a16z: Thời khắc 'Super Bowl' của thị trường dự đoán

Tiêu đề gốc: The Super Bowl of prediction markets

Tác giả gốc: Scott Duke Kominers, a16z crypto

Biên dịch: Saoirse, Foresight News

Vào ngày 8 tháng 2 giờ Mỹ (7:30 sáng ngày 9 tháng 2 giờ Bắc Kinh), hàng trăm triệu người hâm mộ Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia Mỹ (NFL) đã dán mắt vào màn hình để theo dõi trận Super Bowl, nhiều người trong số họ còn đồng thời theo dõi một màn hình khác - theo sát động thái giao dịch trên thị trường dự đoán, nơi cung cấp đa dạng các loại hình cá cược, từ nhà vô địch, tỷ số cuối cùng cho đến số yard chuyền của các hậu vệ cánh mỗi đội.

Trong năm qua, khối lượng giao dịch trên các thị trường dự đoán của Mỹ ít nhất đạt 27,9 tỷ USD, với các tài sản giao dịch bao trùm mọi lĩnh vực, từ kết quả sự kiện thể thao, hoạch định chính sách kinh tế cho đến ra mắt sản phẩm mới. Tuy nhiên, bản chất của loại thị trường này luôn gây tranh cãi: Rốt cuộc nó là hành vi giao dịch hay cờ bạc? Là công cụ tin tức tổng hợp trí tuệ đám đông, hay là phương tiện kiểm chứng khoa học? Và liệu mô hình phát triển hiện tại đã là tối ưu chưa?

Là một nhà kinh tế học nghiên cứu lâu năm về thị trường và cơ chế khuyến khích, câu trả lời của tôi bắt đầu từ một tiền đề đơn giản: Thị trường dự đoán, về bản chất, chính là thị trường. Và thị trường là công cụ cốt lõi để phân bổ nguồn lực và tích hợp thông tin. Logic vận hành của thị trường dự đoán là phát hành tài sản gắn liền với sự kiện cụ thể - khi sự kiện đó xảy ra, nhà giao dịch nắm giữ tài sản sẽ nhận được lợi nhuận. Mọi người thực hiện giao dịch dựa trên đánh giá của bản thân về diễn biến sự kiện, và giá trị cốt lõi của thị trường cũng từ đó mà phát huy.

Từ góc độ thiết kế thị trường, việc tham khảo thông tin từ thị trường dự đoán có tính tham khảo cao hơn nhiều so với việc nghe theo quan điểm của một bình luận viên thể thao đơn lẻ, thậm chí cao hơn cả việc xem tỷ lệ cược cá cược ở Las Vegas. Mục đích cốt lõi của các tổ chức cá cược thể thao truyền thống không phải là dự đoán thắng thua trận đấu, mà là thông qua điều chỉnh tỷ lệ cược để "cân bằng dòng tiền đặt cược", thu hút dòng tiền chảy về phía có lượng đặt cược ít hơn tại bất kỳ thời điểm nào. Cá cược Las Vegas theo đuổi việc khiến người chơi sẵn sàng đặt cược vào kết quả ít được kỳ vọng, trong khi thị trường dự đoán lại cho phép mọi người thực hiện giao dịch dựa trên đánh giá thực tế của chính họ.

Thị trường dự đoán cũng giúp mọi người dễ dàng hơn trong việc tinh lọc tín hiệu hữu ích từ khối lượng thông tin khổng lồ. Ví dụ, nếu bạn muốn dự đoán khả năng áp dụng thuế quan mới, việc suy luận từ giá hợp đồng tương lai đậu tương sẽ rất gián tiếp - bởi giá hợp đồng tương lai chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố. Nhưng nếu trực tiếp đặt câu hỏi này trên thị trường dự đoán, bạn sẽ nhận được câu trả lời trực quan hơn.

