Khi chúng ta nói "tiền mã hóa không còn được nữa"? Chúng ta thực sự muốn diễn đạt điều gì?

Tác giả gốc: danny (X: @agintender)

Tôi đã viết dòng mã hợp đồng thông minh đầu tiên của mình trong cơn sốt ICO năm 2017. Là một "lão Builder" sống sót đến năm 2026, từng trải qua "sự kiện 9/4", DeFi Summer, cơn sốt NFT, sự sụp đổ của FTX và vô số lần tuyên bố "tiền mã hóa đã chết", tôi đã chứng kiến vô số cách mà các dự án tự hủy hoại chính mình.

Tôi phát hiện ra rằng trong suốt chặng đường dài của Crypto, định nghĩa của "chiến thắng" không bao giờ là FDV của bạn đạt bao nhiêu tỷ vào ngày TGE? Có phải là Grand Slam không? Mà là liệu bạn có còn đang chiến đấu cho ý thức chủ quyền của mình để chống lại cả thế giới hay không.

Mỗi đội ngũ có chút nền tảng kỹ thuật hoặc một chút tài nguyên đều có thể phát hành token ít nhất một lần. Ngay cả khi mã nguồn là Fork, ngay cả khi sách trắng được viết bởi GPT, chỉ cần phát hành vào đúng thời điểm thị trường tăng giá, hoặc dựa vào thế lực của ai đó, hoặc bạn mang họ Trump, ai cũng có thể trở thành "kỳ lân" trong chốc lát.

Vậy đối với các dự án, "chiến thắng" thực sự là gì? Là bạn đã phát hành token, và nhiều năm sau, giao thức của bạn vẫn đang hoạt động? Hợp đồng của bạn vẫn đang tạo ra các tương tác thực sự? Hay là bạn đã chống lại điều gì đó?

Quanh quẩn mãi, tư duy "phát hành token" của bạn – cái tâm muốn kiếm tiền nhanh (như @0xPickleCati đã nói), mới chính là thủ phạm ngăn cản bạn xây dựng một giao thức vĩ đại.

Không phải vì token mới có thể "phi tập trung", mà là vì cần chống đối nên mới cần token.

ps: Ảnh bìa bài viết là bài hát "Tín Ngưỡng" của Trương Tín Triết, tôi đã nghe đi nghe lại bài hát này khi viết bài dài này, bạn nào quan tâm có thể tìm nghe (khuyên nên tìm bản hát vỡ giọng trong "Tôi là Ca sĩ").

1. Khi chúng ta nói "crypto không ổn rồi", chúng ta đang nói về điều gì?

Mỗi khi thị trường giảm, nếu bạn đi ăn tiệc, hoặc về quê ăn Tết, bạn luôn nghe thấy những âm thanh này:

• "Cái vòng tròn của các anh có phải đã nguội lạnh rồi không?"
• "Tôi thấy chứng khoán Mỹ đều đạt đỉnh cao mới rồi, sao các anh vẫn còn giảm vậy?"
• "Cái này chỉ có trong khu công nghiệp mới dùng chứ?"
• "Kim loại quý đều tăng điên cuồng rồi? Các anh vẫn còn dậm chân tại chỗ?"

Nếu bạn là một Builder, khi nghe những lời này mà cảm thấy xấu hổ, hoặc cố gắng giải thích "chúng tôi đang làm Layer 3 để nâng cao TPS", thì bạn có thể rời đi rồi. Bạn hoàn toàn không hiểu tại sao bạn ở đây.

Chúng ta đang so sánh xem ai tăng nhanh hơn vàng, dầu thô, Nvidia, Google sao? Nếu là để theo đuổi hiệu quả tăng giá tài sản, bạn nên đi đổi họ thành Trump đi? Mua ETF chỉ số Nasdaq? Bảy chị em? Chúng không chỉ ổn định hơn, mà còn được pháp luật bảo vệ!

