ENS đã hoàn thành một cuộc "tự cách mạng" thầm lặng

Tác giả gốc: Eric, Foresight News

Vào ngày 11 tháng 8 theo giờ Bắc Kinh, ENS DAO đã chính thức bỏ phiếu thông qua và thực thi đề xuất "Kỷ nguyên tiếp theo của ENS DAO". Giao thức tên miền quan trọng nhất trên Ethereum này, sau gần một thập kỷ vận hành, cuối cùng đã bổ sung một mảnh ghép còn thiếu bấy lâu: một thực thể pháp lý có thể đại diện cho nó bước vào thế giới thực.

Mọi chuyện bắt đầu từ tháng 6 năm nay. Ngày 19 tháng 6, Katherine Wu, giám đốc của ENS Foundation, đã đăng một đề xuất trên diễn đàn quản trị, với ý tưởng cốt lõi là giao việc vận hành hàng ngày, quản lý ngân sách và chiến lược tài chính dài hạn của DAO cho một ENS Foundation được vận hành theo mô hình thực thể hóa.

Ý tưởng này ngay lập tức gây ra tranh cãi trong cộng đồng. Lefteris Karapetsas, nhà sáng lập Rotki, thẳng thắn phát biểu trên X rằng đề xuất này về bản chất tương đương với việc DAO tự giải thể, trao kho bạc gần 500 triệu USD cho quỹ, thậm chí ông còn chỉ trích nhà sáng lập Nick Johnson vì đã ủy quyền một nửa số quyền biểu quyết cho chính mình. Cũng có một nhà nghiên cứu từ L2BEAT vì tức giận đã tự tay xây dựng một giải pháp tên miền thay thế không có chủ sở hữu, không thể bị "rug". Vào lúc tranh cãi gay gắt nhất, tác giả đề xuất Katherine Wu đã đăng một bài viết dài để làm rõ nhưng lại đóng phần bình luận, lại càng thu hút thêm nhiều hoài nghi.

Những lo ngại của cộng đồng không phải là không có cơ sở. Nhóm DAO thành lập năm 2021 đều tin rằng quản trị theo trọng số token có thể giải quyết mọi vấn đề, nhưng vài năm trôi qua, sự mệt mỏi khi bỏ phiếu, việc đối tượng nhận tài trợ thiếu trách nhiệm giải trình, chi phí phối hợp cao—những vấn đề này ENS đều gặp phải không ít. Phản hồi của Nick Johnson rất thẳng thắn, ông nói DAO gần như chỉ quan tâm đến việc chi tiêu số tiền trong kho bạc, và tỷ lệ ủy quyền thấp đến vậy càng cho thấy việc duy trì bảo mật DAO bằng hình thức bỏ phiếu bằng token khó khăn đến nhường nào. Nói cách khác, đây không phải là vấn đề có nên phi tập trung hóa hay không, mà là câu hỏi hình thức DAO rốt cuộc phù hợp để làm những việc gì.

Phiên bản cuối cùng được thông qua, so với bản thảo đầu tiên hồi tháng 6, đã có những nhượng bộ rõ rệt—đây cũng chính là điểm đáng xem xét kỹ của đề xuất này.

Trước hết, khoảng 54,6 triệu token ENS mà DAO nắm giữ, chiếm 54,6% tổng nguồn cung, không hề động đến một token nào, tiếp tục nằm dưới cơ chế on-chain do người nắm giữ token kiểm soát. Ngoại lệ duy nhất là một giao dịch chuyển một lần 1 triệu ENS, dành riêng cho lương nhân viên tương lai của quỹ, và trước khi được cấp, số token này không được tham gia bỏ phiếu, không được ủy quyền, không được cho vay hoặc staking.

Thứ hai, ví vận hành chứa khoảng 16 triệu USD Ethereum và stablecoin cũng không bị dịch chuyển, tiếp tục do DAO quản lý. Ý tưởng trong bản thảo đầu tiên muốn giao cả ví vận hành cho quỹ đã bị loại bỏ.

Thứ ba, quỹ tài trợ (endowment) quy mô khoảng 65 triệu USD tuy được giao cho hội đồng quản trị của quỹ quản lý, nhưng mỗi một giao dịch đều phải trải qua khóa thời gian 9 ngày, trong thời gian đó Hội đồng Bảo an có thể trực tiếp phủ quyết bất kỳ giao dịch vượt quyền nào. Trước khi quỹ công bố ngân sách hàng năm đầu tiên, họ chỉ được phép rút tối đa 500.000 USD từ quỹ tài trợ để chi cho chi phí xây dựng tổ chức; từ đó trở đi, chi tiêu hàng năm bị giới hạn trong ngân sách công khai, đồng thời phải chịu kiểm toán hàng năm và báo cáo giải ngân theo quý.

