Tại sao nước Mỹ không có "Huabei" hay "Jiebei"?

Sáng tác｜Odaily (@OdailyChina)

Tác giả｜Wenser (@wenser 2010 )

Mới đây, Musk lại tung ra thông tin về X Money, một mặt cho thấy sự nhiệt tình thường thấy của ông trong việc "tái tạo một WeChat"; mặt khác, cũng phơi bày hiện thực rằng nước Mỹ hiện thiếu một nền tảng thanh toán tất cả trong một như WeChat Pay hay Alipay. Một câu hỏi đặt ra là, tại sao bên kia bờ Đại Tây Dương, nước Mỹ lại không phát triển được các sản phẩm cho vay tín chấp tiêu dùng nhỏ lẻ với quy mô lớn như Huabei và Jiebei?

Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng, sự thật có phần bất ngờ. Trên mảnh đất màu mỡ về tài chính của nước Mỹ, một hệ thống rào cản chồng chéo đã chặn đứng các khoản vay nhỏ lẽ ra phải mang lại lợi ích cho hàng triệu hộ gia đình, thay vào đó lại để cho cả một hệ sinh thái thẻ tín dụng "chi phí cao, phủ sóng rộng" tiếp tục hút máu.

Câu chuyện tàn khốc về tầng lớp tài chính thấp nhất nước Mỹ: Không ai quan tâm bạn có tiền hay không

Thực tế, nước Mỹ với ngành tài chính phát triển không phải là không có nhu cầu tín dụng vi mô.

Theo dữ liệu khảo sát năm 2023 của FDIC Mỹ, có khoảng 5,6 triệu hộ gia đình "không có tài khoản ngân hàng" (chiếm khoảng 4,2% dân số) và khoảng 19 triệu hộ gia đình "sử dụng dịch vụ ngân hàng không đầy đủ" (chiếm khoảng 14,2% dân số). Theo báo cáo về phúc lợi kinh tế năm 2024 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong số những người trưởng thành có thu nhập dưới 25.000 USD, 22% không có tài khoản ngân hàng; 6% người trưởng thành (khoảng 15 triệu người) ở trong tình trạng "không có tài khoản ngân hàng".

Lý do chính khiến những người này không mở tài khoản ngân hàng cũng rất đơn giản - "không có đủ tiền để đáp ứng yêu cầu số dư tối thiểu"; tiếp theo là "không tin tưởng vào hệ thống ngân hàng". Đối với nhiều người, ngân hàng bị coi như ma cà rồng bị ma quỷ hóa, chỉ biết thúc ép, hối thúc bạn trả nợ. Khoảng 2/3 số hộ gia đình không có tài khoản ngân hàng phụ thuộc hoàn toàn vào tiền mặt trong sinh hoạt hàng ngày.

Đối với những người sống ở tầng đáy tài chính này, vay ngày lĩnh lương (payday loan) trở thành phao cứu sinh duy nhất. Mặc dù lãi suất hàng năm của loại hình vay này có thể lên tới 400%, nhưng vào thời kỳ đỉnh cao năm 2014, nó vẫn có 12 triệu người dùng hoạt động, tổng dư nợ hàng năm khoảng 46 tỷ USD, với hơn 1000 nhà cung cấp dịch vụ loại này. Nói cách khác, những người này chỉ có thể vay được những khoản tiền cực kỳ đắt đỏ. Đối với các ngân hàng lớn của Mỹ, họ là những "người dùng rác" với điểm FICO cực thấp, thậm chí không thể có được thẻ tín dụng, là tầng lớp dưới đáy của xã hội.

Trên cơ sở này, nhóm người sử dụng dịch vụ "mua trước trả sau" (BNPL) có tình trạng khá hơn một chút.

Theo khảo sát, năm 2024 có khoảng 380 triệu người dùng vay "mua trước trả sau" trên toàn cầu, dự kiến tăng lên khoảng 670 triệu vào năm 2028; năm 2025, số người dùng vay "mua trước trả sau" tại Mỹ là 91,5 triệu; dự kiến đạt 96,3 triệu vào năm 2026; năm 2025, tổng giá trị hàng hóa (GMV) của thị trường vay "mua trước trả sau" tại Mỹ là khoảng 122,2 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 20,3% trong giai đoạn 2021-2024.

