Tại sao Ethereum lại cấp bách cần ZK hóa?

Gần đây, câu hỏi được hỏi nhiều nhất là, làm thế nào để nhìn nhận câu chuyện của Ethereum?

Thật vậy, Ethereum vào năm 2017 tập trung vào ICO và máy tính thế giới, năm 2021 là DeFi và tầng thanh toán tài chính. Còn trong vòng năm 2025 này, dường như lại thiếu vắng một câu chuyện mới có thể sánh ngang về tầm vóc với những câu chuyện cũ trước đây.

Có thể ETF và Staking ETF tính là một nửa, nhưng điều này không nằm trong tầm kiểm soát của các nhà phát triển Ethereum. Nếu phải nói về nửa còn lại, thì chỉ có thể là ZK.

Ethereum thực sự là blockchain công khai đặt cược nhiều nhất vào ZK trong thế giới Crypto, không còn nghi ngờ gì nữa.

Vài ngày trước, Vitalik đã khá phấn khích, ông ấy chính thức thông báo trên Twitter rằng hiện tại ZKEVM đã bước vào giai đoạn Alpha.

Tại sao Ethereum lại kiên trì với ZK đến vậy?

Thực ra hiện tại TPS của Ethereum đã không còn thấp, đỉnh lý thuyết đã được nâng lên hơn 200 TPS, nguyên nhân chính là do Ethereum đã nhiều lần tăng giới hạn Gas.

Tuy nhiên, việc tăng giới hạn Gas này có cái giá của nó, không thể tăng vô hạn. Cái giá phải trả là các node cần những máy chủ đắt tiền hơn để chạy.

Nhưng Ethereum lại muốn giữ lại sự phi tập trung cao độ đáng tự hào của mình, vì vậy không thể kéo hiệu suất máy chủ của các node lên quá cao (tham khảo Solana, một máy chủ đơn lẻ đắt hơn khoảng 5–10 lần so với một máy chủ ETH đơn lẻ).

Do đó, mạng chính phải được ZK hóa. Lưu ý, đây không phải là việc tạo ra vài ZK L2 đơn giản, mà là toàn bộ mạng chính L1 được ZK hóa hoàn toàn.

Vậy sau khi ZK hóa, có lợi ích gì?

Những node ETH đó có thể đơn giản kiểm tra các bằng chứng ZK này, thay vì phải xác minh từng giao dịch một cách rườm rà như trước đây.

Ví dụ, nếu bạn là giáo viên chấm bài (node), những giao dịch chính là bài thi của học sinh.

Trước đây bạn chấm bài thủ công chắc chắn rất chậm. Nhưng kể từ khi có công cụ thần kỳ là tô phiếu trả lời (ZK hóa), máy móc có thể tính ra tổng điểm của học sinh chỉ trong một giây, vậy với tư cách là giáo viên, bạn chẳng phải đã nhẹ nhàng hơn rất nhiều sao?

Bạn nhẹ nhàng hơn, trước đây một người chỉ có thể chấm 50 bài, bây giờ có thể chấm 1000 bài, vẫn là người đó, hiệu suất tăng vọt.

Vì vậy, Ethereum trước tiên phải ZK hóa mạng chính, sau đó mới có thể tiếp tục tăng đáng kể giới hạn Gas.

Bản thân việc ZK hóa không trực tiếp làm tăng TPS, nó là điều kiện tiên quyết. Việc tăng hiệu suất vẫn phải dựa vào việc nâng cao giới hạn Gas, nhưng sau khi ZK hóa, các node không cần tăng quá nhiều chi phí máy chủ, khiến cái giá phải trả trở nên rất nhỏ.

Và sau bản nâng cấp Fusaka lần trước (đặc biệt là bản nâng cấp PeerDAS) chạy tốt, Ethereum đã tiến thêm một bước gần hơn tới việc ZK hóa mạng chính, đó là lý do tại sao Vitalik lại phấn khích như vậy.

Hãy tưởng tượng một mạng chính với TPS vượt ngàn, đối với Ethereum, điều đó thực sự cũng có thể coi là một câu chuyện không tệ.

