn của Vitalik Buterin về năm 2026.
Chúng ta thấy Vitalik Buterin ngồi thư giãn trên chiếc xích đu ở Chiang Mai, không hề cuồng nhiệt vì những tiến bộ trong lộ trình công nghệ của Ethereum, mà thay vào đó, ông nhìn thấy sự chia cắt khổng lồ giữa công nghệ và ứng dụng.
Tại sao? Ethereum đã đạt được những bước tiến lớn trong công nghệ mở rộng quy mô, giới hạn Gas tăng gấp đôi, zkEVM triển khai thành công, trải nghiệm như tài khoản trừu tượng được cải thiện đáng kể. Về mặt công nghệ, chúng ta đã thắng lớn, nhưng ở cấp độ ứng dụng, chúng ta lại thua thảm hại.
Nói cách khác, chúng ta đã chế tạo ra những siêu xe thể thao tốc độ 300 km/h (L2/L3), nhưng trên đường chỉ toàn là "xe điện cụ" (meme rác) và "xe đụng" (PVP cắt lẫn nhau).
Cảm giác "lệch pha" mạnh mẽ này, là điều mà đại đa số mọi người không thể hiểu nổi. Mượn suy nghĩ của Vitalik, tôi muốn gạt bỏ những câu chuyện hoành tráng, nói về bốn sự thật tàn khốc mà chỉ có "thượng sĩ" mới quan tâm:
Khi "cơ sở hạ tầng infra" trở thành một sự phụ thuộc gây nghiện
Chúng ta đã rơi vào một ảo tưởng tập thể: không chỉ xây đường, mà còn phải xây nhiều đường hơn, đường nhanh hơn, ngay cả khi trên đường chẳng có xe nào.
Ban đầu, chúng ta mơ về "Uber phi tập trung", "Amazon Web3", nhưng kết quả lại là sự luân chuyển tài chính vô tận. Đây là một sự lệch pha cấu trúc điển hình giữa "thừa công suất hạ tầng" và "cực kỳ thiếu PMF (sản phẩm phù hợp thị trường)".
Tại sao lại như vậy? Câu trả lời không gì khác ngoài việc "bán xẻng" dễ kể chuyện hơn "đào vàng".
Vài năm qua, VC và các nhà phát triển đã cùng nhau diễn một bữa tiệc tự yêu bản thân về công nghệ. Chỉ cần TPS của bạn đủ cao, chỉ cần thuật toán ZK của bạn đủ khó hiểu, bạn sẽ nhận được định giá cao. Còn có ai dùng không? Không quan trọng, đó là chuyện của chu kỳ tiếp theo.
Thực ra, công nghệ thực sự nên giống như không khí và nước, bạn sống dựa vào nó nhưng không cảm nhận được sự tồn tại của nó. Sự cường điệu xung quanh cơ sở hạ tầng phải chuyển hướng sang ứng dụng và dịch vụ. Nếu không giải quyết vấn đề "ai sẽ lái xe", thì xây thêm nhiều đường cũng chỉ là dựng bia mộ cho sự hoang vu của ngành.
Bản chất của mạng xã hội: Không thể để dopamine giết chết oxytocin
Vitalik đã nói một câu rất thật: Nếu động lực tài chính quá mạnh, nó sẽ trực tiếp phá hủy bản chất của mạng xã hội.
Khi chúng ta đưa Tokenomics vào sản phẩm mạng xã hội, chúng ta tưởng rằng đang khuyến khích người dùng, nhưng thực chất đang nuôi dưỡng lòng tham. Dữ liệu tăng trưởng ban đầu, đó có phải là mạng xã hội không? Không, đó là bữa tiệc của "xưởng đào tiền trên chuỗi". Một khi lợi nhuận kỳ vọng giảm, đám đông tan biến, sẽ chỉ còn lại một mớ hỗn độn.
Đó là lý do tại sao Vitalik lại đánh giá cao sự khôn ngoan chiến lược của Farcaster khi chuyển hướng làm ví.
Trong thời đại của AI Agent và tương tác tần suất cao, ví mới là "bộ kết nối phổ quát" kết nối vạn vật. Khi Farcaster quyết định lắng đọng các mối quan hệ xã hội ở lớp nền tảng ví, thay vì chỉ đơn thuần làm một "phiên bản Twitter của Web3", đó thực sự không phải là một sự đầu hàng rút lui, mà là tìm đúng mạch máu của sản phẩm Crypto.
Cục diện cuối cùng của mạng xã hội, không phải biến "thích" thành một lần chuyển khoản, mà là biến "nội dung" thành một loại "tài sản". Chỉ khi tách biệt khỏi tiếng ồn tài chính quá mức, quay trở lại với logic tuyển chọn và sàng lọc kiểu Substack, mạng xã hội Web3 mới có thể tìm lại linh hồn đã mất.
Sự cứu rỗi của AI: Cấp một "chứng minh nhân dân" cho sự sống silicon
Các câu chuyện hoành tráng xoay quanh AI + Crypto đã được thổi phồng hết đợt này đến đợt khác, làn sóng phát hành token AI Agent MEME, làn sóng mở rộng thanh toán x402 Agent, v.v. Nhưng ai có thể trả lời mệnh đề cốt lõi mà Vitalik đề cập: Rốt cuộc Crypto có thể mang lại điều gì cho AI?
