SpaceX IPO Looming: A Century-Level Harvest Hidden in Index Funds

Tiêu đề gốc: The SpaceX IPO Will Be the Theft of the Century

Tác giả gốc: Lawrence Fossi

Biên dịch gốc: Peggy, BlockBeats

Lời tòa soạn: Dưới ngòi bút của tác giả, IPO của SpaceX không phải là một câu chuyện truyền cảm hứng về "gã khổng lồ hàng không vũ trụ thương mại tiến ra thị trường đại chúng", mà là một cuộc chuyển giao tài sản được dàn dựng tinh vi. Bài viết trước hết đặt câu hỏi về nền tảng định giá cốt lõi của SpaceX: Dù là vệ tinh Starlink nặng hơn, trung tâm dữ liệu quỹ đạo, nhiệm vụ Artemis của NASA, hay câu chuyện thuộc địa hóa Mặt Trăng và Sao Hỏa, hầu như tất cả đều phụ thuộc vào một Starship trưởng thành hơn nhiều so với phiên bản hiện tại; nhưng theo tác giả, việc hiện thực hóa công nghệ Starship vẫn đầy bất định, và câu chuyện về xAI cùng trung tâm dữ liệu cũng không thực sự chứng minh được định giá khổng lồ của nó.

Phần sắc bén hơn nằm ở cấu trúc tài chính. Tác giả cho rằng, việc điều chỉnh quy tắc đưa vào chỉ số của Nasdaq, S&P 500 và FTSE Russell có thể khiến SpaceX nhanh chóng lọt vào các chỉ số chính trong điều kiện lượng cổ phiếu lưu hành thấp, buộc một lượng lớn quỹ chỉ số thụ động phải mua vào với định giá cao. Nhờ đó, các nhà đầu tư tư nhân giai đoạn đầu, người nội bộ và các quỹ dài hạn có được cơ hội thoát ra, trong khi các nhà đầu tư hưu trí thông thường với 401(k) và IRA lại thụ động gánh chịu rủi ro. Đây cũng chính là cái gọi là "Khoảnh khắc Rikishi" (các quỹ chỉ số từng được xem là phúc âm cho nhà đầu tư phổ thông, giờ đây lại bị sỉ nhục và hạ bệ một cách phi lý): Các quỹ chỉ số phí thấp vốn là công cụ thị trường John Bogle để lại cho người thường, nay có thể do việc viết lại luật chơi, biến thành kênh thoát vốn và chuyển giao rủi ro.

Cuối bài, tác giả chỉ ra rằng, ngay cả khi IPO thành công, SpaceX vẫn có thể đối mặt với thâm hụt vốn khổng lồ, các đợt huy động vốn pha loãng liên tục, thiếu quyền quản trị và vấn đề trọng tài bắt buộc. Tác động dây chuyền của nó không chỉ dừng lại ở bản thân SpaceX: IPO này có thể tác động đến thanh khoản của thị trường chứng khoán và tiền điện tử, trở thành bài kiểm tra áp lực cho bong bóng AI, và cũng có thể làm tổn hại đến lòng tin mà các quỹ chỉ số đã xây dựng bấy lâu. Kết luận của tác giả không phải khuyên short SpaceX, mà là nhắc nhở các nhà đầu tư: Khi câu chuyện kiểu Elon Musk, dòng vốn thụ động từ chỉ số và cơn sốt thị trường hòa quyện, điều nguy hiểm nhất thường không phải là câu chuyện chưa đủ lớn, mà là người thường không có quyền chọn không tham gia.

Sau đây là nội dung gốc:

Khi IPO của SpaceX đến gần, đây là một vài quan sát và dự đoán:

1. Từ góc độ kinh doanh, SpaceX sẽ gặp thất bại thảm hại

Về bản chất, toàn bộ logic định giá của SpaceX đều dựa trên dự án Starship. Và tôi nói "Starship" ở đây là một phiên bản Starship mạnh mẽ hơn nhiều so với những gì chúng ta thấy hiện nay.

· Cần Starship để phóng các vệ tinh Starlink V3 nặng hơn.

· Cần Starship tái sử dụng để các nhiệm vụ phóng này – cũng như các dịch vụ phóng khác cho bên thứ ba – có tính kinh tế hơn.

· Trung tâm dữ liệu quỹ đạo đã hứa hẹn, cần Starship.

· Thực hiện nghĩa vụ của SpaceX đối với chương trình Artemis của NASA, cần Starship.