Hình mẫu ban đầu của mô hình này có thể được truy nguyên từ châu Âu thế kỷ 16, khi đó người ta thậm chí còn đặt cược vào "ai sẽ là Giáo hoàng tiếp theo". Sự phát triển của thị trường dự đoán hiện đại bắt nguồn từ hệ thống lý thuyết của kinh tế học, thống kê học, thiết kế cơ chế và khoa học máy tính đương đại. Vào những năm 1980, Charles Plott từ Viện Công nghệ California và Shyam Sunder từ Đại học Yale đã xây dựng khung học thuật chính thức cho nó. Không lâu sau, thị trường dự đoán hiện đại đầu tiên - Iowa Electronic Markets - chính thức ra đời.

Cơ chế hoạt động của thị trường dự đoán thực ra rất đơn giản. Lấy ví dụ về hợp đồng cá cược "liệu Sam Darnold, hậu vệ cánh của đội Seattle Seahawks, có chuyền bóng trong vòng một yard trước vùng endzone của đối phương hay không", thị trường sẽ phát hành hợp đồng giao dịch tương ứng. Nếu sự kiện đó xảy ra, mỗi hợp đồng sẽ trả cho người nắm giữ 1 USD. Khi các nhà giao dịch liên tục mua bán hợp đồng này, giá thị trường của hợp đồng có thể được hiểu là xác suất xảy ra sự kiện, đại diện cho đánh giá tổng thể của các nhà giao dịch về kết quả. Ví dụ, nếu mỗi hợp đồng được định giá 0,5 USD, điều đó có nghĩa là thị trường cho rằng xác suất xảy ra sự kiện là 50%.

Nếu bạn đánh giá xác suất xảy ra sự kiện cao hơn 50% (ví dụ 67%), bạn có thể mua hợp đồng này. Nếu cuối cùng sự kiện trở thành sự thật, hợp đồng bạn mua với giá 0,5 USD có thể mang lại lợi nhuận 1 USD, lợi nhuận gộp có thể đạt 0,67 USD. Hành động mua vào của bạn sẽ đẩy giá thị trường của hợp đồng lên cao, và ước tính xác suất tương ứng cũng sẽ tăng lên, điều này cũng truyền tải một tín hiệu đến thị trường: có người cho rằng thị trường hiện tại đang đánh giá thấp khả năng xảy ra sự kiện. Ngược lại, nếu có người cho rằng thị trường đang đánh giá quá cao xác suất, hành động bán ra sẽ kéo giá và ước tính xác suất xuống.

Khi thị trường dự đoán hoạt động tốt, so với các phương pháp dự đoán khác, nó có thể thể hiện ưu thế đáng kể. Thăm dò ý kiến và bảng câu hỏi chỉ có thể đưa ra tỷ lệ quan điểm; để chuyển đổi chúng thành ước tính xác suất, cần phải thông qua phương pháp thống kê để phân tích mối liên hệ giữa mẫu khảo sát và toàn bộ dân số; hơn nữa, kết quả khảo sát loại này thường chỉ là dữ liệu tĩnh tại một thời điểm nhất định, trong khi thông tin từ thị trường dự đoán sẽ liên tục cập nhật cùng với sự tham gia của người chơi mới và sự xuất hiện của thông tin mới.

Quan trọng hơn, thị trường dự đoán có cơ chế khuyến khích rõ ràng, các nhà giao dịch đều là những người "dấn thân vào cuộc chơi". Họ phải cẩn trọng xử lý thông tin mình nắm giữ, chỉ đầu tư tiền và chấp nhận rủi ro trong những lĩnh vực họ hiểu rõ nhất. Trên thị trường dự đoán, mọi người có thể chuyển đổi thông tin và năng lực chuyên môn của bản thân thành lợi nhuận, điều này cũng sẽ khuyến khích mọi người chủ động tìm hiểu sâu hơn về thông tin liên quan đến lĩnh vực đó.

