「债市风暴」席卷美欧日，长债收益率逼近数十年高点

Tác giả gốc: Đổng Tĩnh

Nguồn bài viết: Wall Street CN

Thị trường trái phiếu chính phủ toàn cầu đang trải qua làn sóng bán tháo dữ dội nhất trong nhiều thập kỷ, lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài liên tục leo thang dưới áp lực ba tầng từ lo ngại lạm phát, mở rộng tài khóa và nhu cầu suy giảm mang tính cơ cấu, khiến chi phí huy động vốn của các chính phủ trên thế giới tăng vọt.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã chạm mức 5,33% trong tuần này, mức cao nhất kể từ năm 2007; lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp cùng kỳ hạn tăng lên đỉnh điểm kể từ năm 2008; lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 30 năm quay trở lại mức của năm 2011; lợi suất trái phiếu chính phủ Anh cùng kỳ hạn tiến sát mức 6%; trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 30 năm đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1999.

Bài viết của Wall Street CN cho biết, lợi suất tổng hợp của trái phiếu chính phủ toàn cầu đã quay trở lại mức của năm 2007. Ngoài ra, theo dữ liệu tổng hợp của Bloomberg, lợi suất bình quân của danh mục trái phiếu chính phủ cấp đầu tư đã tăng vọt lên khoảng 4,5%, mức cao nhất kể từ khi có dữ liệu vào năm 2015.

Đợt bán tháo này không phải là sự kiện riêng lẻ của một thị trường duy nhất, mà được thúc đẩy bởi các lực lượng cơ cấu toàn cầu — tình trạng bất ổn địa chính trị kéo dài làm gia tăng các cú sốc nguồn cung và rủi ro lạm phát, kỷ luật tài khóa của các chính phủ lỏng lẻo, trong khi nhu cầu từ các nhà mua trái phiếu dài hạn truyền thống đang suy giảm một cách có hệ thống. Các phân tích chỉ ra rằng điều này đồng nghĩa với việc logic định giá của các tài sản thu nhập cố định dài hạn đang được viết lại; đối với chính quyền Trump, chi phí huy động vốn cao ngất ngưởng đã trở thành áp lực chính trị trước thềm bầu cử giữa kỳ.

Lợi suất trái phiếu Mỹ báo động trên toàn tuyến, kỳ hạn dài hứng chịu đầu tiên

Tâm chấn của cơn bão trái phiếu lần này nằm ở kỳ hạn dài. Kể từ cuối tháng 6, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã tăng tích lũy gần 40 điểm cơ bản, sau khi chạm 5,33% trong phiên thứ Ba đã hạ nhiệt nhẹ xuống 5,28%, nhưng vẫn duy trì gần mức cao nhất trong hai thập kỷ.

Lý do trái phiếu kỳ hạn dài dẫn đầu đà giảm là vì chúng nhạy cảm hơn với các yếu tố rủi ro như lạm phát. Giám đốc đầu tư của St. James's Place, Justin Onuekwusi, cho biết:

"Tín hiệu mà thị trường gửi đi là: chúng tôi kỳ vọng lạm phát trong tương lai sẽ cao hơn, hoặc ít nhất là sự bất định lớn hơn, do đó chúng tôi yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn."

Nhà chiến lược vĩ mô của Bloomberg, Skylar Montgomery Koning, chỉ ra rằng đợt tăng lợi suất mang tính cơ cấu lần này có một điểm khác biệt quan trọng: việc mở rộng thâm hụt đang diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế không suy yếu rõ rệt.

"Thông thường, khi thâm hụt mở rộng đi kèm với kinh tế suy yếu, lãi suất chính sách sẽ hạ xuống, tạo ra vùng đệm cho thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, việc mở rộng tài khóa theo chu kỳ kinh tế hiện tại có nghĩa là chính phủ vay mượn nhiều hơn trong bối cảnh lãi suất vốn đã cao, đẩy lợi suất tiếp tục đi lên."

Châu Âu và Nhật Bản cùng chịu áp lực, chi phí huy động vốn của nhiều quốc gia chạm đỉnh nhiều năm

Thị trường trái phiếu châu Âu cũng khó có thể đứng ngoài cuộc. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 30 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2008, khi các nhà đầu tư hướng sự chú ý đến sự bất định chính trị từ các cuộc đàm phán ngân sách năm 2027 và cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới.

Theo Bloomberg, những người am hiểu sự việc tiết lộ rằng Đức đã phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm qua hình thức hợp vốn vào thứ Ba, với mức lãi suất phải trả cao nhất trong 15 năm.

Về phía Nhật Bản, mặc dù mức lợi suất tuyệt đối vẫn thấp hơn các thị trường chính khác, nhưng đà tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm cũng diễn ra liên tục và mạnh mẽ, đã lên mức cao nhất kể từ năm 1999.

Đối mặt với chi phí huy động vốn kỳ hạn dài tăng vọt, một số quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát hành trái phiếu, chuyển sang các loại kỳ hạn ngắn hơn.

Chính quyền Anh đã tạm dừng phần lớn kế hoạch phát hành trái phiếu dài hạn theo dự kiến. Tuy nhiên, không gian xoay xở của các chính phủ là rất hạn chế — trong môi trường mới không thể khóa chi phí huy động vốn trong nhiều thập kỷ với lãi suất siêu thấp, các lựa chọn chính sách đã bị thu hẹp đáng kể.

