Nhật Bản đưa lãi suất trở lại thời điểm 1996, liệu "câu chuyện tách rời" của Bitcoin có chống chọi được đợt tăng lãi suất tháng 9?

Nguồn bài viết: Ashrith Rao

Biên dịch: Saoirse, Foresight News

Chi phí vay nội địa của Nhật Bản đã chạm mức cao nhất kể từ năm 1996. Ngay trong sáng cùng ngày, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm đạt 4,185%, trong khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm ở mức 2,945%.

Đối với một quốc gia vốn dựa vào lãi suất âm để chống giảm phát trong thời gian dài, đây là một sự thay đổi cấu trúc to lớn.

Trong khi đó, Bitcoin đã tăng 22% trong tuần qua, lần đầu tiên vượt mốc 80.000 USD kể từ tháng 5. Mâu thuẫn cốt lõi mà bài viết này muốn phân tích nằm ở chỗ: thị trường trái phiếu Nhật Bản biến động dữ dội, nhưng thị trường tiền mã hóa lại tương đối chịu lực tốt.

Logic nền tảng của giao dịch carry trade

Trong vài năm qua, giao dịch carry trade bằng đồng yên Nhật luôn là động lực quan trọng thúc đẩy thị trường tài sản rủi ro toàn cầu. Nhà đầu tư vay yên với chi phí thấp, đổi sang USD, rồi mua các loại tài sản có tỷ suất sinh lời cao hơn.

Theo dữ liệu từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), các tổ chức phi ngân hàng ở nước ngoài đã vay khoảng 250 tỷ USD bằng yên Nhật; nếu tính theo tiêu chí rộng hơn, quy mô này có thể lên tới 500 tỷ USD. Đòn bẩy khổng lồ như vậy được xây dựng trên một tiền đề cốt lõi: lãi suất Nhật Bản sẽ duy trì ở mức gần 0 trong thời gian dài. Và thực tế hiện tại đã phủ nhận giả định cũ này.

Vào tháng 6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã nâng lãi suất chính sách lên 1,0%, mức cao nhất trong 31 năm.

Thị trường đang kỳ vọng rộng rãi rằng tại cuộc họp chính sách ngày 17–18/9, ngân hàng trung ương sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Môi trường tiền tệ đặc biệt kéo dài suốt ba thập kỷ qua của Nhật Bản đang tan rã; lợi suất trái phiếu 10 năm ở mức 2,88% không chỉ đơn thuần là một con số lạnh lẽo. Một khi đồng yên tăng giá nhanh chóng, các vị thế carry trade sẽ chuyển từ lãi sang lỗ chỉ trong chớp mắt.

Praneet Shah từ Goldman Sachs nhận định: "Chỉ cần tỷ giá biến động, toàn bộ lợi nhuận hàng năm của các vị thế sẽ bị xóa sạch hoàn toàn."

Tháng 8/2024 từng chứng kiến kịch bản này: do đồng yên tăng giá, Bitcoin giảm từ khoảng 64.600 USD xuống 49.000 USD vào ngày 5/8. Chỉ số TOPIX của Tokyo còn lao dốc 12% chỉ trong một phiên giao dịch.

Nhưng hiện tại, tình thế đã khác.

Tháng này, đồng yên đã xóa bỏ hơn một nửa mức tăng từ đợt can thiệp tỷ giá trước đó, hiện đang ở trạng thái suy yếu, giao dịch quanh mức 159 so với USD. Đồng yên suy yếu sẽ làm tăng lại sức hấp dẫn của carry trade, vì vậy động thái chính sách tiếp theo của BOJ đối với đồng yên cần được theo dõi sát sao.

Vách đá nợ nần

Cuối tháng 6, quy mô nợ công Nhật Bản đạt mức cao kỷ lục, lên tới 1.346 nghìn tỷ yên (tương đương 9,1 nghìn tỷ USD). Chính phủ Nhật Bản dự kiến nợ công sẽ tăng lên 1.492 nghìn tỷ yên vào cuối năm tài khóa này. Thủ tướng Takaichi Sanae đã tuyên bố sẽ giảm thuế tiêu dùng xuống 1% trong hai năm kể từ tháng 4/2027, điều này sẽ tạo ra khoảng trống tài khóa thêm 5 nghìn tỷ yên.

Từ đó hình thành một thế lưỡng nan khó giải: Nhật Bản cần lãi suất cao hơn để ổn định đồng yên và kiềm chế lạm phát; nhưng tăng lãi suất lại làm trầm trọng thêm áp lực trả lãi cho khoản nợ khổng lồ.

BOJ đã tuyên bố sẽ làm chậm nhịp độ thu hẹp bảng cân đối kế toán kể từ tháng 4/2027, cho thấy chính sách ưu tiên ổn định thị trường hơn là bình thường hóa chính sách tiền tệ nhanh chóng. Dù vậy, thị trường trái phiếu đã thể hiện rõ sự thiếu niềm tin.

Nhật Bản đã bán một phần trái phiếu kho bạc Mỹ để tài trợ cho đợt can thiệp tỷ giá vào tháng 8. Lượng nắm giữ trái phiếu Mỹ giảm 26,4 tỷ USD trong tháng 6, đưa tổng nắm giữ xuống còn 1,117 nghìn tỷ USD. Đây là mức giảm hàng tháng lớn nhất trong số các quốc gia trên toàn cầu, trực tiếp đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm lên 4,74%.

Áp lực nợ nần không chỉ riêng của Nhật Bản; đằng sau đó là xu hướng điều chỉnh nợ toàn cầu rộng lớn hơn, và một trong những nguồn gốc của mâu thuẫn nằm ở Mỹ.

