Dovey Wan: AI đang hút thanh khoản toàn cầu, Bitcoin chưa thực sự vào thị trường gấu

"Bitcoin không còn theo kịp ARKK nữa — AI đang hút cạn thanh khoản toàn cầu, và thị trường crypto thậm chí còn chưa chạm đến cảm giác 'chết lặng' thực sự." Dovey Wan, nhà sáng lập Primitive Ventures, trong cuộc phỏng vấn độc quyền của chương trình đối thoại vốn Đông-Tây "168X", với góc nhìn thực chiến nhiều năm xuyên suốt giới công nghệ và vốn Mỹ-Trung, đã phân tích sâu sắc sự đảo lộn của AI đối với cục diện thanh khoản toàn cầu, cuộc khủng hoảng sinh tồn của lực lượng lao động cổ cồn trắng, và triết lý sinh tồn "sức mạnh vô cảm" trong thị trường gấu crypto.

Xuất thân từ kỹ thuật, Dovey Wan có bằng thạc sĩ Hệ thống Thông tin tại Đại học Carnegie Mellon, từng là Tổng giám đốc điều hành của Danhua Capital (DHVC), chủ trì các khoản đầu tư giai đoạn đầu vào hàng chục dự án cơ sở hạ tầng blockchain như Dfinity, Cosmos, StarkWare. Năm 2018, cô thành lập quỹ thường xanh Primitive Ventures hoạt động hoàn toàn bằng vốn tự có, không nhận LP bên ngoài, tập trung đầu tư vào những nhà đổi mới crypto nguyên bản, và trong đỉnh điểm mùa đông giá lạnh đã tài trợ cho các nhà phát triển Bitcoin Core độc lập. Hiện tại danh mục đầu tư của Primitive Ventures bao gồm hơn 50 dự án, trải rộng trên nhiều lĩnh vực tiên phong như DeFi, bằng chứng không tiết lộ thông tin (ZK), Bitcoin Layer 2, cơ sở hạ tầng AI.

Bài viết này là bản tóm tắt tinh túy của chương trình 168X (@168X_Fortune) — một nền tảng đối thoại đỉnh cao kết nối sâu sắc trí tuệ phương Đông và đổi mới phương Tây, tập trung vào các lĩnh vực tiên phong như AI, blockchain, robot, công nghệ vũ trụ và kỹ thuật sinh học, khám phá cách công nghệ, vốn và trí tuệ nhân văn sẽ định hình lại tương lai văn minh nhân loại. Chương trình được dẫn dắt bởi cựu banker Mr. Z.

Cuộc Đại Phân Ly Thanh Khoản: Khi Bitcoin Không Còn Theo Kịp ARKK

"Từ năm 2024, tôi đã nhiều lần nói trên Twitter rằng chuỗi cung ứng thanh khoản của bản thân Crypto đã có những thay đổi cấu trúc rất lớn," Dovey đi thẳng vào vấn đề.

Cô lấy mối quan hệ biến động giữa Bitcoin và ARKK (ARK Innovation ETF) làm ví dụ —

Trước thời điểm GPT, biến động của ARKK và Bitcoin cực kỳ giống nhau: về bản chất, cả hai đều là tài sản thuần túy được thúc đẩy bởi thanh khoản, "chỉ có mở rộng định giá, không có mở rộng giá trị".

Nhưng sau thời điểm GPT, cổ phiếu tăng trưởng AI bắt đầu tạo ra lợi nhuận và dòng tiền thực sự. Trải qua thử thách của thời điểm DeepSeek, logic định giá của cổ phiếu tăng trưởng AI càng trở nên rõ ràng hơn.

Đến giữa năm 2025, một sự phân kỳ then chốt xuất hiện: Bitcoin không còn theo kịp mức tăng của ARKK. Điều này có nghĩa là thanh khoản đang luân chuyển — vốn đang chảy từ các tài sản mở rộng định giá thuần túy sang cổ phiếu tăng trưởng AI có thể được định giá bằng dòng tiền thực.

Dovey chỉ ra, chính vì vậy, Primitive Ventures đã sớm bắt đầu theo dõi các công ty then chốt trong chuỗi cung ứng AI như TSMC và SK Hynix.

Ngoài ra, cô quan sát thấy một xu hướng đầy ý nghĩa: Thị trường chứng khoán Mỹ đang "tiền mã hóa hóa".