Đối với những người trẻ và lực lượng tiêu dùng chính với nhu cầu chi tiêu mạnh mẽ và khả năng mua sắm tăng nhanh, thẻ tín dụng có phần cổ điển và quy trình dài dòng không hữu dụng bằng "mua trước trả sau" linh hoạt, tiện lợi với lãi suất trả góp bằng 0, do đó đang trong giai đoạn thâm nhập chậm chạp. Tuy nhiên, so với quy mô hàng chục triệu thương gia và lượng người tiêu dùng lớn hơn trên toàn thế giới, nhóm này chắc chắn là một thiểu số. Tất nhiên, American Express, Citibank và các tổ chức khác đã tung ra các tính năng trả góp tương tự "mua trước trả sau" cho chủ thẻ tín dụng của họ, các tổ chức tài chính truyền thống đang nhanh chóng bắt kịp.

Ngược lại, hệ thống thẻ tín dụng đã thịnh hành tại Mỹ nhờ lợi thế người đi trước, hiệu ứng mạng lưới, trợ cấp chéo và chi phí tuân thủ, hưởng lợi rất nhiều.

Về lợi thế người đi trước và hiệu ứng mạng lưới, theo thống kê của Fed, 70%-80% người trưởng thành ở Mỹ sở hữu thẻ tín dụng; đến cuối năm 2025, dư nợ thẻ tín dụng chưa thanh toán đạt 1,28 nghìn tỷ USD (dữ liệu tháng 2/2026 của New York Fed); 175 triệu chủ thẻ sở hữu khoảng 648 triệu thẻ, với lãi suất hàng năm trung bình đạt 22,3% (dữ liệu Q4/2025); ngoài ra, APR trung bình của thẻ tín dụng mới phát hành là 23,75%; báo cáo năm 2025 của CFPB chỉ ra rằng, chỉ riêng năm 2024, người tiêu dùng đã trả tới 160 tỷ USD tiền lãi thẻ tín dụng, tăng vọt 52% so với 105 tỷ USD của năm 2022. Không ngoa khi nói rằng thẻ tín dụng là khoản vay săn mồi hợp pháp lớn nhất nước Mỹ.

Về trợ cấp chéo và chi phí tuân thủ, theo thống kê, khoảng 45%-50% chủ thẻ tín dụng chọn thanh toán toàn bộ số dư mỗi tháng. Đối với họ, thẻ tín dụng là công cụ tín dụng ngắn hạn miễn phí (tương đương với 25 ngày miễn lãi) và thậm chí có thể kiếm tiền thông qua hoàn tiền điểm thưởng. Trong số những chủ thẻ tín dụng có thu nhập dưới 50.000 USD/năm, 56% có số dư hàng tháng; con số này giảm xuống còn 36% đối với những chủ thẻ có thu nhập trên 100.000 USD/năm. Ngược lại, hơn 27 triệu người Mỹ chỉ có thể thanh toán số tiền tối thiểu hàng tháng, tương đương với việc chỉ trả lãi chứ không trả gốc. Do đó, hệ thống thẻ tín dụng của Mỹ hình thành một trạng thái cân bằng kỳ lạ: những người dùng không thể trả hết toàn bộ số dư đang trợ cấp ngược lại cho nhóm người dùng trả đủ bằng chi phí lãi suất hàng năm cao.

Cả hai phía cung và cầu cùng nhau phơi bày hiện trạng tàn khốc của ngành tài chính Mỹ hiện nay: Một số người không thể mở thẻ tín dụng; một số chủ thẻ tín dụng đang cung cấp máu cho ngân hàng và những người khác; một số người chọn vay tiêu dùng thay vì sử dụng thẻ tín dụng. Nguyên nhân dẫn đến hiện trạng này chắc chắn là phức tạp và sâu xa.

Ngành tài chính Internet bị lãng quên của nước Mỹ: Quy định, quyền riêng tư, vốn và sự kiểm soát của các gã khổng lồ

Xem xét kỹ lưỡng lý do tại sao nước Mỹ không có ngành công nghiệp tài chính Internet phát triển rực rỡ như ở Trung Quốc, về bản chất, đó là một hệ thống bốn bức tường cao mang tính cấu trúc và hệ thống.