Câu trả lời không phải là chú chó vàng trăm lần tiếp theo, mà là "không cần cấp phép" như Vitalik đã nói: Cho dù là con người, công ty hay AI Agent đều có quyền truy cập bình đẳng.
Trong thế giới Web2, một AI Agent mạnh mẽ đến đâu về bản chất cũng chỉ là một "hộ khẩu đen". Nó không có thẻ ngân hàng, không có danh tính pháp lý, có thể bị OpenAI rút dây mạng bất cứ lúc nào, có thể bị đóng băng tiền vì kiểm soát rủi ro bất cứ lúc nào. Nó chỉ là một đoạn mã trên máy chủ, là tài sản riêng của các gã khổng lồ công nghệ.
Nhưng Crypto đã cho AI một tư cách chủ thể trên chuỗi không thể bị đóng băng. Liên quan đến điều này, Vitalik cũng đưa ra một số hướng đi:
- Tài khoản ngân hàng cho AI: Đây là EndGame của giao thức PayFi hoặc x402. Bởi vì các khoản thanh toán vi mô tần suất cao, minh bạch, đáng tin cậy giữa các AI Agent, chỉ có blockchain mới có thể chịu tải được.
- Thị trường dự đoán: Đây là nơi biến hiện nhận thức siêu cường của AI. Thị trường dự đoán sẽ là sân khấu tốt nhất để AI thể hiện "biến hiện nhận thức".
- Xác định quyền sở hữu dữ liệu: Khi nội dung do AI tạo ra tràn lan, chỉ có blockchain mới có thể chứng minh "ai là nguyên bản, ai là giả mạo".
Có lẽ đây mới là điểm kết hợp thực sự giữa Crypto và AI: Chúng ta không phải đang phát hành token, chúng ta đang xây dựng một hệ thống pháp lý và tài chính cho phép sự sống silicon được thở tự do.
Sự kết thúc của hư vô: Meme là sự bật lại trả đũa sau "sự hủy diệt câu chuyện công nghệ"
Vitalik lo ngại ngành sẽ chết vì chủ nghĩa hư vô Meme. Tôi cũng lo ngại.
Nhưng chúng ta phải hiểu logic đằng sau sự thịnh hành của Meme: Đây là sự "bất hợp tác phi bạo lực" của các nhà đầu tư nhỏ lẻ đối với mô hình tham lam "VC tổ chức, định giá cao thanh khoản thấp, mở khóa vô hạn".
Khi cái gọi là "token giá trị" trở thành công cụ cho các tổ chức chốt lời ở mức cao, các nhà đầu tư nhỏ lẻ chọn Meme là một sự bật lại trả đũa, ngụ ý rằng, vì đều là lưỡi hái, chi bằng tôi đi chơi sòng bạc đánh bài ngửa, ít nhất ở đó có vẻ công bằng.
Nhưng sự cuồng nhiệt này là nguy hiểm, bởi vì nó đang tiêu hao tương lai của ngành. Nếu Crypto cuối cùng chỉ còn lại 100% cờ bạc, thì nó sẽ mất đi nền tảng hợp pháp tồn tại, cuối cùng sẽ cạn kiệt vì mất khả năng tạo máu.
Những định kiến gần đây chúng ta cảm nhận được từ những người ngoài ngành, thậm chí sự đối xử bất công của thuật toán, chẳng phải đều là cái giá phải trả cho văn hóa Crypto bị dị hóa sao?
Chỉ khi câu chuyện công nghệ phục vụ thế giới thực, thay vì phục vụ sòng bạc thuần túy, chúng ta mới có thể thoát khỏi "vòng lặp chết" này.
Trên đây.
Có lẽ mọi người đã phát hiện ra, tôi đã chọn một bức ảnh tương tự như Người Mohican cuối cùng cho bài viết này, trong mắt tôi, nếu một ngày nào đó kịch bản ngày tận thế Crypto thực sự diễn ra, Vitalik Buterin sẽ là người punk crypto cuối cùng canh giữ trong rừng sâu.
Quay lại phần đầu, câu nói trong Đạo Đức Kinh, tôi cảm thấy cần giải thích một chút:
- "Hạ sĩ" Gambler đang chế nhỏ sự hoang vu ứng dụng của ngành Crypto, nhìn thấu đáy, tuyên bố crypto đã chết và đắm chìm trong khoái cảm PVP cắt lẫn nhau;
- "Trung sĩ" là những người trong ngành nửa tin nửa ngờ đang vật lộn trong ngành, không có chủ nghĩa lý tưởng và khoái cảm đầu cơ, chủ nghĩa lý tưởng bị mài mòn, khoái cảm đầu cơ cũng không nắm bắt được, chỉ còn lại toàn hao tổn nội bộ và mơ hồ;
- Còn số ít "thượng sĩ" như Vitalik, những gì họ nhìn thấy không phải là "cục diện cuối cùng của crypto", mà là đêm trước của một lần "phá kén" khác thuộc về ngành công nghiệp crypto.
Thượng sĩ nghe đạo, nỗ lực thực hành; trung sĩ nghe đạo, nửa tin nửa ngờ; hạ sĩ nghe đạo, cười to. Thường thứ càng phổ biến, càng không có đạo, thứ hạ sĩ cần chưa bao giờ là đạo, mà là sự náo nhiệt.
Câu hỏi đặt ra, nếu một ngày nào đó kịch bản ngày tận thế Crypto không may xảy ra:
Bạn có sẵn sàng đi theo Vitalik Buterin, gia nhập đội quân punk crypto của ông ấy không?
