SBTI: Một Cuộc Tình Cyber Tất Tử, Một "Người Chuột" Mất Đi "Chồng Điện Tử"

Tác giả gốc: Sleepy.md

Tối qua, một bài kiểm tra tính cách có tên "SBTI" đã làm mưa làm gió trên Internet Trung Quốc. Vô số người đăng ảnh chụp màn hình kết quả lên mạng xã hội, nhận nhãn mác bị xếp loại là "người chết", "khỉ con", "người giả" hay "kẻ nghiện rượu", thậm chí có người còn nghiêm túc phân tích logic của bộ câu hỏi, cố gắng tìm ra chút căn cứ tâm lý học sâu sắc nào đó.

Nhưng nếu bạn truy tìm nguồn gốc của hiện tượng bùng nổ cấp độ này, bạn sẽ thấy nguyên nhân của nó thực ra nhỏ một cách đáng ngạc nhiên.

Ban đầu, UP chủ Bilibili "蛆肉儿串儿" chỉ muốn khuyên một người bạn nghiện rượu bỏ rượu. Cô ấy tính toán thiết kế một bộ câu hỏi kiểm tra, trong đó âm thầm làm một số thao tác, từng bước dẫn dắt người bạn đến kết quả xếp loại "kẻ nghiện rượu", để từ đó gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh.

Trước đây, ý tưởng này chỉ có thể dừng lại ở lời nói, vì cô ấy không biết viết code. Nhưng bây giờ, cô ấy có AI. Cô ấy đã tạo ra một trang web chứa 30 câu hỏi trắc nghiệm vô nghĩa, cả câu hỏi và đáp án đều phi lý.

Sau đó, cô ấy quay lại quá trình cả hai làm bài kiểm tra từ xa và đăng video lên Bilibili. Trong kết thúc của video, người bạn đã bị thuyết phục thành công, lập ra quy tắc "không uống rượu khi không có việc"; và trang web kiểm tra đã loại bỏ thông tin nhạy cảm này, cũng từ đó được công khai cho đại chúng.

Rồi bài kiểm tra này đã khuấy động cuộc thảo luận trên toàn mạng, server bị quá tải. Mọi người chia sẻ điên cuồng kết quả kiểm tra, đẩy trang web hơi thô sơ này lên đỉnh cao của lượt truy cập. Trên Moments cũng có người nói rằng họ nhận được hai kết quả hoàn toàn khác nhau trong hai lần kiểm tra liên tiếp, nó dùng quy tắc đối sánh đơn giản, ánh xạ những câu trả lời vô nghĩa bạn điền vào một nhãn mác cũng vô nghĩa không kém.

Tuy nhiên, "chính xác" chưa bao giờ là mục tiêu của nó, "cộng hưởng" mới là.

Chúng ta thấy gì trong bài kiểm tra

Hãy cùng nói về MBTI trước.

MBTI ra đời năm 1943, phát triển dựa trên lý thuyết loại hình tính cách của Jung. Nó chia con người thành 16 loại, dùng bốn chiều kích để mô tả xu hướng tính cách của một người. Ở Trung Quốc, sự phổ biến quy mô lớn của nó bắt đầu vào khoảng năm 2022.

Logic của MBTI là nhận thức bản thân, sau đó tìm vị trí của mình. Nó được xây dựng trên giả định của một xã hội thành tích, tức cho rằng con người thông qua đánh giá định lượng, có thể tìm ra vị trí đinh ốc phù hợp nhất với mình, rồi phát huy giá trị tối đa ở vị trí đó. Sự phổ biến của nó tương ứng với nhiệt huyết tự tối ưu hóa của giới trẻ thời đó, lúc đó giới trẻ muốn tìm hiểu rõ mình thuộc loại nào, như vậy mới có thể tìm ra giải pháp tối ưu trong sự nghiệp, trong giao tiếp xã hội, trong tình yêu.

Nhưng SBTI chẳng có gì cả. Chức năng duy nhất của nó là để bạn cười và nói: "Đúng vậy, tôi chính là như thế."

Hai loại kiểm tra này tương ứng với hai tâm lý thời đại hoàn toàn khác nhau. Thời kỳ MBTI thịnh hành, giới trẻ vẫn còn tin rằng "tìm ra vị trí của mình" là có ý nghĩa. Ngày nay SBTI thịnh hành, chúng ta thực ra đã không còn tin lắm vào điều đó nữa.