Được thúc đẩy bởi nhà đầu tư nhỏ lẻ, thống trị bởi các nhà giao dịch đòn bẩy cao, biến động cực đoan. Bao gồm cả việc bán tháo gần đây của bạc và vàng, đều thể hiện những đặc điểm tương tự thị trường crypto. "Nhiều mô hình mà các tổ chức sử dụng trong quá khứ, thực sự đã không còn phù hợp nữa," cô thẳng thắn nói. "Cấu trúc hồ sơ của các nhà giao dịch cũng đang thay đổi."

Và đằng sau đó có một động lực sâu xa hơn. Những lao động cổ cồn trắng bị AI đẩy ra khỏi nơi làm việc truyền thống, đang ồ ạt đổ vào thị trường giao dịch.

Lao Động Cổ Cồn Trắng Là Những Con Ngựa Kéo Xe: Đếm Ngược Năm Năm Đến Ngày Tận Thế Của AI

Dovey đưa ra một con số gây chấn động: Nửa đầu năm 2025, toàn thành phố New York chỉ tạo thêm được 1.000 việc làm.

"Các anh chàng tài chính đều thất nghiệp rồi," cô thẳng thắn nói. "Luật sư cấp dưới cũng thất nghiệp. Vậy những người này có thể làm gì? Họ có kiến thức tài chính, có kênh tiếp cận các công cụ tài chính khác nhau, có Know-how — vì vậy về cơ bản họ đều trở thành những nhà giao dịch trong tầng hầm."

Xu hướng này vang vọng với bài viết của cô trong thời kỳ sự kiện GameStop — Khi chủ nghĩa dân túy tài chính kết hợp với các trào lưu văn hóa, cấu trúc người tham gia thị trường sẽ thay đổi căn bản.

Dovey tiên đoán, AI sẽ trở thành một hệ tư tưởng mới. Cô tận mắt chứng kiến đứa con ba tuổi của bạn mình, vừa biết nói đã suốt ngày trò chuyện với AI, vì cha mẹ hoàn toàn không thể đáp ứng trí tò mò vô hạn của trẻ nhỏ.

"Tương lai thế giới này sẽ trở nên rất kỳ lạ, nhưng nhiều người chưa chuẩn bị cho điều đó."

Nhưng điều thực sự khiến Dovey lo lắng, là một sự đứt gãy cấu trúc sâu hơn.

Các mô hình kinh tế trong quá khứ giả định rằng khi kinh tế tăng trưởng cao, việc làm cũng sẽ tăng theo. Sứ mệnh kép của Fed "việc làm và lạm phát" chính dựa trên giả định này.

Nhưng AI có thể sắp phá vỡ phương trình này, đưa nhân loại vào một thế giới nơi "siêu tăng trưởng + tỷ lệ thất nghiệp siêu cao" cùng tồn tại.

"Mọi người luôn lấy ví dụ máy hơi nước thay thế công nhân nữ trong nhà máy dệt," Dovey nói, "nhưng tôi nghĩ không phải công nhân nữ nhà máy dệt — mà có lẽ là những con ngựa kéo xe. Khi có sức ngựa rẻ hơn xuất hiện, vốn sẽ tự nhiên lựa chọn thứ có giá thấp hơn."

Phán đoán của cô cực kỳ cụ thể: Trong vòng năm năm, các đại công ty ở Thung lũng Silicon sẽ không còn cần "kỹ sư chức năng cụ thể"; kế toán, kiểm toán Big Four, một lượng lớn vị trí dịch vụ tập trung vào giấy tờ cũng sẽ bị AI thay thế trong vòng năm năm.

Ngay cả khi các công ty này trì hoãn sa thải nhân sự do tính ì quản lý và trách nhiệm xã hội, nhưng một khi gánh nặng chi phí vận hành bắt đầu đe dọa vị thế sinh thái của họ, việc sa thải sẽ trở nên không thể tránh khỏi. Nhìn chung, trong khoảng mười năm tới, toàn bộ mô hình vận hành xã hội sẽ được AI tái định hình triệt để bằng năng suất.

Cô đưa ra một ví dụ sống động: Sau khi Musk tiếp quản Twitter và sa thải quy mô lớn, Twitter thậm chí còn trở nên tốt hơn. Google dù có sa thải một phần ba kỹ sư, cô cho rằng vẫn sẽ vận hành tốt.

"Đối với mỗi cá nhân, làm thế nào để duy trì khả năng kháng cự với AI, duy trì khả năng miễn dịch với AI, đây là chủ đề trọng đại nhất trong mười năm tới," Dovey tổng kết như vậy.

