Người dùng Solana lưu ý: SOL của bạn đang bị thu hoạch âm thầm theo những cách này

Đầu năm, một bài viết có tiêu đề "Payment for Order Flow on Solana" đã hé lộ góc tối trong thị trường phí của Solana, gây ra sự chú ý hiện tượng trên Twitter tiếng Anh.

PFOF (Thanh toán cho dòng lệnh) từ lâu đã là một mô hình kinh doanh trưởng thành trong tài chính truyền thống. Chính bằng mô hình này, Robinhood đã tung ra "giao dịch không hoa hồng" như một quân bài át chủ bài, nhanh chóng vượt lên từ nhiều công ty môi giới lâu đời. Chiến lược này không chỉ giúp Robinhood kiếm bộn tiền mà còn buộc các gã khổng lồ ngành như Charles Schwab, E-Trade phải bắt chước, thay đổi bản đồ kinh doanh môi giới bán lẻ tại Mỹ.

Chỉ riêng năm 2021, Robinhood đã thu về gần 1 tỷ USD doanh thu thông qua PFOF, chiếm một nửa tổng doanh thu năm đó; ngay cả đến năm 2025, doanh thu PFOF hàng quý của họ vẫn lên tới hàng trăm triệu USD. Đủ thấy lợi nhuận khổng lồ đằng sau mô hình kinh doanh này.

Trong thị trường truyền thống, các nhà tạo lập thị trường cực kỳ ưa chuộng lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Lý do rất đơn giản, lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ thường được coi là "không độc hại", chúng thường dựa trên cảm xúc hoặc nhu cầu tức thời, không chứa dự đoán chính xác về biến động giá trong tương lai. Các nhà tạo lập thị trường nhận các lệnh này vừa kiếm lời chênh lệch mua-bán ổn định, vừa không lo trở thành đối tác của những người giao dịch nắm thông tin (như các tổ chức lớn).

Dựa trên nhu cầu này, các công ty môi giới (như Robinhood) đóng gói dòng lệnh của người dùng, bán hàng loạt cho các gã khổng lồ tạo lập thị trường như Citadel, từ đó thu về hoa hồng khổng lồ.

Quy định trong thị trường tài chính truyền thống ở một mức độ nào đó đã bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ. "Quy định Hệ thống Thị trường Quốc gia" của SEC bắt buộc ngay cả các lệnh bị đóng gói bán cũng phải được thực hiện với mức giá không kém hơn mức giá tối ưu trên thị trường.

Tuy nhiên, trong thế giới trên chuỗi thiếu quy định, các ứng dụng đang lợi dụng sự bất đối xứng thông tin để dụ người dùng trả phí ưu tiên và tiền boa vượt xa nhu cầu thực tế lên chuỗi, và âm thầm giữ lại phần chênh lệch này. Hành vi này, về bản chất, là đánh một loại "thuế vô hình" siêu lợi nhuận lên người dùng không đề phòng.

Kiếm tiền từ lưu lượng

Đối với những ứng dụng nắm giữ lượng lớn lối vào người dùng, phương thức kiếm tiền từ lưu lượng phong phú hơn bạn tưởng.

Các ứng dụng front-end và ví có thể quyết định giao dịch của người dùng đi đâu, được thực hiện bằng cách nào, thậm chí tốc độ lên chuỗi nhanh ra sao. Mỗi "cửa ải" trong vòng đời của một giao dịch đều ẩn chứa kinh doanh "vắt kiệt" giá trị người dùng.

"Bán" người dùng cho nhà tạo lập thị trường

Giống như Robinhood, các ứng dụng trên Solana cũng có thể bán "quyền truy cập" cho các nhà tạo lập thị trường.

RFQ (Yêu cầu báo giá) là thể hiện trực tiếp của logic này. Khác với AMM truyền thống, RFQ cho phép người dùng (hoặc ứng dụng) trực tiếp yêu cầu báo giá và giao dịch với một nhà tạo lập thị trường cụ thể. Trên Solana, các trình tổng hợp như Jupiter đã tích hợp mô hình này (JupiterZ). Trong hệ thống này, phía ứng dụng có thể thu phí kết nối từ các nhà tạo lập thị trường này, hoặc trực tiếp hơn, đóng gói và bán dòng lệnh của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Khi chênh lệch giá trên chuỗi ngày càng thu hẹp, tác giả dự đoán việc kinh doanh "bán đầu người" này sẽ ngày càng phổ biến.