· Bất kỳ thuộc địa Mặt Trăng hay Sao Hỏa nào, cũng đều cần Starship. Hồ sơ đăng ký IPO của SpaceX thậm chí còn tiên tri về "các thị trường nghìn tỷ đô la mới xuất hiện trên Mặt Trăng, Sao Hỏa và xa hơn nữa".

Nhưng vấn đề là, vệ tinh Starlink hoạt động trên quỹ đạo cách Trái Đất khoảng 300 dặm, trong khi độ cao tối đa mà Starship từng đạt được – trong lần phóng V3 gần đây nhất, cả tầng đẩy và tầng trên đều bị mất – chỉ là 121 dặm. Từ 121 dặm đến 300 dặm, còn một chặng đường rất dài và cần tiêu tốn thêm rất nhiều nhiên liệu. Will Lockett đã tính toán và giải thích tại sao Starship phiên bản V3, theo lời ông, thực sự "vô dụng".

Và đó là chưa nói đến việc các trung tâm dữ liệu quỹ đạo gần như bất khả thi về mặt vật lý, cũng như khả năng cực kỳ thấp để Starship hoàn thành nhiệm vụ chuyển giao chất đẩy đông lạnh trong Artemis III.

(Tôi đã dùng phép ẩn dụ này trước đây, nhưng tôi quá thích nó nên không thể không dùng lại.)

Tất nhiên, có lẽ bạn cho rằng, ngay cả khi loại bỏ trung tâm dữ liệu quỹ đạo, xAI mới là chìa khóa thành công cuối cùng của SpaceX. Nếu bạn nghĩ vậy, tôi khuyên bạn nên tìm hiểu sự thật được Patrick Boyle thảo luận trong video YouTube này (bắt đầu từ phút 10:25). Như Boyle đã chỉ ra: Công ty (xAI) này chiếm tới 93% thị trường mà SpaceX tuyên bố có thể tiếp cận; nhưng sản phẩm AI hàng đầu của nó, Grok, ngay cả các kỹ sư của chính họ cũng không dùng. Và nó đang cố gắng chi 60 tỷ đô la để mua lại đối thủ cạnh tranh Cursor, hầu làm cho sản phẩm của mình thực sự hoạt động.

Về hợp đồng trị giá 15 tỷ đô la mỗi năm với Anthropic được quảng cáo rầm rộ, Boyle đặt ra một câu hỏi hiển nhiên: xAI thực chất đang cho đối thủ cạnh tranh Anthropic thuê sức mạnh tính toán và phần cứng từ các trung tâm dữ liệu Colossus và Colossus II của chính mình. Điều này hàm ý mạnh mẽ rằng xAI hiện chưa thể khai thác hết công suất trung tâm dữ liệu của mình. (Boyle cũng đưa ra một điểm ít hiển nhiên hơn: Anthropic có thể hủy thỏa thuận ba năm này bất cứ lúc nào với thời gian báo trước 90 ngày.)

Tuy nhiên, tất cả những sự thật cứng này sẽ mất một thời gian để lộ diện hoàn toàn. Bao lâu? Hai năm? Một năm? Có thể ngắn hơn?

Nhưng có một điều, đáng tiếc thay, tôi khá chắc chắn: Các nhà đầu tư tư nhân đủ loại đã đầu tư vào SpaceX trong hai thập kỷ qua sẽ có đủ cơ hội để xả cổ phần của họ với lợi nhuận kếch sù cho công chúng không phòng bị trước khi những sự thật này lộ diện hoàn toàn.

2. Với tư cách là một cỗ máy chuyển giao tài sản, SpaceX sẽ đạt được thành công đáng kinh ngạc

Một loạt điều chỉnh quy tắc của Nasdaq, S&P 500 và FTSE Russell gần như đảm bảo: IPO của SpaceX sẽ làm giàu cực kỳ cho những người nội bộ của SpaceX, đồng thời cướp sạch các nhà đầu tư hưu trí thông thường không phòng bị, những người đã đầu tư tiền hưu 401(k) và IRA của họ vào các quỹ chỉ số rộng.

A. Nasdaq bắn phát súng đầu tiên cho cuộc diễu hành đáng hổ thẹn này

Ngay từ ngày 10 tháng 3, khi tin đồn về IPO của SpaceX còn ở giai đoạn đầu, tác giả của chuyên mục Substack 'Keubiko's Musings' đã đăng một bài báo khá tiên tri, tựa đề "Nỗi Hổ Thẹn của Nasdaq", với phụ đề: "Làm thế nào để thao túng một chỉ số để chiều lòng một tỷ phú."

