Bạn nghĩ blockchain là lừa đảo, chỉ vì thẻ ngân hàng của bạn vẫn còn dùng được

Tác giả gốc: Vitto Rivabella, Kỹ sư AI tại Quỹ Ethereum

Biên dịch: Chopper, Foresight News

Tôi đã làm việc trong ngành blockchain nhiều năm, và có một điều cần thú nhận: mỗi lần trong bữa tối ở Milan hay Berlin, khi ai đó nói "tiền mã hóa chỉ là sòng bạc", tôi đều lịch sự gật đầu, chuyển chủ đề, và tiếp tục bữa tối của mình.

Tôi đã không còn tranh luận từ lâu rồi.

Không phải vì họ đúng, mà vì lập luận tôi cần đưa ra đòi hỏi họ phải tưởng tượng một cuộc sống mà họ chưa từng trải qua, và điều đó rất khó thực hiện khi đang thưởng thức rượu vang và món khai vị.

Nhưng tôi đã chán ngấy cách nói xã giao này. Bởi vì khoảng cách giữa những lời nói từ những người thông minh nhất tôi quen ở châu Âu và thực tế tôi thấy ở Lagos, Buenos Aires, Nairobi đã lớn đến mức tôi cảm thấy im lặng là vô trách nhiệm.

Vì vậy, đây là những gì tôi luôn giữ trong lòng. Không phải là ngôn từ tuyên truyền, không phải là tóm tắt sách trắng, mà là suy nghĩ thật của tôi khi bạn nói với tôi "blockchain chỉ là một giải pháp đang tìm kiếm vấn đề".

Bạn nói bạn không cần nó, điều đó đúng. Nhưng bạn nói không ai cần nó, thì bạn đã sai.

Một bữa tối đã thay đổi cách tôi nói về điều này

Khoảng ba năm trước, tôi tham dự một hội nghị ở Lisbon. Kiểu sự kiện mà có người từ bốn mươi quốc gia ngồi trong cùng một phòng, giả vờ như mọi người đang nói về cùng một chuyện. Một đồng nghiệp của tôi - hãy gọi anh ấy là Emeka - làm việc cho một sàn giao dịch tiền mã hóa hoạt động ở hai mươi quốc gia châu Phi. Anh ấy là người Nigeria, sống ở Lagos, và là một trong những người điềm tĩnh nhất tôi từng gặp trong một ngành đầy những con người bồng bột.

Sau một phiên thảo luận, một nhóm chúng tôi đi ăn tối cùng nhau. Một nhà sáng lập fintech từ Amsterdam đã nói một câu sáo rỗng: "Tôi thực sự không thấy tiền mã hóa giải quyết được vấn đề gì mà ngân hàng không giải quyết được."

Emeka đặt chiếc nĩa xuống.

Anh ấy không tức giận, không đảo mắt, chỉ bình tĩnh nói: "Năm ngoái, em họ tôi ở Port Harcourt muốn chuyển tiền cho dì chúng tôi ở Cameroon. Mất sáu ngày, phí gần 10%. Ngân hàng của anh ấy đã đóng băng giao dịch hai lần vì kiểm tra tuân thủ. Dì tôi bảy mươi ba tuổi, không có tài khoản ngân hàng, phải đi bộ bốn mươi phút đến điểm Western Union gần nhà. Khi tiền đến, bà ấy đã phải mượn tiền hàng xóm để mua thuốc."

Anh ấy dừng lại một chút.

"Bà ấy không biết blockchain là gì, cũng không quan tâm. Nhưng cái hệ thống mà anh nói với tôi là hoạt động tốt? Nó chẳng hề tốt với bà ấy chút nào."

Bàn ăn im lặng. Không phải vì Emeka hành động quá khích, mà vì anh ấy chẳng hề quá khích chút nào.

Đây cũng là quan điểm tôi liên tục quay lại: những người la hét rằng tiền mã hóa là lừa đảo, hầu hết đều sống trong một hệ thống hiện tại cực kỳ ưu ái họ. Ngân hàng của họ hoạt động trơn tru, tiền tệ ổn định, chính phủ không tùy tiện đóng băng tài khoản, lương đến đúng hạn, hàng hóa họ có thể mua tháng sau cũng tương tự tháng này.

