Bài học trăm năm từ thị trường chứng khoán Mỹ: Hãy quên Alpha, theo đuổi Beta

Tác giả gốc: Nick Maggiulli, Blogger tài chính & Tác giả cuốn "Just Keep Buying"

Biên dịch: Felix, PANews

Trong giới đầu tư, người ta thường tin rằng lợi nhuận vượt trội (Alpha), tức là khả năng đánh bại thị trường, là mục tiêu mà nhà đầu tư nên theo đuổi. Điều này hoàn toàn hợp lý. Với mọi yếu tố khác như nhau, Alpha luôn là điều càng nhiều càng tốt.

Tuy nhiên, sở hữu Alpha không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lợi nhuận đầu tư tốt hơn. Bởi vì Alpha của bạn luôn phụ thuộc vào biểu hiện của thị trường. Nếu thị trường biểu hiện kém, Alpha cũng chưa chắc giúp bạn kiếm được lợi nhuận.

Lấy một ví dụ, hãy tưởng tượng có hai nhà đầu tư: Alex và Pat. Alex rất giỏi đầu tư, mỗi năm đều đánh bại thị trường 5%. Còn Pat là một nhà đầu tư tồi, mỗi năm đều thua kém thị trường 5%. Nếu Alex và Pat đầu tư trong cùng một khoảng thời gian, tỷ suất lợi nhuận hàng năm của Alex luôn cao hơn Pat 10%.

Nhưng, nếu Pat và Alex bắt đầu đầu tư vào những thời điểm khác nhau thì sao? Liệu có tồn tại trường hợp mà mặc dù Alex có kỹ năng cao hơn, nhưng tỷ suất lợi nhuận của Pat lại vượt qua Alex không?

Câu trả lời là có. Trên thực tế, nếu Alex đầu tư vào cổ phiếu Mỹ từ năm 1960 đến 1980, còn Pat đầu tư vào cổ phiếu Mỹ từ năm 1980 đến 2000, thì sau 20 năm, lợi nhuận đầu tư của Pat sẽ vượt qua Alex. Hình dưới đây minh họa điều này:

So sánh tổng lợi suất thực hàng năm hóa trong 20 năm của cổ phiếu Mỹ từ 1960-1980 và 1980-2000

Trong trường hợp này, Alex có lợi suất hàng năm 6.9% (1.9% + 5%) từ 1960 đến 1980, trong khi Pat có lợi suất hàng năm 8% (13% – 5%) từ 1980 đến 2000. Mặc dù kỹ năng đầu tư của Pat kém hơn Alex, nhưng về tổng lợi nhuận sau khi điều chỉnh lạm phát, Pat lại biểu hiện xuất sắc hơn.

Nhưng nếu đối thủ của Alex là một nhà đầu tư thực thụ thì sao? Hiện tại giả định đối thủ của Alex là Pat, người thua kém thị trường 5% mỗi năm. Nhưng trong thực tế, đối thủ thực sự của Alex nên là một nhà đầu tư chỉ số có tỷ suất lợi nhuận hàng năm ngang bằng thị trường.

Trong tình huống này, ngay cả khi Alex đánh bại thị trường 10% mỗi năm trong giai đoạn 1960-1980, anh ta vẫn sẽ thua kém một nhà đầu tư chỉ số trong giai đoạn 1980-2000.

Mặc dù đây là một ví dụ cực đoan (tức là, một ngoại lệ), nhưng bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy tần suất sở hữu Alpha dẫn đến việc thua kém so với biểu hiện lịch sử là rất cao. Như minh họa trong hình dưới đây:

So sánh quy mô alpha với xác suất thua kém chỉ số trong tất cả các chu kỳ 20 năm của thị trường cổ phiếu Mỹ từ 1871 đến 2005

Như bạn thấy, khi bạn không có Alpha (0%), xác suất đánh bại thị trường về cơ bản tương đương với việc tung đồng xu (khoảng 50%). Tuy nhiên, khi lợi nhuận Alpha tăng lên, hiệu ứng lãi kép của lợi nhuận đương nhiên sẽ làm giảm tần suất thua kém chỉ số, nhưng mức độ tăng không lớn như tưởng tượng. Ví dụ, ngay cả khi có lợi nhuận alpha hàng năm là 3% trong suốt 20 năm, vẫn có khả năng 25% biểu hiện kém hơn quỹ chỉ số trong các giai đoạn khác của lịch sử thị trường Mỹ.

Tất nhiên, một số người có thể tranh luận rằng lợi nhuận tương đối mới là quan trọng nhất, nhưng cá nhân tôi không đồng ý với quan điểm này. Hãy hỏi, bạn muốn có lợi nhuận trung bình thị trường trong thời kỳ bình thường, hay chỉ muốn "lỗ ít hơn một chút" so với người khác (tức là đạt được lợi nhuận Alpha dương) trong thời kỳ Đại khủng hoảng? Tất nhiên tôi sẽ chọn lợi nhuận chỉ số.