Còn đối với chính quyền Trump, việc lợi suất trái phiếu dài hạn tiếp tục leo thang không chỉ là vấn đề thị trường mà còn là mối nguy chính trị. Chi phí huy động vốn của chính phủ cao đang lan truyền sang các khoản vay doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng, tạo áp lực rõ rệt trước thềm bầu cử giữa kỳ.

Chi phí trả lãi nợ công của Mỹ tiếp tục là động lực cốt lõi cho việc mở rộng thâm hụt ngân sách. Tính đến nay trong năm tài khóa này, chi phí trả lãi tích lũy đã đạt 1.170 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ, một phần nguyên nhân chính là do lợi suất trái phiếu kho bạc tăng cao. Thâm hụt ngân sách hàng năm của Mỹ đang tiến gần mức 2 nghìn tỷ USD, trong khi tổng nợ quốc gia sắp chạm ngưỡng 40 nghìn tỷ USD.

Chris Iggo, cựu Giám đốc đầu tư của AXA IM Core, hiện đang làm việc tại BNP Paribas Asset Management, cho biết:

"Cuộc bầu cử tháng 11 có thể mang lại nhiều rủi ro chính sách hơn và sẽ khiến thị trường giữ sự chú ý cao độ đối với các vấn đề tài khóa trước khi mùa ngân sách thường lệ đến. Trong điều kiện lý tưởng, không ai muốn đối mặt với tình trạng lãi suất thế chấp tăng trước thềm một chu kỳ bầu cử quan trọng, ngay cả khi lãi suất hiện tại vẫn thấp hơn mức của năm 2023."

Nhóm chiến lược gia của Yardeni Research do Ed Yardeni dẫn đầu cho biết hôm thứ Ba rằng hiện chưa có lý do gì để hoảng loạn về thị trường trái phiếu Mỹ, "chúng tôi không nhấn nút hoảng loạn, nhưng chúng tôi đang theo dõi sát sao liệu những 'người canh gác trái phiếu' có làm như vậy hay không."

Mất cân bằng kép giữa cung và cầu, lợi suất thực là động lực chính

Đáng chú ý là mặc dù lo ngại lạm phát là bối cảnh quan trọng của đợt bán tháo lần này, nhưng tỷ lệ lạm phát hòa vốn kỳ hạn dài ở hầu hết các thị trường chính — tức là chỉ số phản ánh kỳ vọng lạm phát trong tương lai của thị trường — nhìn chung vẫn tương đối ổn định. Đà tăng của lợi suất chủ yếu được thúc đẩy bởi lợi suất thực, tức là phần lợi nhuận mà nhà đầu tư yêu cầu thêm khi nắm giữ trái phiếu ngoài phần bù lạm phát.

Về phía nguồn cung, các công ty công nghệ phát hành trái phiếu dài hạn với quy mô lớn để huy động vốn cho các khoản đầu tư trí tuệ nhân tạo, càng làm gia tăng áp lực nguồn cung ở kỳ hạn dài. Công ty mẹ của Google là Alphabet gần đây đã quyết định phát hành lần đầu tiên 5 tỷ AUD (khoảng 3,6 tỷ USD) trái phiếu trên thị trường trái phiếu Australia, là một ví dụ điển hình.

Về phía nhu cầu, các nhà mua trái phiếu dài hạn truyền thống đang rút lui một cách có hệ thống. Các quỹ hưu trí và các tổ chức tương tự từ lâu đã là nguồn cầu ổn định cho trái phiếu dài hạn, nhưng khi các kế hoạch hưu trí có chế độ phúc lợi xác định suy yếu và các chính sách quản lý định hướng dòng vốn nhiều hơn vào cổ phiếu, trụ cột nhu cầu này đang lung lay. Trong khi đó, quy mô phát hành trái phiếu chính phủ của các nước ngày càng mở rộng, ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với giá cả.

Biên bản cuộc họp tháng 6 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho thấy các quan chức đã có cuộc thảo luận chuyên đề về sự thay đổi trong cơ cấu người nắm giữ trái phiếu kho bạc — các chủ thể nắm giữ đang chuyển từ "khu vực chính phủ tương đối ít nhạy cảm với giá" sang "các nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm hơn với giá", sự chuyển dịch này có thể đẩy phần bù kỳ hạn lên cao. Trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ của Barclays, Anshul Pradhan, cho biết, sự thay đổi trong cơ cấu người mua trong thập kỷ qua đã khiến phần bù kỳ hạn của trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng khoảng 90 điểm cơ bản.

Đối mặt với lợi suất liên tục leo thang, các nhà đầu tư tổ chức có quan điểm khác nhau về triển vọng thị trường.

Giám đốc danh mục đầu tư của JPMorgan Asset Management, Kelsey Berro, cho rằng đợt định giá lại hiện tại đã mở ra một cửa sổ hấp dẫn cho dòng vốn mới tham gia. "Chúng tôi cho rằng giá trị tập trung nhiều hơn ở kỳ hạn dài, đặc biệt là ở lợi suất thực", cô nói.

Tuy nhiên, Iggo từ AXA lại thận trọng hơn:

"Rất khó để xác định mức lợi suất nào là cần thiết để triển vọng tổng lợi nhuận của các tài sản thu nhập cố định có thời gian đáo hạn dài thực sự được cải thiện. Điều duy nhất có thể thay đổi cục diện này là dữ liệu kinh tế bất ngờ xấu đi, hoặc một cú sốc bên ngoài nào đó — và khả năng xảy ra cú sốc bên ngoài dường như lớn hơn khả năng dữ liệu xấu đi."