Nhưng đa số người trên hành tinh này không sống như vậy. Trừ khi bạn hiểu điều này, bằng không bạn sẽ không bao giờ hiểu ý nghĩa thực sự của blockchain là gì.

Đặc quyền vô hình của bạn

Có một con số, lẽ ra phải định hình lại hoàn toàn cách bạn nhận thức về cuộc thảo luận này.

Châu Phi cận Sahara là khu vực có chi phí chuyển tiền cao nhất toàn cầu. Phí trung bình để gửi 200 đô la là gần 8%. Điều này có nghĩa là một gia đình nhận được 200 đô la từ người thân ở nước ngoài sẽ mất khoảng 16 đô la trước khi tiền về đến tay. Trên một số kênh chuyển tiền, tình hình còn tệ hơn, phí vượt quá 10%, và giao dịch mất nhiều ngày chờ đợi.

Hãy nghĩ xem, chỉ riêng Nigeria năm 2023 đã nhận được khoảng 19,5 tỷ đô la kiều hối, trong đó 8% chảy vào túi các trung gian. Đây không phải là sai số làm tròn, mà là một hệ thống hàng năm bòn rút hàng tỷ đô la từ một số gia đình nghèo nhất trên hành tinh. Và hầu hết người châu Âu nghĩ hệ thống này hoạt động tốt, chỉ vì nó có lợi cho họ.

Khi bạn chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng Đức sang tài khoản Ý, tiền đến trong ngày, hầu như không mất phí, bạn thậm chí không nghĩ nhiều về nó. Trải nghiệm đó không phổ biến, nó chỉ là kết quả ngẫu nhiên của địa lý và cơ sở hạ tầng. Đó là một đặc quyền khó nhận ra đến mức bạn lầm tưởng đó là cách thế giới vận hành.

Nhưng đó không phải là cách thế giới vận hành.

Năm 2021, Ngân hàng Trung ương Nigeria cấm các ngân hàng thương mại xử lý bất kỳ giao dịch tiền mã hóa nào. Họ đóng băng tài khoản, chặn đường vào các sàn giao dịch, cố gắng bóp chết nó.

Nhưng không có tác dụng.

Người Nigeria không dừng lại. Họ chuyển sang Telegram, giao dịch ngang hàng qua các nhóm WhatsApp, gặp gỡ đại lý địa phương trực tiếp, đổi tiền mặt lấy stablecoin được neo theo đô la Mỹ USDT. Nhu cầu này cấp thiết đến mức, liên quan đến sự sinh tồn hàng ngày của mọi người, đến nỗi lệnh cấm của chính phủ thậm chí không làm chậm bước chân của nó. Sinh viên, lao động tự do, tiểu thương - họ đã xây dựng một nền kinh tế stablecoin ngầm, bởi vì không làm vậy là nhìn tiền tiết kiệm của mình bốc hơi.

Đến năm 2024, tính theo khối lượng giao dịch, Nigeria đã trở thành nền kinh tế tiền mã hóa lớn thứ hai toàn cầu. Trong đó, 85% khối lượng giao dịch dưới một triệu đô la, nghĩa là động lực thúc đẩy là người dân bình thường, không phải những nhà đầu cơ Phố Wall.

Chính phủ cuối cùng đã dỡ bỏ lệnh cấm. Không phải vì họ thay đổi ý thức hệ, mà vì họ nhận ra mình không thể giám sát hệ thống tài chính không cần xin phép mà công dân tự quyết định xây dựng.

Bây giờ tôi muốn bạn thử làm một việc: hãy đến một bữa tối ở Lagos, và nói với ai đó rằng tiền mã hóa là sòng bạc, xem kết quả thế nào.

Mặt mà bạn chưa từng nghĩ tới

Khi người ở châu Âu hoặc Bắc Mỹ nghe từ "tiền mã hóa", hình ảnh hiện lên trong đầu họ là biểu đồ giá Bitcoin, là ai đó phát biểu tượng tên lửa trong Discord để pump meme coin, là sự sụp đổ của FTX, là đầu cơ.