Ảo giác tách rời của Bitcoin

Đối mặt với những biến động vĩ mô trên, Bitcoin gần như không bị ảnh hưởng, giá trụ vững trên mốc 78.700 USD. Sự kiên cường này thách thức logic "khẩu vị rủi ro" truyền thống. Câu hỏi then chốt là: đây là sự tách rời thực sự của thị trường, hay chỉ là ảo giác ngắn ngủi trước cơn bão?

Kịch bản bi quan có logic rõ ràng: nếu BOJ tăng lãi suất mạnh và đồng yên mạnh lên, các vị thế carry trade sẽ bị đóng đồng loạt, gây ra làn sóng giảm đòn bẩy trên toàn bộ tài sản rủi ro toàn cầu.

Trong đợt bán tháo tháng 8/2024, Bitcoin có mức tương quan cao với cổ phiếu Nhật Bản, đủ để chứng minh Bitcoin không thể đứng ngoài cuộc. Ngoài ra, khi lợi suất Nhật Bản tăng lên, lợi suất của các tài sản có sinh lời được cải thiện, khiến Bitcoin – vốn không tạo ra lãi suất – trở nên kém hấp dẫn hơn.

Kịch bản lạc quan lại đưa ra một khả năng khác. Nếu đồng yên tiếp tục mất giá, Bitcoin sẽ trở thành lựa chọn trú ẩn hấp dẫn đối với các nhà đầu tư Nhật Bản.

Đây không phải là suy diễn lý thuyết thuần túy. Ray Dalio cho rằng tình trạng nợ nần của Nhật Bản củng cố giá trị phân bổ của Bitcoin; ông khuyến nghị phân bổ một tỷ trọng nhỏ vào Bitcoin, đồng thời dành 10–15% tài sản cho vàng.

Sự tham gia của các tổ chức Nhật Bản cũng đang không ngừng gia tăng. Ví dụ, Laser Digital – công ty con chuyên về tiền mã hóa của Nomura – đã nhận được giấy phép sàn giao dịch tiền mã hóa mới đầu tiên tại Nhật Bản sau bốn năm. Khảo sát của Nomura cho thấy 79% người được hỏi có kế hoạch đầu tư vào Bitcoin trong vòng ba năm tới.

Luật Công cụ Tài chính và Sàn giao dịch (FIEA) đã được sửa đổi của Nhật Bản đã phân loại lại tiền mã hóa thành sản phẩm tài chính, mở đường cho việc ra mắt ETF tiền mã hóa giao ngay vào năm 2027, kèm theo bộ quy tắc thuế độc lập. Tập đoàn Sàn giao dịch Nhật Bản (JPX) có thể niêm yết ETF tiền mã hóa giao ngay sớm nhất vào năm 2027.

Trong khi khuôn khổ pháp lý đang trở nên rõ ràng hơn, áp lực vĩ mô cũng đang tích tụ không ngừng.

Cửa sổ chuyển hướng chính sách tháng 9

Cuộc họp chính sách tiếp theo của BOJ được ấn định vào ngày 17–18/9. Đa số các tổ chức dự đoán lãi suất sẽ được nâng lên 1,25%.

Thị trường trái phiếu sẽ phản ánh đầy đủ kỳ vọng này, nhưng Bitcoin chưa chắc đã hấp thụ hoàn toàn. Điều thực sự đáng lo ngại không phải là bản thân hành động tăng lãi suất, mà là tín hiệu mà ngân hàng trung ương đưa ra về những ràng buộc chính sách trong tương lai.

Nếu BOJ phát tín hiệu rằng 1% chỉ là giai đoạn quá độ trên con đường tiến tới mức lãi suất 2%, đồng yên sẽ tăng giá nhanh chóng, và carry trade sẽ chứng kiến làn sóng đóng vị thế quy mô lớn. Ngược lại, nếu tuyên bố cho thấy những lo ngại về tính bền vững của nợ công sẽ hạn chế không gian tăng lãi suất, đồng yên sẽ tiếp tục suy yếu, và Bitcoin có thể hưởng lợi từ đồng USD yếu đi cùng lực mua nội địa Nhật Bản.

Mức lợi suất của năm 1996 nên được xem là tín hiệu cảnh báo rủi ro, chứ không phải yếu tố dẫn dắt thị trường. Thứ thực sự chi phối thị trường là hướng đi của đồng yên, chứ không phải một con số tỷ giá cụ thể nào. Hiện tại, đồng yên đang mất giá, Bitcoin đang tăng. Một khi cuộc họp của BOJ vào tháng 9 thay đổi kỳ vọng chủ đạo của thị trường, mối tương quan này có thể đảo chiều đột ngột.

Định giá chủ đạo hiện tại của thị trường là: vấn đề nợ công Nhật Bản sẽ diễn biến từ từ, chứ không bùng nổ sụp đổ đột ngột. Các nhà đầu tư Bitcoin không ngồi chờ carry trade đảo chiều, mà đã bắt đầu giao dịch theo kỳ vọng đồng yên suy yếu và dòng vốn tổ chức tiếp tục đổ vào.

Logic này có khả năng xảy ra, nhưng vẫn cần được xem xét thận trọng dưới góc độ quy luật lịch sử của lãi suất Nhật Bản. Lần đầu tiên trong ba thập kỷ, lợi suất trái phiếu 30 năm tiến gần mức 4% – điều này chắc chắn sẽ mang lại những tác động thị trường sâu rộng.