Ván Cờ Địa Chính Trị TSMC: "Cô Gái Xinh Đẹp" Tự Bảo Vệ Mình Giữa Hai Đại Ca Như Thế Nào

Một chủ đề đáng suy ngẫm khác trong cuộc phỏng vấn, là phân tích sâu sắc của Dovey về chiến lược địa chính trị của TSMC. Primitive Ventures không chỉ sở hữu cổ phiếu TSMC, mà còn dành hai ba năm nghiên cứu có hệ thống về công ty này.

"Chúng tôi thích TSMC nhất, không chỉ vì nó là kẻ độc quyền sản xuất wafer, mà còn vì người sáng lập Morris Chang cực kỳ thông thái, có kế hoạch kế thừa rất tốt," Dovey nói. Cô thậm chí đặc biệt đến Đài Loan mua tập hai tự truyện của Morris Chang, cho rằng trong đó chứa đựng rất nhiều trí tuệ về truyền thừa kinh doanh.

Cô phân tích nghịch lý cốt lõi mà TSMC đối mặt: Nếu nhà máy Arizona tiến thẳng đến 3nm và tiến độ nhanh, TSMC sẽ đối mặt với rủi ro "rút củi dưới đáy nồi" — Mỹ có thể sử dụng TSMC như quân bài lớn nhất để đàm phán với Trung Quốc, một khi năng lực sản xuất trong nước Mỹ chín muồi, giá trị chiến lược của TSMC với tư cách "ngọn núi thần hộ quốc" của Đài Loan sẽ giảm mạnh.

Chính vì vậy, TSMC lựa chọn hợp tác nâng cấp với Nhật Bản, từ 6nm ban đầu lên 3nm. Đây là một nước cờ chiến lược cực kỳ tinh tế. Một mặt, không thể để Mỹ rút củi dưới đáy nồi; mặt khác, phía Mỹ do đạo đức nghề nghiệp, thể chế quan liêu... nên tiến độ vốn đã chậm. Vì lợi ích chung và riêng, TSMC đều cần đảm bảo một con đường thay thế.

Dovey dùng một phép ẩn dụ sinh động để khái quát tình thế của Đài Loan: "Đài Loan hơi giống một cô gái đặc biệt xinh đẹp, hai bên đại ca đang tranh giành ghen tuông." Cô cho rằng, khi hai đại ca đang tranh giành ghen tuông vì mình, "cô gái" này nên điên cuồng nâng cao thực lực cơ bản của mình — tận dụng những hiểu biết học được từ đại ca để mở ra sự nghiệp của riêng mình, như vậy dù tương lai đại ca không còn tranh giành ghen tuông vì cô nữa, cô vẫn có thể sống tốt.

Cô mở rộng logic này sang một khuôn khổ vĩ mô hơn: Trước đây Đài Loan dựa vào phòng thủ quân sự, nhưng giờ đây AI và năng lực tính toán đang trở thành một loại tài sản quốc phòng mới.

Việc NVIDIA đặt trụ sở chính ở nước ngoài tại Đài Bắc, mối quan hệ kế thừa nghề nghiệp "cha con" giữa Jensen Huang và Morris Chang, cùng chính sách hồi hương sản xuất do tân Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi thúc đẩy — tất cả những động thái này, đang tái định hình cục diện quyền lực địa chính trị của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Cảm Giác Chết Lặng Chưa Đến: SpaceX Rút Máu, Sức Mạnh Vô Cảm Và Quy Tắc Sinh Tồn Trong Thị Trường Gấu

Khi nói đến triển vọng thị trường, bài viết nổi tiếng của Dovey "Ai Đang Trả Tiền Cho Thị Trường Bò" được người dẫn chương trình Mr. Z nhắc đến. Đối mặt với tâm lý bi quan hiện tại trên thị trường crypto, phán đoán của cô lạnh lùng và sắc bén.

"Tâm lý chắc chắn sẽ thấp hơn, giá cũng sẽ thấp hơn. Thị trường gấu thực sự phải rất yên tĩnh, phải có cảm giác chết lặng," cô nói, "nhưng hiện tại mỗi ngày đều có drama mới, mỗi ngày vẫn còn các cuộc tranh chấp khác nhau. Chúng ta còn lâu mới đến lúc có cảm giác chết lặng."

Cô đặc biệt chỉ ra một sự kiện rủi ro thanh khoản lớn vào năm 2026: IPO của SpaceX. Theo báo cáo, SpaceX dự định niêm yết vào