Nếu Ethereum tự tay làm ZK-EVM cho mạng chính, vậy thì các đội ZK khác còn có ý nghĩa không?

Nói kết luận trước, vẫn có ý nghĩa.

Tại sao vậy?

Thứ nhất, công trình ZK này là một trong những công việc phát triển khó nhất toàn mạng, ngồi chung bàn với FHE. Nó cần một lượng lớn nhân tài mật mã học.

Tin rằng Quỹ Ethereum có một số dự trữ nhất định trong lĩnh vực này, nhưng với tư cách là một cộng đồng mã nguồn mở, Ethereum tuân thủ triết lý là "nhiều người cùng góp củi thì lửa mới cao", cần dựa vào một lượng lớn các đội ZK bên thứ ba để thử sai và đổi mới. Để đền đáp, Ethereum sẽ cung cấp rất nhiều hỗ trợ.

Thứ hai, ZK-EVM có bốn loại, từ type1 đến type4. Bao gồm vài nhóm như Polygon, Scroll, ZKsync, Taiko, hơi giống như mỗi người nhận một nhiệm vụ, đang thực hiện riêng lẻ một trong các loại đó.

Ngoài ra, còn có ZK-VM, ví dụ Brevis.

Thực ra vị thế của ZK-VM so với ZK-EVM còn vững chắc hơn.

Lý do là bốn loại ZK-EVM lớn ở trên, cuối cùng rất có khả năng sẽ quyết định ra một phương án có tỷ lệ hiệu quả chi phí cao nhất, trở thành một phần của phương án ZK-EVM mạng chính Ethereum được chỉ định, khi đó ba nhóm còn lại có thể bị ảnh hưởng.

Nhưng đối với ZK-VM, bản thân nó không tương thích với EVM, do đó nó chắc chắn sẽ là một phần của sự đa dạng của Ethereum.

Hơn nữa, vì VM không bị ràng buộc bởi các giới hạn của EVM, hiệu suất của nó sẽ chạy rất cao. ZK-EVM của Ethereum hoàn toàn không đe dọa nó, ngược lại chính thức Ethereum sẽ tiếp tục khuyến khích.

Ví dụ, trước đây Vitalik đã từng đề cập đặc biệt đến hiệu suất của ZK-VM Brevis, và mong đợi chúng bước vào lĩnh vực ZK-EVM.

Còn đối với L2 thì sao?

Có thể có một chút ảnh hưởng, nhưng vẫn không lớn.

Vitalik khi nói về Polygon từng đề cập, ZK và L2 nên tách ra thì tốt hơn.

L1 được ZK hóa chắc chắn sẽ thu hút ngược lại một số người dùng từ các ZK L2, bởi vì nếu L1 đủ rẻ, số người dùng lên L2 có thể giảm.

Nhưng ngược lại mà nghĩ, ví dụ L1 là nền móng, L2 là tòa nhà chọc trời. Nền móng chắc chắn càng chắc càng tốt, vì vậy mạng chính L1 được ZK hóa, L2 cũng sẽ giảm phí, cũng có lợi.

Và trong bài tweet đó, Vitalik cũng đặc biệt đề cập đến Brevis làm ZK-VM. Lý do là rất nhiều công việc ZK mà Brevis làm không giới hạn ở L2, tức là "tách biệt nghiên cứu ZK và nghiên cứu L2".

Ví dụ họ có thị trường sức mạnh tính toán ZK, giúp phân phối phần thưởng ZK hóa cho các hook của Uniswap, có thể coi là được thúc đẩy bởi ứng dụng.

Tóm lại, Ethereum đã ra mắt được 10 năm, khẩu hiệu ZK hóa cũng đã được đưa ra năm sáu năm, cày cuốc cho đến nay, cuối cùng việc ZK hóa đã bước vào giai đoạn Alpha, điều này không thể tách rời khỏi sự đầu tư không ngừng của Ethereum và nhiều đội ZK bên thứ ba bao gồm Brevis, Polygon.