Cách mạng tài chính tiền điện tử do lệnh trừng phạt tạo ra: Thí nghiệm chủ quyền stablecoin của Venezuela

Tác giả gốc: Byron Gilliam

Biên dịch: Saoirse, Foresight News

Lời mở đầu của biên tập viên: Venezuela là quốc gia đầu tiên giao phần lớn công việc tài chính của mình cho tiền mã hóa quản lý - do bị Mỹ trừng phạt, khoảng 80% doanh số bán dầu của nước này sử dụng USDT làm phương tiện giao dịch, và USDT đã thâm nhập vào nhiều lĩnh vực tài chính như bán lẻ. Trước đây cũng có quốc gia khám phá ứng dụng tiền mã hóa: El Salvador năm 2021 công nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp, Bhutan năm 2025 ra mắt hệ thống thanh toán tiền mã hóa cấp quốc gia dành cho du khách, nhưng cả hai đều không liên quan đến lĩnh vực cốt lõi "phần lớn công việc tài chính". Đằng sau thực tiễn độc đáo này của Venezuela ẩn chứa logic đột phá và thách thức nào? Bài viết này sẽ phân tích sâu cho bạn.

Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro | Nguồn ảnh: StringerAL/Shutterstock và Adobe, chỉnh sửa bởi Blockworks

"Tôi không nghĩ quá trình 'đô la hóa' mà họ nói là điều xấu... Ơn trời, quá trình đó thực sự tồn tại."

——Nicolás Maduro, Tổng thống Venezuela

Tờ New York Times gần đây đưa tin, Venezuela đã trở thành "quốc gia đầu tiên giao phần lớn công việc tài chính của mình cho tiền mã hóa quản lý".

Nhưng điều này không phải do lựa chọn chủ động.

Khoảng một nửa doanh thu tài chính của Venezuela đến từ việc bán dầu tính bằng đô la Mỹ, và là một quốc gia bị trừng phạt, nước này không thể hợp pháp nhận hoặc gửi đô la Mỹ.

Trước đây, các chính phủ nước bị trừng phạt sẽ thanh toán giao dịch dầu bằng đô la Mỹ thông qua mạng lưới công ty vỏ bọc phức tạp, hệ thống ngân hàng nước ngoài, hoặc đổi dầu lấy hàng hóa hoặc đầu tư cơ sở hạ tầng.

Ngày nay, họ có lựa chọn đơn giản hơn: chấp nhận thanh toán bằng stablecoin. Nhà kinh tế học Asdrúbal Oliveros ước tính, stablecoin USDT do Tether phát hành đã trở thành phương tiện giao dịch cho khoảng 80% doanh số bán dầu của Venezuela.

Chính phủ Venezuela từng cấm giao dịch stablecoin, cho rằng chúng đe dọa đồng tiền quốc gia bolivar. Nhưng đòn trừng phạt nặng nề từ Mỹ khiến nước này không còn lựa chọn nào khác ngoài chấp nhận stablecoin.

Phó Tổng thống Venezuela hiện tại Delcy Rodriguez đã nhận ra từ tháng 8 năm ngoái rằng xu hướng đô la hóa thúc đẩy bởi tiền mã hóa là không thể tránh khỏi. Khi đó bà nói với giới doanh nhân rằng chính phủ đang thực hiện "cơ chế quản lý phi truyền thống" để điều chỉnh tỷ giá bolivar tốt hơn.

Không lâu sau, Reuters đưa tin: "Kể từ tháng 6 năm nay, chính phủ Venezuela đã cho phép mở rộng phạm vi sử dụng USDT." Được nhà nước phê duyệt, các ngân hàng hiện nay sẽ bán USDT thu được từ bán dầu cho doanh nghiệp địa phương, những doanh nghiệp này dùng USDT để thanh toán cho nhà cung cấp trong và ngoài nước.

Chính phủ Venezuela còn hy vọng stablecoin có thể lưu thông trong lĩnh vực bán lẻ: người đứng đầu hiệp hội siêu thị toàn quốc gần đây nói với đài truyền hình quốc gia rằng các cửa hàng tạp hóa đang thúc đẩy xây dựng hệ thống để hỗ trợ thanh toán bằng USDT.

Nói cách khác, chính phủ Venezuela đang khuyến khích người dân sử dụng "đô la" do công ty Tether phát hành, thay vì đồng bolivar do nước mình phát hành.

Vì vậy, với tư cách là người ủng hộ stablecoin, tôi thất vọng khi: trong bản cáo trạng của chính phủ Mỹ đối với Nicolás Maduro, tiền mã hóa (bao gồm stablecoin) không được nhắc đến một chút nào.

