Sau sự sụp đổ của NFT: Đầu cơ đã chết, công cụ sẽ lên ngôi?

Tác giả gốc: Sanqing, Foresight News

Vào ngày 5 tháng 1, hội nghị dành cho nhà phát triển NFT Paris dự kiến tổ chức vào tháng 2 đột nhiên thông báo hủy bỏ. Bên bờ sông Seine từng là nơi diễn ra những bữa tiệc thâu đêm, giờ chỉ còn lại dòng tweet thông báo chính thức lạnh lẽo: "Sự sụp đổ của thị trường đã tác động mạnh mẽ đến chúng tôi, ngay cả khi đã thực hiện các biện pháp cắt giảm chi phí mạnh tay, chúng tôi vẫn không thể duy trì."

Năm năm trước, tác phẩm "Everydays: The First 5000 Days" của nghệ sĩ kỹ thuật số Beeple đã được bán đấu giá tại nhà đấu giá Christie's với mức giá khổng lồ 69,3 triệu USD. Sau đó, từ CryptoPunks với giá giao dịch hàng chục triệu USD đến vô số bộ sưu tập kỹ thuật số được hậu thuẫn bởi các tổ chức chính thống, đó là thời kỳ hoàng kim của NFT.

Từ một giao dịch với mức giá kỷ lục được ghi vào lịch sử đấu giá, đến một hội nghị ngành buộc phải hủy bỏ, NFT đã hoàn thành một chu kỳ đầy đủ từ cơn sốt đến thanh lý chỉ trong năm năm.

Hình - NFT Everydays: The First 5000 Days

Mất cân bằng cung cầu trên thị trường NFT

Bùng nổ cung. Theo dữ liệu từ CryptoSlam, lượng cung năm 2025 đã tăng 35% so với 1 tỷ token năm 2024. Trong bốn năm qua, tổng số NFT đã tăng từ 38 triệu lên 1,34 tỷ token, tăng khoảng 3,400%.

Doanh số bán thu hẹp. Theo dữ liệu từ CryptoSlam, tổng doanh số bán NFT năm 2025 là khoảng 5,63 tỷ USD, giảm 37% so với 8,9 tỷ USD năm 2024. Theo dữ liệu từ CoinGecko, tổng vốn hóa thị trường NFT đã giảm từ mức đỉnh khoảng 17 tỷ USD vào tháng 4 năm 2022 xuống còn khoảng 2,4 tỷ USD vào cuối năm 2025, giảm khoảng 86%. Chỉ riêng năm 2025, tổng vốn hóa thị trường NFT đã thu hẹp từ khoảng 9,2 tỷ USD vào tháng 1 xuống quy mô cuối năm, với mức giảm trong năm lên tới 68%.

Thanh khoản bị pha loãng. Khi ngưỡng đúc (mint) giảm, thị trường bước vào mô hình "tần suất cao, giá thấp". Theo dữ liệu từ CryptoSlam, giá giao dịch trung bình đã giảm từ 124 USD năm 2024 xuống còn 96 USD vào cuối năm 2025. So với mức giá giao dịch trung bình trên 400 USD trong thời kỳ đỉnh cao của bong bóng 2021-2022, đã giảm ba phần tư.

Nguồn ảnh: CryptoSlam

Ngay cả những dự án NFT hàng đầu và NFT blue-chip từng một thời cũng khó thoát khỏi số phận. Lấy CryptoPunks làm ví dụ, giá sàn (floor price) đã giảm xuống khoảng 30 ETH, giảm 78% so với mức đỉnh 125 ETH năm 2021; Bored Ape Yacht Club (BAYC) giảm 83% từ khoảng 30 ETH xuống còn khoảng 5 ETH; Azuki giảm 93% từ khoảng 12 ETH xuống 0,8 ETH.

Cuộc "đào thoát" và tiến hóa tập thể của các nền tảng

Động thái của những người dẫn đầu ngành đánh dấu sự kết thúc của chu kỳ này.

OpenSea, từng giữ vững vị trí dẫn đầu thị trường NFT, đã chứng kiến doanh thu nền tảng giảm từ 50-120 triệu USD mỗi tháng trong thời kỳ hoàng kim của NFT xuống còn dưới một triệu USD.

Do đó, OpenSea đã công bố sự chuyển đổi, từ một "thị trường NFT" thuần túy sang một trung tâm giao dịch on-chain phổ quát "Giao dịch mọi thứ" (Trade Everything), bao gồm các tài sản kỹ thuật số như vật phẩm sưu tập vật lý và token, đồng thời xác nhận sẽ phát hành token.

Blur, từng đạt đỉnh cao ngay khi ra mắt, có TVL liên tục ở mức thấp mới, và giá token cũng giảm 99% so với mức đỉnh.

Còn Magic Eden, khởi nghiệp trên Solana, sau một năm vận hành đã phát hành token. Chịu ảnh hưởng bởi tình hình thị trường NFT và kỳ vọng bán khống (short) thành hiện thực, khối lượng giao dịch trên nền tảng bắt đầu thu hẹp, và giá token cũng giảm hơn 98% so với mức đỉnh.

Thậm chí, những dự án không theo kịp sự thay đổi của thời đại, như sàn giao dịch NFT lâu đời X2Y2, đã bị đào thải, ngừng hoạt động hoàn toàn, và đội ngũ đã chuyển hướng sang lĩnh vực AI.