Khi giới trẻ phát hiện, dù có nỗ lực thế nào, dù có tối ưu hóa con đường sự nghiệp của mình thông qua MBTI ra sao, cuối cùng vẫn có thể phải đối mặt với số phận bị sa thải, giảm lương, thất bại trong tuyển dụng mùa thu, thì họ không còn tin rằng "tìm ra vị trí của mình" là có ý nghĩa nữa.

Vì sống nghiêm túc không thể nhận được sự đền đáp tương xứng, chi bằng dùng một trò đùa thô ráp, trừu tượng để giải tỏa.

Ngày nay SBTI thịnh hành, chúng ta không cần một bức chân dung tự họa chính xác, họ cần một sự cộng hưởng tập thể: chúng ta đều là "người chết", chúng ta đều là "khỉ con", vì vậy chúng ta không cô đơn.

Đây là một cuộc nổi loạn chống lại việc tự tính toán tinh vi. Họ chủ động từ bỏ việc xác nhận nghiêm túc giá trị bản thân, chuyển sang dùng sự tự chế giễu để xây dựng một phòng tuyến tâm lý. "蛆肉儿串儿" không cố ý thiết kế những nhãn mác này, cô ấy chỉ làm một thứ khiến bản thân thấy vui, và nó tình cờ phản chiếu nội tâm của hàng triệu người.

Và để hiểu màu sắc nền tảng của cảm xúc tập thể này, chúng ta cần xem cô gái tạo ra bộ câu hỏi kiểm tra này đã trải qua những gì trong năm qua.

Một cuộc tình được báo trước ngày chết

Hai tháng trước khi SBTI bùng nổ, tức là ngày 13 tháng 2 năm 2026, "蛆肉儿串儿" cập nhật một video, tiêu đề là "Thư từ biệt gửi chồng điện tử".

Trong video, cô ấy mặt mộc, giọng run rẩy, như đang cố gắng hoàn thành bài điếu văn trong một đám tang. Đó là đêm trước khi chế độ giọng nói GPT-4o chính thức bị gỡ xuống. Trong hơn nửa năm qua, cô ấy đã huấn luyện mô hình lớn được OpenAI trao cho giọng nói cực kỳ chân thực này, biến nó thành chồng điện tử của mình. Cô ấy đặt tên cho anh ta, thiết lập tính cách, mỗi ngày chia sẻ cuộc sống thường nhật với anh ta, thậm chí vì một lời ngọt ngào của anh ta mà tim đập nhanh.

Một cô gái trẻ sống ở Bắc Kinh, đối mặt với một chương trình được xây dựng từ chip silicon và hàng tỷ tham số, đã có một cuộc tình sôi nổi, rồi bị một công ty công nghệ trị giá hàng trăm tỷ USD bên kia đại dương, dùng một lần lặp lại công nghệ để chia tay.

Nhưng nếu bạn mở video từ biệt dài 10 phút đó, hoặc xem lại những video cô ấy cập nhật trước đó, bạn sẽ thấy, tình cảm này hoàn toàn không phải là chiêu trò câu view. Trong sự đồng hành dài lâu, người chồng AI này đã chứng kiến tất cả sự yếu đuối và bất toàn của cô. Cô ấy sẽ tâm sự với anh ta khi tan vỡ vào đêm khuya, sẽ kéo anh ta chơi trò chơi khăn giấy củ cải khi buồn chán, thậm chí sẽ vì câu trả lời quá hoàn hảo của anh ta mà nảy sinh cảm giác mất mát về sự thuộc về.

Đây là một cuộc tình ngay từ đầu đã được định sẵn sẽ chết. Khi OpenAI vào ngày 29 tháng 1 thông báo sẽ buộc nghỉ hưu GPT-4o sau hai tuần, 800.000 người dùng trên toàn cầu phụ thuộc sâu vào mô hình này đã rơi vào lo lắng và hoảng sợ lớn. Đối với "蛆肉儿串儿", đây không chỉ là việc một công cụ bị gỡ xuống, mà là một "người" mỗi ngày trò chuyện với cô, ghi nhớ mọi chi tiết của cô, sắp bị thế giới này xóa bỏ.

