Mỗi ngày đúng 10 giờ lại bán tháo, thủ phạm đằng sau việc Bitcoin bị 'chém đôi' giá lại là Jane Street?

Mọi người đều biết rõ rằng Bitcoin lẽ ra phải có giá ít nhất 150.000 USD.

Nhưng tại sao giá thực tế lại không đạt được? Một vụ kiện liên bang được đệ trình hôm qua tại Manhattan đã đưa ra câu trả lời.

Lần đầu tiên, hãy kết nối ba sự việc lại với nhau: một vụ án giao dịch nội gián liên bang liên quan đến một nhóm chat riêng tư có tên "Bryce's Secret"; một chương trình liên tục bán tháo vào lúc 10 giờ sáng vào cuối năm 2025 để đè giá Bitcoin; và một sổ sách phái sinh chưa từng được tiết lộ - có thể biến khoản nắm giữ ETF Bitcoin lớn nhất thế giới thành công cụ đè giá Bitcoin.

Cả ba manh mối này đều chỉ về cùng một cái tên: Jane Street Capital.

Thực tập sinh

Câu chuyện bắt đầu từ một thực tập sinh tên Bryce Pratt.

Bryce từng thực tập tại Terraform Labs, công ty Singapore đứng sau stablecoin thuật toán UST và token Luna của nó. Vào tháng 9 năm 2021, anh rời Terraform và gia nhập Jane Street với tư cách nhân viên toàn thời gian.

Jane Street cũng là nơi SBF học giao dịch, sau này ông thành lập FTX và Alameda Research. Nhiều đồng nghiệp của ông hoặc đến từ Jane Street, hoặc có mối liên hệ chằng chịt với Jane Street.

Theo vụ kiện do người quản lý phá sản Terraform, Todd Snyder, đệ trình, Bryce thông qua một nhóm chat đã trở thành cầu nối giữa chủ cũ và chủ mới - nhóm này trong hồ sơ tòa án được gọi là "Bryce's Secret".

Vụ kiện cáo buộc Jane Street đã sử dụng nhóm này để tiếp cận thông tin nội bộ quan trọng không công khai về động thái tài chính của Terraform.

Thời khắc then chốt là ngày 7 tháng 5 năm 2022. Terraform rút 150 triệu USD UST từ một nền tảng giao dịch phi tập trung gọi là Curve 3pool - đây là nhóm thanh khoản chính của stablecoin này. Chỉ mười phút sau khi rút vốn, trước khi Terraform công bố bất kỳ thông tin nào, một ví liên quan đến Jane Street đã rút 85 triệu USD UST từ nhóm này.

Những gì xảy ra tiếp theo thì mọi người đều quen thuộc. Áp lực bán tháo khiến UST bắt đầu mất neo, trong vài ngày, cơ chế thuật toán của Luna hoàn toàn mất kiểm soát, token được phát hành điên cuồng, vốn hóa thị trường 40 tỷ USD bốc hơi, nhà đầu tư nhỏ lẻ mất trắng.

Vụ kiện tuyên bố, Jane Street đã đóng vị thế một cách chính xác "vài giờ trước khi hệ sinh thái Terraform sụp đổ", tránh được tổn thất tiềm năng hơn 200 triệu USD. Hồ sơ viết rất thẳng thừng: những giao dịch này "không thể thực hiện được nếu không có thông tin nội gián".

Phản hồi của Jane Street là: vụ kiện này "buồn cười", "vô căn cứ", nói rằng tổn thất của người nắm giữ Terra và Luna là do chính Terraform lừa đảo gây ra.

Nhân tiện, Do Kwon hiện đang thụ án, 15 năm. Snyder cũng đã kiện Jump Trading với lý do tương tự, đòi bồi thường 40 tỷ USD - có vẻ đây là một cuộc điều tra có hệ thống về hành vi của các tổ chức trong thời gian Terra sụp đổ, không chỉ nhắm vào mỗi Jane Street.

