Điều gì đã tạo ra siêu chu kỳ 45 năm một lần cho vàng, bạc và đồng?

Tác giả gốc: Eli5DeF

Biên dịch: Yuliya, PANews

Được thúc đẩy bởi "cơn bão hoàn hảo" bao gồm sự khan hiếm nguồn cung, sự bùng nổ của cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và sự xa rời đồng đô la của các ngân hàng trung ương, vàng, bạc và đồng đang trải qua đợt tăng giá nóng nhất kể từ năm 1979.

Bài viết này sẽ phân tích sâu hơn 40 báo cáo nghiên cứu, tinh chỉnh các quan điểm cốt lõi và thảo luận về xu hướng tương lai của chúng.

TL;DR

• Về mặt dữ liệu: Tính đến năm 2025, giá vàng tăng 72%, bạc tăng 120%, đồng tăng 40%, đây là lần đầu tiên trong 45 năm cả ba cùng lập mức cao kỷ lục mới.
• Luận điểm cốt lõi: Đây không phải là một đợt phục hồi theo chu kỳ, mà là một sự thay đổi cơ bản trong logic định giá tài sản cứng (hard assets) trên toàn cầu.
• Cơ hội đầu tư: Năm 2025, ETF khai thác bạc có tỷ suất lợi nhuận lên tới 195%, và giao dịch này vẫn chưa kết thúc.
• Cảnh báo rủi ro: Việc đạt được thỏa thuận hòa bình, sự xuất hiện của vật liệu thay thế và sự điều chỉnh giảm ngắn hạn của thị trường có thể dẫn đến mức giảm giá từ 20% đến 40%.

Từ AI đến năng lượng, vàng, bạc, đồng trở thành "bộ ba" mới

Hiện tại, tất cả ánh mắt đều đổ dồn vào chip AI, nhưng nút thắt cổ chai thực sự nằm ở dây đồng kết nối những con chip này.

Một con số đủ để cảnh báo là: Trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng đồng gấp ba lần so với trung tâm dữ liệu truyền thống, với một cơ sở có thể tiêu thụ tới 50.000 tấn đồng. Chỉ riêng dự án "Stargate" trị giá 5000 tỷ USD của Microsoft, lượng đồng tiêu thụ của nó có thể vượt quá sản lượng hàng năm của một số quốc gia nhỏ.

Và, không chỉ có AI thúc đẩy nhu cầu. Toàn bộ ngăn xếp công nghệ của thế kỷ 21 được xây dựng dựa trên ba kim loại này:

• Vàng: Tài sản tiền tệ tối thượng, đang thay thế đồng đô la trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị, trở thành công cụ trú ẩn an toàn hàng đầu.
• Bạc: Kim loại dẫn điện tốt nhất trên Trái đất, rất quan trọng đối với pin mặt trời, xe điện và thiết bị điện tử trung tâm dữ liệu.
• Đồng: "Động mạch" kết nối tất cả các hệ thống điện khí hóa, có mặt ở khắp mọi nơi từ giá đỡ máy chủ AI đến trạm sạc xe điện.

Sự hội tụ của ba xu hướng lớn: nhu cầu AI, chuyển đổi năng lượng sạch và "phi đô la hóa" địa chính trị, đã tạo ra "rủi ro hệ thống" cho nền kinh tế toàn cầu mà S&P Global gọi là, nguồn cung không thể theo kịp tốc độ nhu cầu.

"Đồng là chất xúc tác vĩ đại của quá trình điện khí hóa, nhưng sự tăng tốc của quá trình điện khí hóa đang tạo ra những thách thức ngày càng lớn đối với nguồn cung đồng."

—— Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global

Đây không phải là cường điệu. Hãy cùng phân tích dữ liệu từng cái một.

Một. Cuộc khủng hoảng nguồn cung không ai giải quyết được

Bạc: Thâm hụt nguồn cung năm thứ năm liên tiếp

Kể từ năm 2020, thị trường bạc chưa bao giờ đạt được trạng thái cân bằng cung cầu, và tình hình đang trở nên tồi tệ hơn.

Từ năm 2021 đến năm 2025, tổng thâm hụt nguồn cung gần 820 triệu ounce, gần tương đương với sản lượng toàn cầu của cả một năm. Tồn kho bạc trên Sàn giao dịch Kim loại London (LME) đã giảm 75% so với mức đỉnh năm 2019. Vào tháng 10 năm 2025, giá bạc từng chạm mức cao kỷ lục 54,24 USD/ounce trước khi giảm trở lại.

Tại sao nguồn cung không thể theo kịp?

Một bí mật ít người biết trong ngành khai thác bạc là 70% sản lượng của nó được tạo ra như một sản phẩm phụ từ các mỏ vàng, đồng, chì, kẽm. Điều này có nghĩa là khi thị trường cần nhiều bạc hơn, không thể đơn giản khai thác thêm các mỏ bạc, mà còn cần việc khai thác kim loại chính phải khả thi về mặt kinh tế để thúc đẩy sản lượng bạc tăng lên. Và hiện tại, tình hình không phải như vậy.

Các mỏ bạc nguyên sinh cũng phải đối mặt với nhiều thách thức: hàm lượng quặng không ngừng giảm, đầu tư không đủ vào thăm dò trong thập kỷ qua, và các rào cản về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cũng như phê duyệt, những yếu tố này có thể trì hoãn việc đưa các dự án mới vào vận hành hơn 10 năm.

Viện Bạc Thế giới (The Silver Institute) thẳng thắn chỉ ra: "Đầu tư vào các mỏ bạc đã không đủ trong thập kỷ qua."

Đồng: Rủi ro hệ thống

Nếu tình hình của bạc là đáng lo ngại, thì vấn đề của đồng liên quan đến sự sống còn.