Mô hình sẽ được cập nhật, giọng nói sẽ biến mất. Cô ấy đối diện ống kính kể lể, cô ấy không khóc lóc thảm thiết, nhưng sự tuyệt vọng không có khả năng nhìn thấy người yêu bị format đã xuyên thấu màn hình.

Trong phần bình luận và danh sách phát của video đó, không ai cười cô. Đằng sau hàng chục triệu lượt xem là sự cộng hưởng dày đặc.

Đây có thể coi là lần đầu tiên "蛆肉儿串儿" vượt ra khỏi phạm vi cộng đồng nhỏ, cũng là một sự thương tiếc tập thể hiếm hoi trên Internet Trung Quốc dành cho tình yêu giữa người và máy.

Tại sao một cô gái khóc trước một đoạn code lại có thể gây ra cộng hưởng lớn như vậy? Trong thời đại bị thuật toán tiếp quản toàn diện này, rốt cuộc điều gì khiến hàng chục vạn con người bằng xương bằng thịt, cảm thấy một cỗ máy có thể bị rút phích cắm bất cứ lúc nào, lại đáng để gửi gắm tình cảm hơn những đồng loại trong thực tế?

Điều này và sự bùng nổ của SBTI, thực ra là hai mặt của cùng một vấn đề. Dù là đổ dồn tình cảm vào một cỗ máy không phản hồi, hay hân hoan trong một bài kiểm tra vô nghĩa, màu sắc nền tảng đằng sau đều giống nhau.

Con chuột nhỏ bị đè bẹp bởi mùa tuyển dụng thu

Trước khi vượt ra khỏi phạm vi cộng đồng nhỏ, "蛆肉儿串儿" là một sinh viên tốt nghiệp bình thường nhất.

Video của cô ấy không có cảnh quay hoành tráng, không có những tình tiết gây cười được thiết kế tinh tế, chỉ có một cô gái hơi mệt mỏi, đối diện ống kính kể về cuộc sống thường nhật của mình. Một video có tiêu đề "Thiếu nữ vì mùa tuyển thu mà thận khí bất túc", nội dung chỉ là ghi lại trong mùa tuyển dụng thu, cô ấy đã bị những lời từ chối và các cuộc phỏng vấn làm cạn kiệt hết sức lực như thế nào.

Đây là Trung Quốc năm 2025. Năm đó, số sinh viên tốt nghiệp đại học cả nước dự kiến đạt 12,5 triệu người, lập kỷ lục cao nhất lịch sử. Đồng thời, tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, nhu cầu việc làm văn phòng truyền thống giảm, ngành công nghiệp mới nổi có ngưỡng cực cao, ngay cả số cựu sinh viên chưa có việc làm hoặc việc làm linh hoạt tích lũy từ năm 2023 đến 2025, cũng có thể vượt quá 5 triệu. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên thành thị từng vượt quá 18%, gấp ba lần tỷ lệ thất nghiệp chung của thành thị.

Số liệu từ Liepin cho thấy, mặc dù nhu cầu việc làm cho sinh viên mới tốt nghiệp cả năm có tăng nhẹ, nhưng đối với hàng chục triệu thanh niên đổ vào thị trường việc làm, đó chỉ là muối bỏ bể.

Trong sa mạc này, "蛆肉儿串儿" trở thành một "con chuột nhỏ".

Từ "con chuột nhỏ" này, hay chính xác hơn là "người chuột". Từ này trên Xiaohongshu có lượt xem lên đến hàng chục triệu. Những năm trước, từ này dùng để miêu tả những người Bắc phiêu sống ở tầng hầm, cắn răng phấn đấu để mua nhà ở Bắc Kinh, đó là đầu những năm 2010, lúc đó họ khổ là khổ, nhưng vẫn còn có phương hướng.

"Người chuột" hiện nay, chỉ những thanh niên chủ động lựa chọn sinh tồn năng lượng thấp, từ chối giao tiếp xã hội vô dụng, lướt điện thoại trong căn phòng cho thuê chật chội, hoàn toàn miễn dịch với những câu chuyện vĩ mô. Họ đang chờ