Xét cho cùng, trong hầu hết trường hợp, lợi nhuận chỉ số đều mang lại kết quả khá tốt. Như minh họa trong hình dưới đây, lợi suất thực hàng năm hóa của cổ phiếu Mỹ dao động theo từng thập kỷ, nhưng hầu hết đều là giá trị dương (Lưu ý: Dữ liệu thập niên 2020 chỉ hiển thị lợi nhuận đến năm 2025):

Tất cả điều này cho thấy, mặc dù kỹ năng đầu tư rất quan trọng, nhưng nhiều khi biểu hiện của thị trường còn quan trọng hơn. Nói cách khác, hãy cầu nguyện cho Beta, chứ không phải Alpha.

Về mặt kỹ thuật, β (Beta) đo lường mức độ biến động của lợi nhuận của một tài sản so với thị trường. Nếu một cổ phiếu có Beta là 2, thì khi thị trường tăng 1%, cổ phiếu đó dự kiến sẽ tăng 2% (và ngược lại). Nhưng để đơn giản, người ta thường gọi lợi nhuận thị trường là Beta (tức là hệ số beta bằng 1).

Tin tốt là, nếu thị trường không cung cấp đủ "Beta" trong một giai đoạn, nó có thể bù đắp lợi nhuận trong chu kỳ tiếp theo. Bạn có thể thấy điều này trong hình dưới đây, biểu đồ này cho thấy lợi suất thực hàng năm hóa trượt 20 năm của cổ phiếu Mỹ từ 1871 đến 2025:

Biểu đồ này minh họa trực quan cách tỷ suất lợi nhuận phục hồi mạnh mẽ sau thời kỳ suy thoái. Lấy lịch sử cổ phiếu Mỹ làm ví dụ, nếu bạn đầu tư vào cổ phiếu Mỹ vào năm 1900, tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm hóa của bạn trong 20 năm tiếp theo sẽ gần bằng 0%. Nhưng nếu bạn đầu tư vào năm 1910, tỷ suất lợi nhuận thực hàng năm hóa của bạn trong 20 năm tiếp theo sẽ vào khoảng 7%. Tương tự, nếu đầu tư vào cuối năm 1929, tỷ suất lợi nhuận hàng năm hóa vào khoảng 1%; còn nếu đầu tư vào mùa hè năm 1932, tỷ suất lợi nhuận hàng năm hóa lên tới 10%.

Sự chênh lệch lợi nhuận khổng lồ này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của biểu hiện tổng thể thị trường (Beta) so với kỹ năng đầu tư (Alpha). Bạn có thể hỏi, "Tôi không thể kiểm soát thị trường sẽ diễn biến thế nào, vậy điều này có quan trọng gì?"

Điều này quan trọng vì nó là một sự giải thoát. Nó giải phóng bạn khỏi áp lực "phải đánh bại thị trường", cho phép bạn tập trung vào những điều thực sự có thể kiểm soát. Thay vì lo lắng vì thị trường không chịu sự chỉ huy của bạn, hãy coi đó là một việc ít phải bận tâm hơn. Hãy coi đó là một biến số bạn không cần phải tối ưu hóa, bởi vì bạn đơn giản là không thể tối ưu hóa nó.

Vậy bạn nên tối ưu hóa điều gì thay thế? Hãy tối ưu hóa sự nghiệp, tỷ lệ tiết kiệm, sức khỏe, gia đình, v.v. của bạn. Trong chiều dài của cuộc đời, giá trị được tạo ra từ những lĩnh vực này có ý nghĩa hơn nhiều so với việc cố gắng tìm kiếm vài phần trăm lợi nhuận vượt trội trong danh mục đầu tư.

Tính một phép toán đơn giản, tăng lương 5% hoặc một sự chuyển đổi nghề nghiệp chiến lược có thể làm tăng thu nhập trọn đời của bạn lên sáu chữ số, thậm chí nhiều hơn. Tương tự, duy trì tình trạng sức khỏe tốt cũng là quản lý rủi ro hiệu quả, có thể phòng ngừa đáng kể chi phí y tế trong tương lai. Và việc dành thời gian cho gia đình có thể là tấm gương đúng đắn cho tương lai của họ. Những lợi ích từ những quyết định này vượt xa những gì hầu hết nhà đầu tư có thể hy vọng đạt được khi cố gắng đánh bại thị trường.

Năm 2026, hãy tập trung năng lượng vào những điều đúng đắn, theo đuổi Beta, chứ không phải Alpha.