Ngoài ra, giữa DEX và trình tổng hợp cũng đang hình thành một liên minh lợi ích nào đó. Prop AMMs (Nhà tạo lập thị trường tự doanh) và DEX cực kỳ phụ thuộc vào lưu lượng do trình tổng hợp mang lại, và trình tổng hợp hoàn toàn có khả năng thu phí từ các nhà cung cấp thanh khoản này, và hoàn lại một phần lợi nhuận cho ứng dụng front-end dưới dạng "hoa hồng".

Ví dụ, khi ví Phantom định tuyến giao dịch của người dùng đến Jupiter, nhà cung cấp thanh khoản cơ sở (như HumidiFi hoặc Meteora) có thể trả phí cho Jupiter để tranh giành quyền thực hiện giao dịch này. Sau khi nhận được "phí kênh" này, Jupiter sẽ hoàn lại một phần cho Phantom.

Mặc dù phỏng đoán này chưa được xác nhận công khai, nhưng tác giả cho rằng, dưới sự thúc đẩy của lợi ích, "quy tắc ngầm chia lợi nhuận" trong nội bộ chuỗi công nghiệp này gần như là hiện tượng tự nhiên.

Lệnh thị trường hút máu

Khi người dùng nhấp "Xác nhận" và ký trong ví, về bản chất giao dịch này là một "lệnh thị trường" (Market Order) với tham số trượt giá.

Đối với phía ứng dụng, có hai con đường để xử lý lệnh này:

Con đường lành mạnh: Bán cơ hội "Backrun" (chạy theo để arbitrage) do giao dịch tạo ra cho các công ty giao dịch chuyên nghiệp, mọi người chia lợi nhuận. Cái gọi là Backrun, là khi lệnh mua của người dùng trên DEX1 đẩy giá token trong DEX1 lên cao, bot arbitrage theo sát ngay sau đó mua vào trên DEX2 trong cùng khối (không ảnh hưởng giá mua của người dùng trên DEX1), và bán ra trên DEX1.

Con đường độc hại: Hỗ trợ kẹp (người thực hiện sandwich attack) tấn công chính người dùng của mình, đẩy giá giao dịch của người dùng lên cao.

Ngay cả đi con đường lành mạnh cũng không có nghĩa là phía ứng dụng có lương tâm. Để tối đa hóa giá trị "arbitrage chạy theo", phía ứng dụng có động lực cố tình làm chậm tốc độ giao dịch lên chuỗi. Dưới sự thúc đẩy của lợi nhuận, phía ứng dụng cũng có thể cố ý định tuyến người dùng đến các pool thanh khoản kém hơn, từ đó tạo ra biến động giá và không gian arbitrage lớn hơn một cách nhân tạo.

Theo báo cáo, một số ứng dụng front-end nổi tiếng trên Solana đang thực hiện các thao tác trên.

Ai lấy tiền boa của bạn?

Nếu các thủ đoạn trên còn có chút rào cản kỹ thuật, thì thao tác mờ ám trên "phí giao dịch" có thể gọi là "diễn cũng không thèm diễn".

Trên Solana, phí người dùng trả thực tế chia làm hai phần:

- Phí ưu tiên: Đây là phí trong giao thức, trực tiếp trả cho trình xác thực.

- Tiền boa giao dịch: Đây là một khoản SOL chuyển đến địa chỉ bất kỳ, thường trả cho các "nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh" (Landing Service) như Jito. Nhà cung cấp dịch vụ sau đó quyết định chia bao nhiêu cho trình xác thực, bao nhiêu hoàn lại (Rebate) cho phía ứng dụng.

Tại sao cần nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh? Do mạng Solana khi tắc nghẽn có giao tiếp cực kỳ phức tạp, việc phát sóng giao dịch thông thường rất dễ thất bại. Nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh đóng vai trò "kênh VIP", họ thông qua các liên kết được tối ưu hóa chuyên biệt, cam kết với người dùng về việc giao dịch sẽ thành công lên chuỗi.