Chúng ta đang so sánh tốc độ ghi cơ sở dữ liệu của ai nhanh hơn sao? Đừng đùa nữa. Nếu muốn hiệu quả, sản phẩm tập trung đánh bại tất cả. TPS mỗi giây của Alipay gấp một vạn lần Ethereum; chi phí của AWS là một phần trăm triệu so với lưu trữ trên chuỗi. Nói thẳng ra, tương lai phi tập trung từ 10 năm trước đến giờ vẫn phụ thuộc vào AWS. Nếu mục đích ban đầu của bạn làm Web3 là muốn tạo ra một Internet "hiệu quả hơn"? Hoặc đưa tính thanh khoản truyền thống lên chuỗi? Thì ngay từ ngày đầu tiên xuất phát, bạn đã thua rồi.

Mỗi lần Crypto hồi sinh, hay nói cách khác, mục đích ban đầu khi Satoshi viết khối genesis, chưa bao giờ là để "nhanh hơn, rẻ hơn". Mà là để chống lại.

Là để chống lại sự bất bình đẳng ngày càng gia tăng của thế giới này. Là để chống lại quyền lực có thể đóng băng tài khoản ngân hàng của bạn tùy tiện. Là để chống lại những gã khổng lồ công nghệ lấy dữ liệu bạn tạo ra đi bán kiếm tiền, nhưng không chia cho bạn một xu. Là để chống lại những ngân hàng trung ương in tiền tùy tiện làm loãng thành quả lao động của bạn.

Cái gọi là "kém hiệu quả" (phí Gas, quản lý khóa riêng, xác nhận nút), là loại thuế chúng ta phải trả để có được "sự công bằng" và "chủ quyền".

Là một dự án, bạn phải nhận thức rõ ràng: Sản phẩm của bạn phải chứa đựng một đặc tính mà các gã khổng lồ tập trung tuyệt đối không thể cung cấp – kháng kiểm duyệt và chủ quyền độc lập

• Nếu câu trả lời là "không", nghĩa là người dùng của bạn chỉ để đầu cơ, và bạn chỉ là một sản phẩm thay thế kém hiệu quả.
• Nếu câu trả lời là "có", nghĩa là bạn đã xây dựng được con đường phi tập trung thực sự.
• Vì Tencent không thể hứa sẽ không bao giờ khóa tài khoản, nhưng bạn có thể.
• Vì ngân hàng không thể hứa chuyển khoản xuyên biên giới 24/24 giây đến và không bị chặn, nhưng bạn có thể.
• Vì công ty game có thể tùy tiện sửa tỷ lệ rơi đồ, nhưng hợp đồng thông minh của bạn thì không.

Vì vậy, các Builder, đừng lo lắng về TPS nữa.Hãy suy nghĩ làm thế nào để trả lại quyền lực cho người dùng, viết mã nguồn mở vào mã chống độc quyền. Đây mới là chiến trường duy nhất bạn có thể thắng được các gã khổng lồ Web2, đây mới là ý nghĩa của blockchain.

Nếu vì tự do, cả hai đều có thể vứt bỏ. Nếu không phải để chiến đấu vì tự do, bạn lên chiến trường làm gì?

2. Cái chết thực sự không phải là giá token giảm, cũng không chỉ là sự sụp đổ của những chỉ số thịnh vượng giả tạo, mà là bạn không chống đối nữa

Hiểu được logic cốt lõi này, chúng ta hãy xem xét lại "cái chết".

Trong thời điểm sâu nhất của thị trường giảm, khi giá token của bạn giảm 95%, khi Discord của bạn chỉ còn lại những người đòi quyền lợi và bot khiêu dâm, bạn có thể cảm thấy đây là địa ngục, đây là cái chết.

Không, cái chết thực sự, thường xảy ra vào thời điểm tưởng chừng thịnh vượng, xảy ra vào khoảnh khắc bạn giao nộp linh hồn để chiều theo một thứ gì đó.

2.1 Khi "thiếu niên giết rồng" biến thành "Web2 kém chất lượng"

Chúng ta chỉ trích các chỉ số "thịnh vượng giả tạo" như TVL, khối lượng giao dịch và hoạt động hàng ngày. Bây giờ, hãy đào sâu thêm một tầng: Tại sao các dự án lại mê đắm những chỉ số này? Bởi vì theo đuổi những chỉ số này, là con đường an toàn nhất, dễ dàng nhất, và không cần "chống đối" nhất.