Thứ nhất, đó là hệ thống quản lý khắt khe và phân mảnh của ngành tài chính Mỹ.

Một mặt, khung quản lý theo chế độ hai song song giữa liên bang và 50 tiểu bang tạo ra rào cản tuân thủ tài chính cực kỳ cao. Vấn đề phân mảnh quy định khiến chi phí tuân thủ của các công ty muốn kinh doanh cho vay thường tăng theo cấp số nhân, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư rất thấp; mặt khác, cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 cũng cung cấp cơ sở vững chắc cho việc thắt chặt quản lý tài chính. Sau khi Đạo luật Dodd-Frank được thông qua năm 2010, quyền lực của Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng (CFPB) càng mở rộng, chi phí tuân thủ càng tăng, về mặt khách quan đã loại bỏ khả năng các tổ chức phi ngân hàng có thể phát triển lớn mạnh trong lĩnh vực tín dụng vi mô. Ở một mức độ nhất định, hệ thống quản lý của Mỹ không bảo vệ người tiêu dùng, mà bảo vệ các ngân hàng đang hưởng lợi.

Thứ hai, đó là ranh giới đỏ về mặt pháp lý đối với dữ liệu cá nhân tại Mỹ.

Về mặt lý thuyết, các gã khổng lồ công nghệ Internet của Mỹ sở hữu dữ liệu người dùng và thông tin cá nhân toàn diện hơn so với các công ty Internet Trung Quốc: Amazon biết bạn mua gì, Google biết bạn tìm kiếm gì, Apple biết bạn sử dụng gì - nhưng FCRA (Đạo luật Báo cáo Tín dụng Công bằng, được ban hành năm 1970 và sửa đổi nhiều lần) quy định chặt chẽ loại dữ liệu nào có thể được sử dụng cho quyết định tín dụng và loại nào không; CFPB trong giai đoạn 2023-2024 đã thúc đẩy mở rộng phạm vi áp dụng FCRA, đưa nhiều hoạt động môi giới dữ liệu hơn vào tầm quản lý; CCPA của California và CPRA sau đó đã thêm một lớp bảo vệ quyền riêng tư cấp tiểu bang. Các quy định này có nghĩa là ngay cả khi các công ty công nghệ Mỹ có dữ liệu hành vi người dùng phong phú, về mặt pháp lý họ không thể trực tiếp đưa dữ liệu này vào các mô hình quản lý rủi ro tín dụng. Đây không phải là rào cản kỹ thuật, mà là ranh giới đỏ pháp lý.

Thứ ba, đó là hình phạt định giá thị trường vốn đối với các công ty Internet.

Trong mắt của các nhà tư bản Phố Wall, nơi tiền không bao giờ ngủ, một khi các công ty công nghệ Internet liên quan đến dịch vụ tài chính, thì sức hấp dẫn về doanh thu, lợi nhuận và các chỉ số hoạt động khác của chúng sẽ giảm đi rất nhiều - từ trước đến nay, các công ty công nghệ Internet được hưởng lợi từ tỷ lệ P/E cao (tài sản nhẹ, tăng trưởng cao, hiệu ứng mạng lưới), trong khi các công ty tài chính lại bị định giá thấp trên thị trường do tài sản nặng, quản lý chặt chẽ và tính chu kỳ. Trước đây, Apple từng hợp tác với Goldman Sachs để phát triển thẻ tín dụng Apple Card vào năm 2019, cuối cùng đã kết thúc với việc Goldman Sachs lỗ hơn 6 tỷ USD, tỷ lệ nợ xấu lên tới 2,93% và chuyển giao mảng kinh doanh này cho JPMorgan. Nguyên nhân dẫn đến sự đình trệ của mảng kinh doanh này, chắc chắn có ảnh hưởng từ sự thiếu hụt của các ngân hàng đầu tư như Goldman Sachs trong quản lý tín dụng bán lẻ và rủi ro, nhưng lý do quan trọng hơn là Apple không muốn dính líu quá sâu hoặc thậm chí chịu rủi ro tín dụng.

Thứ tư, quyền định giá tín dụng nằm trong tay các gã khổng lồ tài chính.

Những người chơi chính trong tín dụng tiêu dùng của Mỹ là các ng