Nasdaq không chỉ loại bỏ yêu cầu "giai đoạn trưởng thành niêm yết", giúp SpaceX có thể gia nhập chỉ số của mình chỉ 15 ngày sau IPO; nó còn thay đổi cách điều chỉnh trọng số của các cổ phiếu có "tỷ lệ cổ phiếu lưu hành thấp" trong Nasdaq 100.

SpaceX sẽ là một cổ phiếu có tỷ lệ lưu hành cực kỳ thấp, chỉ có 5% cổ phần được rao bán, nhưng Nasdaq lại coi nó như có tỷ lệ cổ phiếu lưu hành là 15% tổng vốn để tính trọng số. Theo lời Keubiko: Chỉ số này đang gán cho một lượng cổ phiếu lưu hành hạn chế, bị kiểm soát chặt chẽ, một trọng số hư cấu, trị giá hàng chục tỷ đô la. Hàng trăm tỷ đô la vốn thụ động không nhạy cảm với giá sẽ bị buộc phải mua vào cổ phiếu này ồ ạt trong vòng vài ngày theo yêu cầu của pháp luật và quy tắc. Bạn thực chất đang nối vòi chữa cháy vốn khổng lồ của quỹ chỉ số vào một ống nước vườn nhỏ hẹp của thanh khoản thực tế. Đó chính là công thức tạo ra một sự siết cung cầu giả tạo khổng lồ.

Ồ, nhưng mọi chuyện còn trở nên tồi tệ hơn. Tệ hơn nhiều. Như Keubiko đã viết, toán học sẽ trở nên "thực sự tàn nhẫn" ở đây.

Một khi thời hạn khóa 180 ngày của những người nội bộ kết thúc, tỷ lệ cổ phiếu lưu hành của SpaceX vượt quá 20%, Nasdaq sẽ tính trọng số cho cổ phiếu này dựa trên 100% tổng vốn cổ phần lưu hành.

Tất nhiên, Musk đã sắp xếp hoàn hảo thời điểm kết thúc khóa trùng với thời điểm Nasdaq tái cân bằng chỉ số vào giữa tháng 12. Keubiko một lần nữa viết: Các quỹ chỉ số sẽ bị buộc phải mua thêm hàng tỷ đô la cổ phiếu này theo quy tắc vào đúng thời điểm người nội bộ có thể xả lượng lớn cổ phiếu hết khóa lên thị trường. Bạn có cảm thấy gan mình đang bị xay thành pate gan ngỗng không?

Kể từ khi Keubiko lần đầu tiên thổi còi trong bài viết đó, nhiều nhà báo tài chính và chuyên gia thị trường đã nhận ra những gì đang xảy ra. Giờ đây, bạn có thể tìm thấy vô số bài báo mô tả cách Nasdaq, thông qua việc viết lại các quy tắc, đã đảm bảo rằng hàng triệu nhà đầu tư thụ động – tức những người thường đầu tư tiền hưu vào các quỹ chỉ số rộng – bị buộc phải mua cổ phiếu SpaceX với mức định giá phi lý.

B. Các chỉ số chính khác cũng tham gia cuộc diễu hành này

Trong cuộc đua xuống đáy này, S&P 500 giờ đây cũng đã sửa đổi quy tắc của mình để đưa các cổ phiếu thành phần vào chỉ số theo "làn đường nhanh", và không còn yêu cầu các công ty liên quan chứng minh lợi nhuận bền vững.

Có thể thấy trước, FTSE Russell cũng không chịu thua kém, nhanh chóng làm theo.

C. "Khoảnh khắc Rikishi"

Phil Bak gần đây đã thu hút được nhiều sự chú ý với bài viết xuất sắc trên Substack "Khoảnh Khắc Rikishi". Tựa đề này lấy từ một sự sỉ nhục sâu sắc mà cầu thủ bóng chày vĩ đại quá cố Pete Rose đã phải gánh chịu – ông ấy vĩ đại, nhưng cũng đầy khiếm khuyết.

Bak hiểu rõ, nhà phát minh ra quỹ chỉ số phí thấp, John Bogle của Vanguard Group, đã từng tặng cho các nhà đầu tư thông thường một món quà quý giá biết bao. Nhưng một công cụ thị trường từng vô cùng hữu ích, giờ đây, trong tay những kẻ hoài nghi và vô đạo đức, đã trở thành một công cụ xấu xa. Bak viết: John Bogle không còn nữa, tôi chỉ có thể tưởng tượng, ông ấy sẽ nghĩ gì về những gì đang xảy ra với các quỹ chỉ số ngày hôm nay. Tôi chỉ có thể tưởng tượng đôi mắt bu