Thị trường người xây dựng khối (Builder Market) phức tạp và hệ thống định tuyến phân mảnh của Solana đã sinh ra vai trò đặc biệt này, đồng thời cũng tạo ra không gian tìm kiếm địa tô tuyệt vời cho phía ứng dụng. Phía ứng dụng thường dụ người dùng trả tiền boa cao để "bảo đảm qua", sau đó chia phần chênh lệch này với nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh.

Bản đồ lưu lượng giao dịch và phí

Hãy xem một nhóm dữ liệu. Trong tuần từ ngày 1 đến ngày 8 tháng 12 năm 2025, mạng Solana đã tạo ra 450 triệu giao dịch.

Trong đó, dịch vụ hạ cánh của Jito xử lý 80 triệu giao dịch, chiếm vị thế thống trị (93.5% thị phần người xây dựng). Và trong các giao dịch này, đa số là các hoạt động Swap liên quan đến giao dịch, cập nhật oracle và thao tác của nhà tạo lập thị trường.

Trong hồ lưu lượng khổng lồ này, người dùng để "cầu nhanh" thường trả phí cao. Nhưng số tiền này có thực sự đều dùng để tăng tốc không?

Không hẳn vậy. Dữ liệu cho thấy, các ví có hoạt động thấp (thường là nhà đầu tư nhỏ lẻ) trả phí ưu tiên cao một cách vô lý. Xét rằng các khối lúc đó chưa đầy, những người dùng này rõ ràng đã bị tính phí vượt mức (Overcharged).

Phía ứng dụng lợi dụng nỗi sợ "giao dịch thất bại" của người dùng, dụ họ đặt tiền boa cực cao, sau đó thông qua thỏa thuận với nhà cung cấp dịch vụ hạ cánh, thu về phần chênh lệch này.

Điển hình tiêu cực Axiom

Để minh họa trực quan hơn cho mô hình "thu hoạch" này, tác giả đã thực hiện nghiên cứu trường hợp chuyên sâu về ứng dụng hàng đầu trên Solana là Axiom.

Phí giao dịch do Axiom tạo ra đứng đầu toàn mạng, không chỉ vì người dùng nhiều, mà còn vì nó "chém" khách hàng dữ nhất.

Dữ liệu cho thấy, phí ưu tiên trung vị (p50) mà người dùng Axiom trả lên tới 1,005,000 lamports. Để so sánh, ví giao dịch tần suất cao chỉ trả khoảng 5,000 đến 6,000 lamports. Chênh lệch giữa hai bên là 200 lần.

Về tiền boa (Tips), tình hình cũng tương tự.

Tiền boa mà người dùng Axiom trả trên các dịch vụ hạ cánh như Nozomi, Zero Slot vượt xa mức trung bình thị trường. Phía ứng dụng đã lợi dụng sự nhạy cảm cực độ của người dùng với "tốc độ", trong khi không có bất kỳ phản hồi tiêu cực nào, đã hoàn thành việc tính phí kép lên người dùng.

Tác giả thẳng thắn suy đoán: "Phần lớn phí giao dịch mà người dùng Axiom trả, cuối cùng đều quay trở lại túi của đội ngũ Axiom."

Đòi lại quyền định giá phí

Sự lệch pha nghiêm trọng giữa động lực của người dùng và động lực của ứng dụng là nguồn gốc của tình trạng hỗn loạn hiện tại. Người dùng không biết mức phí hợp lý là gì, trong khi phía ứng dụng thì vui vẻ duy trì sự hỗn độn này.

Để phá vỡ tình thế này, chúng ta cần bắt đầu từ cấu trúc thị trường cơ sở. Các cơ chế dự kiến được đưa vào Solana vào khoảng năm 2026 như Đề xuất đồng thời đa trùng (MCP) và Cơ chế sắp xếp ưu tiên (Priority Ordering), cùng với cơ chế phí cơ sở động được đề xuất rộng rãi, có lẽ là phương pháp duy nhất để giải quyết vấn đề.

Đề xuất đồng thời đa trùng (Multiple Concurrent