Cuối cùng, phạm vi bao phủ của thị trường dự đoán cũng vượt trội hơn hẳn so với các công cụ khác. Ví dụ, người nắm giữ thông tin liên quan đến nhu cầu dầu mỏ có thể kiếm lời bằng cách mua dài hoặc bán khống hợp đồng tương lai dầu thô, nhưng trong thực tế, nhiều kết quả chúng ta muốn dự đoán không thể thực hiện được thông qua thị trường hàng hóa hoặc thị trường chứng khoán. Gần đây đã xuất hiện các thị trường dự đoán chuyên biệt, cố gắng tích hợp đánh giá từ các bên để dự đoán thời gian giải quyết các bài toán toán học cụ thể - thông tin này rất quan trọng đối với sự phát triển khoa học và cũng là thước đo quan trọng để đánh giá trình độ phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Mặc dù có ưu thế rõ rệt, để thực sự phát huy giá trị, thị trường dự đoán vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề. Đầu tiên là ở cấp độ cơ sở hạ tầng thị trường, luôn tồn tại những vấn đề cần được làm rõ: Làm thế nào để xác minh một sự kiện có thực sự xảy ra hay không và khiến thị trường đạt được sự đồng thuận? Làm thế nào để đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm toán trong hoạt động của thị trường?

Thứ hai là thách thức về thiết kế thị trường. Ví dụ, phải có những người tham gia nắm giữ thông tin liên quan tham gia giao dịch - nếu tất cả người tham gia đều không biết gì, giá thị trường sẽ không thể truyền tải bất kỳ tín hiệu hữu ích nào. Ngược lại, các loại người tham gia nắm giữ thông tin liên quan khác nhau đều cần sẵn sàng tham gia giao dịch, nếu không, định giá của thị trường dự đoán sẽ bị lệch, thị trường dự đoán trước cuộc trưng cầu dân ý Brexit của Anh là một ví dụ điển hình ngược lại.

Và nếu có người tham gia nắm giữ thông tin nội bộ tuyệt đối tham gia, cũng sẽ nảy sinh vấn đề mới. Ví dụ, điều phối viên tấn công của đội Seahawks biết rõ liệu Sam Darnold có chuyền bóng trong vòng một yard hay không, thậm chí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả này. Nếu những nhân vật này tham gia giao dịch, tính công bằng của thị trường sẽ bị phá hoại nghiêm trọng. Nếu người tham gia tiềm năng cho rằng có người giao dịch nội gián trên thị trường, họ có thể lựa chọn rời đi một cách hợp lý, cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ thị trường.

Ngoài ra, thị trường dự đoán cũng tồn tại rủi ro bị thao túng: ai đó có thể biến công cụ vốn dùng để tổng hợp đánh giá đám đông này thành phương tiện thao túng dư luận. Ví dụ, đội ngũ vận động tranh cử của một ứng viên nào đó, để tạo ra bầu không khí "chiến thắng trong tầm tay", có thể sử dụng quỹ vận động để ảnh hưởng đến định giá trên thị trường dự đoán. Tuy nhiên, may mắn thay, thị trường dự đoán có khả năng tự điều chỉnh nhất định trong khía cạnh này - nếu ước tính xác suất của một hợp đồng nào đó lệch khỏi phạm vi hợp lý, luôn có nhà giao dịch lựa chọn thao tác ngược lại, đưa thị trường trở lại lý trí.

Dựa trên các rủi ro nêu trên, các nền tảng thị trường dự đoán phải nỗ lực nâng cao tính minh bạch trong hoạt động, công bố rõ ràng các quy tắc ở mọi khâu như quản lý người tham gia, thiết kế hợp đồng, vận hành thị trường. Nếu những vấn đề này có thể được giải quyết thành công, chúng ta có thể dự đoán rằng thị trường dự đoán sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong lĩnh vực dự báo tương lai.

Liên kết bài viết gốc