Thay vào đó, cách thức luồng tiền bất hợp pháp mà công tố viên mô tả trong bản cáo trạng vẫn rất truyền thống: máy bay từ Mexico về "chất đầy tiền từ giao dịch ma túy", đổi vũ khí như lựu đạn và súng rocket lấy cocaine, lấy một phần cocaine vận chuyển làm "phí bảo kê", và một khoản hối lộ 2,5 triệu đô la tiền mặt.

Tại sao hoàn toàn không nhắc đến tiền mã hóa?

Có thể có hai lý do: 1) Chính phủ Mỹ không còn đưa ra nhận xét tiêu cực về tiền mã hóa, vì vậy công tố viên cố ý thận trọng tránh chủ đề này; 2) Quy mô tài chính mà tiền mã hóa (và stablecoin) có thể mang theo, vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu của Maduro và các bên liên quan.

Giải thích thứ nhất tuy thú vị hơn, nhưng khả năng thứ hai rõ ràng lớn hơn.

Asdrúbal Oliveros giải thích: "Chính phủ Venezuela khó có thể nhanh chóng chuyển đổi các tài sản (mã hóa) này thành tiền mặt, vì chuyển tiền mã hóa cần trải qua nhiều quy trình kiểm soát, và hiện các yêu cầu của những quy trình này chưa đạt chuẩn."

Một báo cáo của TRM Labs cũng đưa ra kết luận tương tự: "Các tổ chức buôn lậu lớn khi chuyển lợi nhuận bất hợp pháp cốt lõi vẫn phụ thuộc nặng nề vào tiền mặt vật chất, rửa tiền thương mại và sự bảo vệ ở cấp nhà nước / bán nhà nước; tiền mã hóa thường chỉ đóng vai trò hỗ trợ hoặc bổ sung, không thể thay thế các phương thức truyền thống này."

Nhà phân tích an ninh quốc gia của tạp chí Lawfare cũng đồng ý với quan điểm này: "So với các kênh tài chính bất hợp pháp truyền thống, quy mô trốn tránh trừng phạt nhờ tiền mã hóa vẫn không đáng kể."

Tuy nhiên, cũng có quan điểm lạc quan hơn về vai trò của stablecoin và tiền mã hóa trong lĩnh vực "thanh toán quốc tế".

Ví dụ, InSight Crime đưa tin, các cartel ma túy Mexico đang dựa vào "mạng lưới rửa tiền tiền mã hóa quy mô công nghiệp" để duy trì hoạt động - mạng lưới này chuyển tiền bất hợp pháp cho nhà cung cấp hóa chất Trung Quốc thông qua kênh số.

Báo cáo chỉ chi tiết, stablecoin đã tìm thấy kịch bản kết nối cụ thể giữa hai nhóm: một là các nhà môi giới tiền tệ Trung Quốc cần bán đô la cho khách hàng muốn tránh kiểm soát vốn của Trung Quốc, hai là các cartel ma túy Mexico cần mua nguyên liệu fentanyl từ Trung Quốc.

Đây tuy không phải "điểm phù hợp thị trường sản phẩm" mà những người ủng hộ tiền mã hóa mong đợi, nhưng tình hình ứng dụng thực tế cho thấy stablecoin có sức ảnh hưởng lớn trong các kịch bản như vậy. Ví dụ, Cơ quan Chống Ma túy Mỹ (DEA) cho biết, do các tổ chức tội phạm "ưu tiên chọn tiền mã hóa thay vì phương án rửa tiền tiền mặt truyền thống", quy mô tiền mặt bất hợp pháp mà cơ quan này thu giữ đã giảm mạnh.

Tương ứng, quy mô thu giữ "tiền ảo" tăng lên đáng kể: từ năm 2020 đến 2024, tổng số tiền mã hóa DEA thu giữ là 2,5 tỷ đô la, vượt quá 2,2 tỷ đô la tiền mặt thu giữ trong cùng kỳ.

Điều này có thể giải thích tại sao Maduro và các bên liên quan vẫn kiên trì sử dụng phương thức thanh toán truyền thống - tiền mã hóa có thể truy vết và stablecoin có thể đóng băng, vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu rửa tiền quy mô lớn.

Tuy vậy, việc Venezuela chấp nhận đô la kỹ thuật số vẫn có ý nghĩa tiên phong. Lawfare tổng kết: "Đối thủ của Mỹ đã thiết lập được bằng chứng khái niệm có thể vận hành thực tế, và công nghệ tài chính mới nổi có thể củng cố thêm mô hình này."

Nếu đúng như vậy, điều này có lẽ cũng sẽ củng cố thêm vị thế của đồng đô la.

Bị cấm sử dụng đô la truyền thống, không khiến Venezuela chọn đồng nhân dân tệ hay các loại tiền tệ khác để thanh toán dầu - chính phủ nước này chỉ chuyển sang sử dụng đô la kỹ thuật số mà thôi.