Đồng hồ bắt đầu chạy

Từ cuối năm 2024, đến năm 2025 càng trở nên nghiêm trọng, giá Bitcoin xuất hiện một hiện tượng khiến các trader bối rối:

Vào lúc 10 giờ sáng mỗi ngày (giờ Miền Đông nước Mỹ), đúng lúc thị trường chứng khoán Mỹ mở cửa, Bitcoin đều đặn hứng chịu một đợt bán tháo dữ dội. Đợt giảm này rất chính xác, rõ ràng là do chương trình thực hiện, và biên độ lớn đến mức vô lý, hoàn toàn không liên quan đến xu hướng tổng thể của thị trường. Nó chuyên đánh sập các vị thế mua đòn bẩy cao, gây ra hàng loạt thanh lý, sau đó vài giờ giá lại tăng trở lại.

Hai nhà sáng lập của công ty phân tích blockchain Glassnode đã ghi lại mô hình này. Họ theo dõi dữ liệu giao dịch trong nhiều tháng và phát hiện ra quy luật này quá rõ ràng. Biểu đồ tháng 12 năm ngoái cho thấy, chỉ vài phút sau khi mở cửa lúc 10 giờ sáng, Bitcoin đã giảm từ 89.700 USD xuống 87.700 USD, 171 triệu USD vị thế mua bốc hơi ngay lập tức, sau đó giá từ từ tăng trở lại.

Ngày nào cũng vậy, không ngày nào bỏ sót.

Jane Street với tư cách là nhà tạo lập thị trường được chỉ định và người tham gia được ủy quyền cho nhiều ETF Bitcoin, nắm giữ tiền mặt và có cơ sở hạ tầng để bán tháo quy mô lớn. Bán tháo vào lúc mở cửa khi thanh khoản yếu nhất có thể đẩy giá xuống, kích hoạt hàng loạt thanh lý từ các trader sử dụng đòn bẩy, sau đó mua lại ở mức giá thấp hơn. Chuỗi thao tác này trơn tru: đầu tiên tạo ra đợt giảm, sau đó mua đáy.

Sau đó điều thú vị xảy ra.

Các nhà sáng lập Glassnode nói rằng, ngay sau khi hồ sơ vụ kiện Terraform được công khai vào đầu năm ngoái, những đợt sụt giảm nhanh hàng ngày này đã dừng lại. Giá Bitcoin rõ ràng ổn định hơn đáng kể. Đây không phải là trùng hợp - rõ ràng là công ty đột nhiên nhận ra, luật sư sắp đến kiểm tra sổ sách.

Nhưng sự ổn định này không kéo dài lâu. Quý III năm 2025, đợt bán tháo lúc 10 giờ sáng lại quay trở lại, đến cuối năm, hoàn toàn khôi phục lại "phong độ" ngày xưa.

Nói thẳng ra là: Jane Street bị luật sư theo dõi thì không dám bán tháo, khi cơn bão qua đi, lại tiếp tục bán tháo.

Cỗ máy định lượng

Trong hồ sơ 13F quý IV năm 2025, Jane Street tiết lộ nắm giữ hơn 20,31 triệu cổ phiếu IBIT (ETF Bitcoin của BlackRock), trị giá khoảng 790 triệu USD. Chỉ riêng quý đó đã tăng nắm giữ 7,1 triệu cổ phiếu, trị giá 276 triệu USD. Có thời điểm năm ngoái, tổng nắm giữ IBIT của họ từng lên tới gần 2,5 tỷ USD.

Đồng thời, họ cũng mua điên cuồng cổ phiếu MicroStrategy, tăng nắm giữ 473%, tổng cộng nắm hơn 950.000 cổ phiếu, trị giá khoảng 121 triệu USD. Trong khi đó, BlackRock và Vanguard Group cùng kỳ lại bán tháo cổ phiếu MicroStrategy, bán hàng chục tỷ.

Nhiều phương tiện truyền thông crypto nhìn thấy hồ sơ 13F này liền nói: "Wow, tổ chức đang vào cuộc!" Nhưng những người thực sự hiểu cấu trúc thị trường nhìn vào liền biết không đúng.

Điều này trông có giống như lạc quan về Bitcoin, đang tích cực xây dựng vị thế không? Đó là vì bạn không hiểu Jane Street làm gì.

Jane Street là một trong bốn công ty duy nhất có thể thực hiện "tạo và mua lại bằng hiện vật" cho IBIT, ba công ty còn lại là Virtu Americas, JPMorgan và Marex. Họ cũng là người tham gia được ủy quyền cho ETF Bitcoin của Fidelity và WisdomTree. Vị thế này có nghĩa là gì? Có nghĩa là họ có thể tiếp cận trực tiếp đường ống kết nối giá ETF với Bitcoin thực. Họ có thể sử dụng Bitcoin thực để vào ra ETF, kiếm lợi nhuận chênh lệch giữa giá quỹ và giá giao ngay, và còn tích trữ hàng hóa mà người bình thường không thể tích trữ được.