Từ "Token" đến "Thương hiệu"

Giữa lúc khắp nơi than khóc, Pudgy Penguins (Chú chim cánh cụt mũm mĩm) lại thành công vượt lên ngược chiều thị trường, trở thành một ngoại lệ của ngành. Thành công của nó không dựa vào sự đổi mới phức tạp của công nghệ token hay sự đầu cơ ngắn hạn, mà thông qua việc chuyển đổi IP kỹ thuật số thành hàng tiêu dùng vật lý, từng bước xây dựng một hệ sinh thái thương hiệu bền vững vượt qua Web3 và bán lẻ truyền thống.

Thông qua mô hình thu nhập kép được CEO Luca Netz thực hiện, Pudgy Penguins kết hợp sâu sắc việc cấp phép IP với hàng hóa vật lý. Đồ chơi vật lý của dự án đã có mặt tại hơn 10.000 kênh bán lẻ toàn cầu, bao gồm Walmart, Target và Walgreens. Theo báo cáo của AInvest, sự chuyển đổi này đã mang lại cho dự án doanh thu hàng năm khoảng 50 triệu USD, hiệu quả trong việc bù đắp tác động của sự thu hẹp chung trên thị trường tiền mã hóa.

Hình - Kệ đồ chơi Pudgy Penguins tại Walmart Mỹ

Trong mùa Giáng sinh năm 2025, Pudgy Penguins đã chi khoảng 500.000 USD để chiếu hình ảnh động khổng lồ lên địa danh Sphere (Quả cầu) ở Las Vegas.

Hình - Hình ảnh Pudgy Penguins trên Sphere

Chiến dịch quảng cáo hướng đến hàng triệu du khách này tránh các thuật ngữ tiền mã hóa và từ ngữ NFT, chỉ xuất hiện với hình ảnh IP thân thiện với gia đình, thông qua việc phơi sáng thương hiệu để kích thích ngược lại thanh khoản trên thị trường thứ cấp. Trong 14 ngày qua, giá sàn NFT này đã tăng 25%, và khối lượng giao dịch tăng khoảng 33%.

Cách tư duy chuyển từ đầu cơ sang vận hành văn hóa này dường như đang trở thành sự đồng thuận của những người sống sót trong ngành. Vào tháng 5 năm ngoái, Yuga Labs, nhà phát hành Bored Ape Yacht Club (BAYC), đã chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ (IP) của dự án NFT hàng đầu CryptoPunks cho tổ chức phi lợi nhuận Infinite Node Foundation, nhằm tách nó khỏi thuộc tính đầu cơ biến động giá, tìm kiếm sự bảo vệ nghệ thuật và vận hành văn hóa lâu dài hơn.

Thế chấp bằng tài sản thực và sự trở lại của chức năng

Ngoài việc xây dựng thương hiệu IP, NFT đang trở thành công cụ nền tảng kết nối tài sản thực (RWA).

Giao dịch thẻ bài vật lý. Nền tảng Courtyard.io đang thay đổi cách chơi. Họ lưu trữ các thẻ bài Pokémon thật vào kho được chứng nhận và token hóa chúng thành NFT. Trong vòng 30 ngày cuối năm 2025, nền tảng này đã xử lý hơn 230.000 giao dịch, tạo ra doanh số bán hàng khoảng 12,7 triệu USD, chứng minh nhu cầu mạnh mẽ của thị trường đối với loại tài sản được hỗ trợ bằng vật chất và có tính thanh khoản cao này.

Vé chức năng. FIFA (Liên đoàn Bóng đá Thế giới) cũng đã tham gia vào lĩnh vực này, giới thiệu NFT "Quyền ưu tiên mua" trong việc bán vé World Cup 2026. Những NFT này không nhằm mục đích đầu cơ, mà là một công cụ xác minh, ngăn chặn việc định giá cao và gian lận giá cả trên thị trường thứ cấp bởi những kẻ đầu cơ vé (scalper).

NFT: Cái gì đã chết đi, và cái gì còn lại?

NFT không "nguội lạnh" hoàn toàn, nhưng nó thực sự đã chết một lần.

Cái đã chết đi, là ảo tưởng coi NFT như một loại tài sản tài chính có thể tách rời khỏi giá trị thực tế, chỉ dựa vào câu chuyện để không ngừng được đúc và giao dịch. Trước thực tế cung vô hạn, cầu hữu hạn, con đường này chắc chắn không thể bền vững.

Cái còn lại, là vai trò của NFT như một "lớp chứng chỉ" (credential layer). Nó không còn bị yêu cầu phải tự mình tạo ra giá trị, mà được nhúng vào thương hiệu IP, tài sản vật chất, các tình huống chức năng, đảm nhận các chức năng cơ bản như xác định quyền sở hữu, chuyển giao, tham gia và xác minh.

Từ kệ đồ chơi của Pudgy Penguins, đến việc lưu chuyển trên chuỗi của thẻ bài vật lý, cho đến cơ chế chống đầu cơ vé World Cup, NFT đang rút khỏi sân khấu đầu cơ, trở về với hộp công cụ.

Đối với thị trường đầu cơ NFT, đây chắc chắn là một mùa đông giá lạnh. Nhưng đối với bản thân NFT, điều này giống như một sự tái sinh sau khi được giải ảo hơn.