Có thể nói, phương án cuối cùng đã tách chìa khóa của "hầu bao" thành nhiều chìa: quỹ giữ một chìa, khóa thời gian giữ một chìa, Hội đồng Bảo an giữ một chìa, còn người nắm giữ token của DAO luôn nắm trong tay chìa khóa tổng, bao gồm quyền bổ nhiệm và bãi miễn giám đốc. Quy trình bãi miễn cũng được quy định rất rõ ràng: đệ đơn thỉnh cầu phải kèm bằng chứng, hội đồng quản trị có khung thời gian phản hồi, giữa lúc đệ đơn và bỏ phiếu cách nhau 30 ngày, giám đốc bị luận tội còn có thể công khai đưa ra bản biện hộ bằng văn bản.

Vậy rốt cuộc quỹ sẽ làm gì? Câu trả lời là những việc DAO không làm được mà ENS Labs cũng không nên làm.

ENS vận hành trên chuỗi, nhưng các quy tắc của thế giới tên miền lại được định hình trong các phòng họp của những tổ chức truyền thống như ICANN, IETF, W3C. DAO không có tư cách pháp nhân, không ký được hợp đồng, không thuê được nhân viên toàn thời gian, không thể thúc đẩy sự công nhận chính thức cho tên miền cấp cao nhất ".ens" tại ICANN, cũng không thể khởi kiện bảo vệ thương hiệu đối với các trang web lừa đảo giả mạo ENS. Trong nhiều năm qua, những công việc này hoặc không có ai làm, hoặc bị ENS Labs gánh vác một cách bất đắc dĩ, trong khi Labs về bản chất chỉ là một công ty kỹ thuật ở Singapore, chưa bao giờ là đại diện thể chế của giao thức.

Hội đồng quản trị mới của quỹ có năm ghế. Giám đốc điều hành Alexander Urbelis, đồng thời là tổng cố vấn pháp lý và giám đốc an ninh thông tin của ENS Labs, từng giữ chức CISO của NFL. Ghế nhà sáng lập thuộc về Nick Johnson. Ba ghế giám đốc độc lập còn lại lần lượt là Kartik Talwar (đối tác tại A.Capital và đồng sáng lập ETHGlobal), Brett Sun (đồng sáng lập Prelude), Anthony Leutenegger (CEO của Aragon). Lương của giám đốc độc lập là 40.000 USDC mỗi năm; nếu từ chối nhận, họ có thể quyên góp cho các tổ chức phi lợi nhuận do họ chỉ định. Điều khoản xung đột lợi ích được quy định rất chi tiết: các quyết định liên quan đến ngân sách của ENS Labs phải được đa số giám đốc độc lập đồng ý, và ghế nhà sáng lập sẽ tự động rút lui trong các cuộc biểu quyết kiểu này.

Đối với ENS Labs, đây cũng là một sự cởi trói. Họ có thể tập trung nguồn lực trở lại vào sản phẩm và kỹ thuật, dồn sức thúc đẩy ENSv2. Vào tháng 2 năm nay, Labs vừa đưa ra một quyết định khá dứt khoát: từ bỏ việc tự xây dựng mạng L2 Namechain, triển khai trực tiếp ENSv2 trên mainnet Ethereum, với lý do khả năng mở rộng của chính Ethereum đã giúp giảm khoảng 99% chi phí Gas đăng ký.

Sau khi cơ cấu quản trị được sắp xếp hợp lý, cục diện ba bên—giao thức, quỹ, công ty phát triển—mỗi bên một vai trò riêng mới thực sự hình thành.

Tác động của đề xuất này rõ ràng không chỉ dừng lại ở ENS. Vài năm qua, ngành Web3 đã chứng kiến quá nhiều thất bại trong quản trị DAO, hoặc bàn mãi không quyết, hoặc bị thao túng bởi các cá voi và những người chơi quản trị chuyên nghiệp. Câu trả lời mà ENS đưa ra là thừa nhận ranh giới của bỏ phiếu bằng token, để nó quay về việc giỏi nhất của mình—bảo vệ tính trung lập của giao thức—còn vận hành thì giao cho một thực thể chuyên nghiệp có ràng buộc ngân sách, có kiểm toán, có cơ chế bãi miễn. Số lần bỏ phiếu sẽ ít đi, nhưng trọng lượng của mỗi lần bỏ phiếu sẽ nặng hơn.

Tất nhiên, những tiếng nói hoài nghi sẽ không vì thế mà biến mất. Giao quyền kiểm soát hành chính đối với 65 triệu USD cho một hội đồng quản trị năm người, về bản chất là dùng thiết kế thể chế để đổi lấy hiệu quả thực thi; khóa thời gian và Hội đồng Bảo an là cầu chì về mặt kỹ thuật, còn thử thách thực sự nằm ở bản ngân sách đầu tiên, lô giải ngân đầu tiên và lần xuất hiện đầu tiên tại các phiên họp ICANN của đội ngũ đầu tiên khi nhậm chức. ENS muốn chứng minh rằng cơ sở hạ tầng internet quan trọng có thể vừa đáng tin cậy và trung lập, vừa có người đại diện bước vào bàn đàm phán của thế giới thực. Kết quả của cuộc thử nghiệm này sẽ trở thành hệ quy chiếu cho toàn ngành DAO trong vài năm tới.