Cái chết này thường khoác lên mình vỏ bọc "thực tế", "tuân thủ" hoặc "tối ưu hóa trải nghiệm người dùng", bắt đầu một cách lặng lẽ:

• "Để lên sàn, chúng ta lấy token ban đầu định cho người dùng đi nộp phí bảo kê cho sàn giao dịch?"
• "Để người dùng dễ dàng tham gia, chúng ta tạm thời dùng máy chủ tập trung để lưu trữ dữ liệu trước, lưu trữ phi tập trung tính sau."
• "Để đàn áp đối thủ, để chiều theo nhu cầu của sàn giao dịch, chúng ta phải mở khuyến khích làm giả khối lượng, mua bài đăng đen."

Một bước lùi, từng bước lùi.

Khi bạn hy sinh "phi tập trung" vì "hiệu quả", thứ bạn nhận được không phải là một sản phẩm Web3 tốt hơn, mà là một sản phẩm Web2 kém chất lượng. Bạn kế thừa tất cả nhược điểm của blockchain (chậm, đắt, phức tạp, khó dùng), nhưng lại đánh mất ưu điểm duy nhất của nó (không cần xin phép, không thể sửa đổi, kháng kiểm duyệt).

Lúc này, dự án của bạn trở thành cái gọi là "Web2.5" – một quái thai vừa không hiệu quả vừa không tự do. Đây chính là cái chết thực sự. Bạn không còn là quân nổi dậy cố gắng lật đổ trật tự cũ nữa, bạn đã trở thành kẻ bắt chước vụng về của cái khổng lồ mà bạn từng cố gắng chống lại.

Bạn mới nhận ra, bạn đã không còn Cyberpunk lắm rồi, hoặc bạn từ đầu đã không phải.

2.2 "Can't be evil" vs "Don't be evil"

Tại sao nói "không chống đối nữa" là chết?

Bởi vì đề xuất giá trị cốt lõi của Crypto được xây dựng trên nền tảng "không tin tưởng". Vì không tin tưởng bất kỳ ai, điều này có nghĩa là bạn cần giả định môi trường bên ngoài là thù địch: bạn cần giả định có người sẽ chất vấn bạn, có người sẽ kiểm duyệt bạn, có người sẽ đóng băng bạn, có người sẽ đóng cửa bạn.

Là một Builder, sứ mệnh của bạn là xây dựng một hệ thống vẫn có thể vận hành khi những giả định này thành hiện thực.

• Nếu DEX bạn xây dựng, dưới áp lực quản lý cần KYC ở frontend mới có thể giao dịch, thì bạn có khác gì bản chất với Nasdaq?
• Nếu L2 bạn xây dựng, trình sắp xếp luôn nằm trong tay bạn, có thể chen ngang hoặc từ chối giao dịch bất cứ lúc nào, thì bạn có khác gì bản chất với Alipay?
• Nếu GameFi bạn xây dựng, tỷ lệ rơi đồ đạc là cơ sở dữ liệu bạn có thể sửa đổi tùy tiện ở backend, thì bạn có khác gì bản chất với game Tencent?

Khẩu hiệu của Google là "Don't be evil" (Đừng làm điều xấu), nhưng điều này phụ thuộc vào lương tâm và lòng từ bi của họ; Logic của Bitcoin là "Can't be evil" (Không thể làm điều xấu), và điều này được quyết định ở tầng mã.

Khi bạn từ bỏ thiết kế mang tính đối kháng kiểu "ngay cả khi cả thế giới muốn đóng cửa tôi, cũng không thể đóng được", chuyển sang tìm kiếm sự thỏa hiệp ôn hòa với thế giới cũ, thì giao thức của bạn đã mất đi lý do tồn tại. Người dùng tại sao phải chịu đựng phí Gas cao và nguy cơ mất khóa riêng để dùng bạn? Chỉ để xem cái tuyên ngôn "phi tập trung" mà bạn đăng trên X sao?

Come on, bro, wake up – bạn (cũng từng) là thiếu niên cầm kiếm gỗ chống lại con rồng độc ác đó!

3. Sổ tay của nhà giả kim S: Làm thế nào để tinh luyện "lính đánh thuê" thành "nhà truyền giáo", trở thành M của bạn?

Tôi biết bạn đang nghĩ gì. "Ông già, ông nói gì tôi c