Họ không hoàn toàn sai. Đầu cơ có tồn tại, lừa đảo có tồn tại, nhiều người mất tiền vì đầu tư vào thứ họ không hiểu.

Nhưng rút gọn blockchain thành đầu cơ, giống như rút gọn internet thành thư rác. Nó đúng một phần sự thật, nhưng bỏ lỡ tất cả những gì thực sự quan trọng.

Dưới đây là những điều mà đa số người ở các nước phát triển chưa từng cần suy nghĩ.

Điều gì xảy ra khi tiền tệ của bạn sụp đổ

Tháng 4 năm 2024, khi Tổng thống Argentina Javier Milei nhậm chức, tỷ lệ lạm phát hàng năm là khoảng 200%. Hãy tưởng tượng, tiền mua thực phẩm của bạn tăng gấp đôi trong một năm, tưởng tượng tiền tiết kiệm của bạn bốc hơi một nửa trong giấc ngủ.

Người Argentina không ngồi xuống tranh luận giá trị triết học của phi tập trung, họ mua stablecoin. Theo dữ liệu của Chainalysis, Argentina là thị trường tiền mã hóa lớn thứ hai Mỹ Latinh, với khối lượng giao dịch khoảng 94 tỷ đô la. Trên 50% số lần mua bằng peso Argentina trên các sàn giao dịch là chuyển sang stablecoin. Không phải Bitcoin, không phải Ethereum, mà là stablecoin, là đô la kỹ thuật số. Bởi vì thứ họ cần không phải là tài sản đầu cơ, họ cần một loại tiền tệ mà ngày mai vẫn còn giá trị.

Ba phần tư người lao động Argentina nhận lương bằng tiền mã hóa chọn stablecoin. Không phải vì họ là người đam mê tiền mã hóa, mà vì tháng sau họ vẫn phải ăn.

Ở Venezuela, tình hình còn cực đoan hơn. The New York Times đưa tin rằng Tổng thống Nicolás Maduro trên thực tế đã chuyển nền kinh tế quốc gia sang stablecoin. Người Venezuela đặt cho chúng một cái tên: "Binance Dollars". Khi đồng tiền quốc gia của bạn mất giá 80% trong một năm, lạm phát gần 500%, bạn không cần sách trắng để giải thích token kỹ thuật số được neo theo đô la Mỹ dùng để làm gì. Bạn chỉ cần một chiếc smartphone và năm phút.

Các tiểu thương chấp nhận stablecoin thanh toán hàng hóa và dịch vụ, lao động tự do nhận tiền từ khách hàng quốc tế qua chuyển khoản blockchain, các gia đình sử dụng stablecoin để nhận kiều hối từ người thân ở nước ngoài. Ở một số cộng đồng, stablecoin đóng vai trò như một hệ thống tài chính song song - tiền thuê nhà, tạp hóa, giao thông, tất cả đều được thanh toán qua ví kỹ thuật số.

Đây không phải là sự áp dụng được thúc đẩy bởi cơn sốt, đây là sự áp dụng được thúc đẩy bởi sự sinh tồn.

Điều gì xảy ra khi chính phủ đóng băng tiền của bạn

Còn nhớ câu chuyện Emeka kể về việc ngân hàng đóng băng chuyển tiền của em họ anh ấy không? Đây không phải là trường hợp cá biệt. Ở Nigeria, khoảng một phần ba người trưởng thành hoàn toàn không thể tiếp cận dịch vụ tài chính chính thức, ba mươi ba triệu người, không có tài khoản ngân hàng, không có thẻ tín dụng, không có công cụ tiết kiệm nào giữ được giá trị.

Và đối với những người có tài khoản ngân hàng, kiểm soát vốn có nghĩa là việc tiếp cận đô la Mỹ qua kênh chính thức gần như bất khả thi. Khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá chợ đen có thể rất lớn. Đầu năm 2024, khi đồng naira lao dốc xuống mức thấp kỷ lục, khối lượng giao dịch stablecoin của Nigeria trong một quý đã gần 3 tỷ đô la. Mọi người không đang đánh bạc