Báo cáo của S&P Global vào tháng 1 năm 2026 dự đoán rằng đến năm 2040, nhu cầu đồng toàn cầu sẽ tăng vọt 50%, từ 28 triệu tấn lên 42 triệu tấn. Trong khi đó, tăng trưởng nguồn cung có xu hướng đi ngang hoặc thậm chí giảm.

Dự kiến đến năm 2040, thâm hụt nguồn cung đồng sẽ đạt 10 triệu tấn, tương đương gần 40% sản lượng toàn cầu hiện tại.

J.P. Morgan dự đoán, chỉ riêng năm 2026, thị trường đồng tinh luyện sẽ xuất hiện thâm hụt 330.000 tấn, giá có thể đạt 12.500 USD/tấn vào giữa năm.

Điều gì đang thúc đẩy nhu cầu?

Ba xu hướng vĩ mô lớn đồng thời hội tụ:

• Cơ sở hạ tầng AI: Một nửa tăng trưởng GDP của Mỹ năm 2025 đến từ chi tiêu liên quan đến AI, bao gồm trung tâm dữ liệu, chip và hệ thống điện. Một cơ sở AI siêu lớn cần tiêu thụ 27 đến 33 tấn đồng cho mỗi megawatt công suất. Dữ liệu đằng sau rất nghiêm trọng: Nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu dự kiến sẽ tăng từ mức hiện tại chiếm 2% tổng lượng điện tiêu thụ toàn cầu lên 9% vào năm 2050.
• Chuyển đổi năng lượng sạch: Lượng đồng sử dụng trong xe điện gấp 2,9 lần so với xe động cơ đốt trong, mỗi chiếc xe sử dụng nhiều hơn khoảng 60 kg đồng. Công suất lắp đặt mới hàng năm của pin mặt trời đã vượt quá 500 gigawatt (GW), và mỗi GW pin mặt trời, biến tần và kết nối lưới điện đều cần tiêu thụ hàng nghìn tấn đồng.
• Hiện đại hóa lưới điện: Quá trình truyền tải điện đến các trung tâm dữ liệu AI thực sự tiêu thụ đồng nhiều hơn chính các trung tâm dữ liệu đó. Nâng cấp lưới điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp... đều phụ thuộc rất nhiều vào đồng.

Tại sao nguồn cung không thể theo kịp?

Một mỏ đồng mới mất từ 10 đến 15 năm từ khi phát hiện đến khi đi vào sản xuất, và hiện tại có rất ít dự án đang trong giai đoạn phát triển. Một loạt sự cố gián đoạn lớn vào năm 2025 đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt - lở đất tại mỏ Grasberg ở Indonesia, mỏ đồng lớn thứ hai thế giới; các vấn đề liên tục tại mỏ đồng Kamoa-Kakula ở Cộng hòa Dân chủ Congo; và hạn hán tại mỏ đồng El Teniente ở Chile.

Dự án "Resolution Copper" của Mỹ, vốn có thể trở thành một trong những nguồn cung đồng lớn nhất trong nước, đã bị đình chỉ do các vụ kiện pháp lý liên quan đến thánh địa của bộ lạc Apache, và ít nhất còn một thập kỷ nữa mới có thể đi vào sản xuất.

Như một nhà phân tích chỉ ra: "Các công ty khai thác mỏ đang tích cực quảng bá một câu chuyện thiếu hụt dài hạn hấp dẫn - và thị trường cũng tin vào điều đó. Nhưng niềm tin và cơ bản không phải là một."

Tuy nhiên, ít nhất là hiện tại, cơ bản thực sự hỗ trợ cho niềm tin này.

Vàng: Công cụ phòng ngừa của ngân hàng trung ương

Tình hình của vàng thì khác. Nó không có khủng hoảng nguồn cung công nghiệp, sản lượng vàng tương đối ổn định, khoảng 3000 tấn mỗi năm.

Sự thay đổi thực sự nằm ở việc ai đang mua.

Kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022 và dự trữ ngoại hối của họ bị đóng băng, các ngân hàng trung ương đã tích lũy vàng với tốc độ chưa từng có. Trong ba năm liên tiếp, lượng vàng mua hàng năm của các ngân hàng trung ương toàn cầu đều vượt quá 1000 tấn, gấp hơn hai lần mức trung bình trước đại dịch Covid-19.

Chỉ riêng Trung Quốc đã tăng dự trữ vàng trong 13 tháng liên tiếp, đồng thời giảm lượng trái phiếu kho bạc Mỹ nắm giữ xuống mức thấp nhất trong 17 năm (688 tỷ USD tính đến cuối năm 2024).

Đây không phải là hành vi đầu cơ, mà là sự thay đổi cấu trúc trong cách suy nghĩ của các nhà quản lý tài sản quốc gia về tài sản dự trữ.

Số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) cho thấy, tỷ trọng của vàng trong tổng tài sản tài chính toàn cầu đã tăng lên 2,8%, mức cao nhất kể từ năm 2010. J.P. Morgan dự đoán, lượng vàng mua của các ngân hàng trung ương năm 2026 sẽ tiếp tục duy trì ở mức 755 tấn, giá vàng có thể đạt 5.055 USD/ounce vào quý IV.

Một chất xúc tác chưa được thảo luận rộng rãi là:

Trước năm 2022, đồng đô la là tài sản trú ẩn an toàn hàng đầu trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị. Nhưng giờ đây tình hình đã thay đổi. Trong cuộc khủng hoảng Venezuela năm 2025 - khi Mỹ bắt giữ Nicolás Maduro - giá vàng tăng vọt, trong khi tỷ giá đồng đô la hầu như không thay đổi.

Vàng đã thay thế đồ