Nhật Bản: Lợi suất trái phiếu chính phủ chạm mức cao nhất trong 30 năm, thị trường toàn cầu đối mặt với rủi ro tháo dỡ "giao dịch carry trade đồng yên"

Tác giả gốc: Long Nguyệt

Nguồn bài viết: Wallstreetcn

Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản đã vượt mốc 3% trong tuần này, chạm mức cao nhất trong gần 30 năm, và hiệu ứng dây chuyền từ đó đang lan rộng ra toàn cầu.

Việc phá vỡ ngưỡng quan trọng này, cùng với đồng yên tiếp tục suy yếu và kỳ vọng Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất, khiến thị trường lo ngại về khả năng hoạt động "giao dịch chênh lệch lãi suất bằng đồng yên" (yen carry trade) bị tháo dỡ trên quy mô lớn. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent đã công khai cảnh báo, nếu thị trường đồng yên biến động mất trật tự, nó có thể kích hoạt các lệnh thanh lý bắt buộc, từ đó gây chấn động thị trường toàn cầu và cuối cùng đẩy chi phí vay của các hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ lên cao.

Hiện tại, thị trường đã định giá hoàn toàn việc BOJ sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9 — một nhịp độ tích cực hơn nhiều so với những gì ngân hàng trung ương ám chỉ hồi đầu năm.

Tại sao lợi suất lại vượt 3% vào lúc này?

Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản đã tăng trên 3% vào thứ Ba, lần đầu tiên kể từ tháng 9 năm 1996.

Diễn biến này không phải là một sự kiện cá biệt. Thị trường trái phiếu toàn cầu đang chịu áp lực chung khi các nhà đầu tư đang hiệu chỉnh lại kỳ vọng lạm phát và dự đoán các ngân hàng trung ương lớn sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Tuy nhiên, các nhà giao dịch và kinh tế gia cho rằng tình hình của Nhật Bản đặc biệt đáng chú ý.

BOJ đã chấm dứt chính sách siêu nới lỏng kéo dài hàng thập kỷ, và thị trường đang kỳ vọng lãi suất chính sách chủ chốt sẽ tiếp tục được nâng lên từ mức 1% hiện tại. Trong khi đó, đồng yên tiếp tục suy yếu và lạm phát tiếp tục tăng, càng làm gia tăng áp lực buộc ngân hàng trung ương phải tăng tốc nâng lãi suất.

Về mặt chính sách cũng đang tạo áp lực. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Bessent đã nói rõ rằng ông kỳ vọng Thống đốc BOJ Kazuo Ueda sẽ tăng lãi suất sớm nhất là trong tháng này. Trong khi đó, chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi công khai có xu hướng gia tăng kích thích tài khóa, khiến các nhà đầu tư lo ngại về sự ổn định tài chính của Nhật Bản, đây cũng là một phần nguyên nhân khiến đồng yên suy yếu và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cao.

Giao dịch chênh lệch lãi suất: Quy mô bao nhiêu, rủi ro cao đến đâu?

Logic của "giao dịch chênh lệch lãi suất bằng đồng yên" rất đơn giản và trực tiếp: vay yên với lãi suất thấp, mua các tài sản có lợi suất cao.

Chiến lược này đã phát triển mạnh trong thời gian Nhật Bản duy trì lãi suất siêu thấp trong thời gian dài. Hai năm trước, khi BOJ nâng lãi suất chính sách lên 0,25%, thị trường đã chứng kiến biến động dữ dội, nguyên nhân chính được cho là sự đảo chiều đột ngột của các giao dịch chênh lệch lãi suất.

Theo báo cáo của Financial Times, các nhà phân tích chỉ ra rằng quy mô tích lũy của các vị thế giao dịch chênh lệch lãi suất kể từ năm 2024 là khá đáng kể. Osamu Takashima, chiến lược gia ngoại hối của Citi, chỉ ra: "Các quỹ phòng hộ và các nhà đầu tư ngắn hạn khác liên tục bán khống yên so với đô la Mỹ, đồng thời mua vào các loại tiền tệ có lợi suất cao như peso Mexico."

Các nhà phân tích của Capital Economics trích dẫn số liệu cho thấy, vào đầu tháng 8 năm nay, dư nợ cho vay chưa thanh toán của người dân Nhật Bản đối với người đi vay ở nước ngoài đã vượt qua đỉnh của năm 2024; khoản vay của các chi nhánh ngân hàng phi Nhật Bản tại Tokyo về trụ sở chính cũng đạt mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Khảo sát mới nhất của Bank of America với các nhà quản lý quỹ toàn cầu cho thấy, "bán khống đồng yên" vẫn là một trong ba giao dịch được ưa chuộng nhất trên toàn cầu.

Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích cho rằng rủi ro tháo dỡ các giao dịch chênh lệch lãi suất quy mô lớn, đột ngột vẫn trong tầm kiểm soát. Kamakshya Trivedi, chiến lược gia trưởng về ngoại hối của Goldman Sachs, cho biết các giao dịch chênh lệch lãi suất được tài trợ bằng yên năm nay có sức chống chịu tốt hơn so với giai đoạn can thiệp năm 2024, và cần phải đi kèm với việc các nhà đầu tư Nhật Bản hồi hương quy mô lớn dòng vốn từ tài sản nước ngoài để tạo ra sự "tháo dỡ về mặt cấu trúc". Ông nói thêm: "Hiện tại, hầu như không có dấu hiệu nào trong dữ liệu dòng vốn đầu tư danh mục chính thức cho thấy sự luân chuyển này đã xảy ra."

James Lord, người đứng đầu chiến lược ngoại hối toàn cầu của Morgan Stanley, cũng cho biết các nhà đầu tư Nhật Bản vẫn đang "mua vào một lượng lớn" tài sản Mỹ, "chúng tôi chưa thấy sự quay trở lại đáng kể của các nhà đầu tư Nhật Bản với tài sản trong nước."

Trái phiếu Mỹ và thị trường toàn cầu: Nhật Bản là nhà nắm giữ nước ngoài lớn nhất

Nhật Bản là quốc gia nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ lớn nhất ở nước ngoài, với quy mô hơn 1.000 tỷ đô la, phần lớn được nắm giữ bởi các tổ chức tài chính.

Khi lợi suất trong nước của Nhật Bản tăng lên, thị trường lo ngại rằng các quỹ hưu trí lớn và các công ty bảo hiểm nhân thọ của Nhật Bản — những tổ chức đã tích lũy hàng chục tỷ đô la lỗ trên sổ sách từ các khoản nắm giữ trái phiếu — có thể điều chỉnh chiến lược đầu tư, chuyển vốn từ nước ngoài về trong nước.

Naka Matsuzawa, chiến lược gia lãi suất của Nomura, cho biết cuộc đấu giá trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Nhật Bản vào thứ Năm sẽ là tín hiệu quan trọng để xem liệu xu hướng này đã bắt đầu hay chưa. "Nếu các công ty bảo hiểm nhân thọ tích cực tham gia đấu giá trái phiếu, rất dễ làm dấy lên đồn đoán rằng một phần vốn đang quay trở lại tài sản Nhật Bản từ nước ngoài."

Trong khi đó, Takashima của Citi chỉ ra rằng các công ty bảo hiểm nhân thọ đã chờ đợi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 20 năm tăng lên 2,5%-3%, nhưng hiện vẫn chưa chính thức tham gia thị trường ở quy mô lớn vì họ lo ngại giá có thể giảm sâu hơn. "Nếu họ cho rằng rủi ro giảm giá đã đạt đến đỉnh điểm, chúng ta có thể thấy dòng vốn luân chuyển quy mô lớn hơn."

BOJ: Khả năng tăng lãi suất vào tháng 9 gần như chắc chắn, liệu có động thái tiếp theo vào tháng 10?

Thị trường hiện đã định giá hoàn toàn việc BOJ sẽ tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9, một nhịp độ tích cực hơn nhiều so với những gì ngân hàng trung ương ám chỉ hồi đầu năm.

Các nhà kinh tế cho rằng việc BOJ tăng lãi suất lần này, một phần là để phối hợp với nỗ lực tổng thể của chính phủ Nhật Bản nhằm hỗ trợ đồng yên.

Đáng chú ý hơn là một số người bắt đầu đặt cược vào khả năng tăng lãi suất lần nữa vào tháng 10. Hajime Takata, thành viên diều hâu của Ủy ban Chính sách BOJ, hôm thứ Tư phát biểu rằng mức tăng 25 điểm cơ bản "không phải là điều chắc chắn", đồng thời nhấn mạnh "môi trường đã thay đổi". Cùng ngày, Kazuo Ueda cho biết BOJ sẽ thảo luận về lãi suất tại tất cả các cuộc họp chính sách tiếp theo.

Tuy nhiên, đồng yên vẫn yếu và đang dao động quanh mức 160 yên đổi 1 đô la. Các đợt can thiệp chung giữa Mỹ và Nhật Bản vào tháng 7 và tháng 8 đã từng đẩy đồng yên tăng mạnh, nhưng hơn một nửa số mức tăng đó đã bị bốc hơi. Các nhà phân tích một phần lý giải sự suy yếu liên tục của đồng yên là do thị trường chứng khoán tăng điểm — các nhà đầu tư cổ phiếu nước ngoài thường bán khống đồng yên để phòng ngừa rủi ro, và khi thị trường chứng khoán tăng, họ buộc phải tăng các vị thế bán khống.