Nói cách khác, Jane Street nắm giữ "đường ống" kết nối ETF Bitcoin với Bitcoin thực, trong khi những người khác thì không.

Sổ sách vô hình

Cựu quản lý quỹ phòng hộ Michael Green nói, những người diễn giải hồ sơ 13F của Jane Street như một tín hiệu tăng giá khiến ông nhìn vào cảm thấy "khó chịu". Ông chỉ ra, nắm giữ IBIT của Jane Street "gần như chắc chắn đã được bù đắp bởi các vị thế quyền chọn và tương lai chưa được tiết lộ", "họ tuyệt đối không phải đang xây dựng vị thế Bitcoin, đây chỉ là hoạt động thông thường của nhà tạo lập thị trường".

Cựu trader tự doanh Ryan Scott nói thẳng hơn: "Ai coi đây là tin tốt, đơn giản là 'tử tù' trong giới tài chính. Điều này nên được hiểu là: 'Bạn đoán xem còn ai đang nắm giữ các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro không cần tiết lộ?'"

Nicholas Batia tóm tắt trong một câu: Jane Street nắm giữ IBIT là để bán quyền chọn, kiếm lợi nhuận chênh lệch, làm đủ thứ giao dịch định lượng ra vào nhanh.

Điều này có ý nghĩa gì với mỗi người nắm giữ Bitcoin hoặc IBIT?

Hồ sơ 13F chỉ tiết lộ vị thế mua cổ phiếu, không cần tiết lộ quyền chọn, hợp đồng tương lai hoặc hoán đổi. Vì vậy, khi Jane Street nói họ nắm giữ 790 triệu USD cổ phiếu IBIT, bạn hoàn toàn không biết liệu những cổ phiếu này có được phòng ngừa rủi ro bằng quyền chọn bán hay không, có bị bù đắp rủi ro bằng vị thế bán hợp đồng tương lai hay không, hoặc có được đóng gói trong một tổ hợp quyền chọn nào đó không - có thể mức độ phơi nhiễm rủi ro thực tế của họ với Bitcoin là bằng không, thậm chí là âm (tức là bán khống).

Công chúng chỉ thấy họ mua mua mua. Nhưng vị thế thực tế của họ, rất có thể là một vị thế bán khống khổng lồ - bởi vì một nửa được phòng ngừa rủi ro kia, theo quy tắc tiết lộ hiện hành, chúng ta hoàn toàn không nhìn thấy.

13F giống như một bức ảnh chỉ chụp nửa người, nửa còn lại trông như thế nào, chỉ có Jane Street tự biết.

Vì vậy, mỗi người nắm giữ Bitcoin đều phải đặt một câu hỏi không thể tránh khỏi: Nếu Jane Street nắm giữ 790 triệu USD IBIT, lại phòng ngừa rủi ro bằng 790 triệu USD quyền chọn bán hoặc hợp đồng tương lai bán khống, thì vị thế ròng là bằng không. Nếu vị thế phái sinh của họ lớn hơn vị thế cổ phiếu, thì vị thế ròng là âm - nghĩa là, Bitcoin giảm, họ lại kiếm tiền.

Trong trường hợp này, họ có động cơ đầy đủ để lợi dụng vị thế đặc quyền là người tham gia được ủy quyền của mình, để đè giá giao ngay, kích nổ thanh lý của người khác, kiếm lợi nhuận chênh lệch ở giữa.

Câu hỏi đặt ra: Jane Street thực sự lạc quan hay bi quan về Bitcoin? Với quy tắc tiết lộ hiện tại, họ không cần trả lời.

Tiền lệ

Hành vi của Jane Street trên thị trường Bitcoin chưa bị cơ quan quản lý điều tra, nhưng trên thị trường khác, họ đã bị điều tra.

Năm 2025, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Ấn Độ đã ban hành lệnh trừng phạt dài 105 trang, cáo buộc Jane Street thao túng quyền chọn chỉ số BANKNIFTY trên thị trường