Tiger Research: Các gã khổng lồ tiền mã hóa đang đặt cược vào cơ sở hạ tầng thanh toán AI Agent như thế nào

Báo cáo này được viết bởi Tiger Research. Để đạt được sự tự động hóa thực sự và tự chủ, khả năng thanh toán gốc là điều bắt buộc. Thị trường đã bắt đầu bố trí tích cực cho sự chuyển đổi này.

Điểm cốt lõi

• Chủ thể thanh toán đang chuyển từ con người sang AI Agent, điều này khiến cơ sở hạ tầng thanh toán trở thành yêu cầu cốt lõi để đạt được sự tự chủ thực sự.
• Các công ty công nghệ lớn (bao gồm Google AP2 và OpenAI Delegated Payment) đang thiết kế hệ thống thanh toán tự động dựa trên phê duyệt trên nền tảng cơ sở hạ tầng hiện có.
• Tiền mã hóa thông qua các tiêu chuẩn ERC-8004 và x402, sử dụng nhận dạng dựa trên NFT và hợp đồng thông minh, đã đạt được mô hình thanh toán phi tập trung hóa.
• Các công ty công nghệ lớn ưu tiên tính tiện lợi và bảo vệ người tiêu dùng, trong khi tiền mã hóa nhấn mạnh chủ quyền người dùng và khả năng thực thi cấp Agent rộng hơn.
• Câu hỏi then chốt trong tương lai là: Thanh toán được kiểm soát bởi nền tảng hay được thực thi bởi giao thức mở.

1. Thanh toán không còn là độc quyền của con người

Nguồn: macstories (Feder1C0 Viticci)

Gần đây, "OpenClaw" đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Khác với các hệ thống AI như ChatGPT hoặc Gemini chủ yếu chịu trách nhiệm truy xuất và tổ chức thông tin, OpenClaw cho phép AI Agent trực tiếp thực thi nhiệm vụ trên PC hoặc máy chủ cục bộ của người dùng.

Thông qua các nền tảng nhắn tin tức thời như WhatsApp, Telegram và Slack, người dùng có thể đưa ra chỉ thị, sau đó Agent tự chủ thực thi nhiệm vụ, bao gồm quản lý email, điều phối lịch và duyệt web.

Vì nó chạy dưới dạng phần mềm mã nguồn mở và không bị ràng buộc với một nền tảng cụ thể, OpenClaw hoạt động giống như một trợ lý AI cá nhân hơn. Kiến trúc này được ưa chuộng nhờ tính linh hoạt và quyền kiểm soát cấp người dùng.

Tuy nhiên, một hạn chế quan trọng vẫn tồn tại. Để AI Agent đạt được sự tự chủ hoàn toàn, chúng phải có khả năng thực hiện thanh toán. Hiện tại, Agent có thể tìm kiếm sản phẩm, so sánh các lựa chọn và thêm hàng hóa vào giỏ hàng, nhưng ủy quyền thanh toán cuối cùng vẫn cần sự phê duyệt của con người.

Về mặt lịch sử, hệ thống thanh toán được thiết kế xoay quanh chủ thể con người. Trong môi trường được điều khiển bởi AI Agent, giả định này không còn đúng nữa. Nếu tự động hóa muốn trở nên hoàn toàn tự chủ, Agent phải có khả năng đánh giá độc lập, ủy quyền và hoàn tất giao dịch trong phạm vi các ràng buộc đã định.

Dự đoán trước sự chuyển đổi này, cả các công ty công nghệ lớn và các dự án gốc mã hóa trong năm qua đều đã giới thiệu các khuôn khổ công nghệ nhằm đạt được thanh toán cấp Agent.

2. Các công ty công nghệ lớn: Xây dựng thanh toán Agent trên cơ sở hạ tầng hiện có

Vào tháng 1 năm 2025, Google đã ra mắt AP2 (Agent Payment Protocol 2.0), mở rộng cơ sở hạ tầng thanh toán AI Agent của mình. Mặc dù OpenAI và Amazon cũng đã phác thảo các sáng kiến liên quan, nhưng Google hiện là doanh nghiệp lớn duy nhất có khuôn khổ triển khai có cấu trúc.

AP2 chia quá trình giao dịch thành ba lớp ủy quyền (Mandate Layers). Cấu trúc này cho phép giám sát và kiểm toán độc lập từng giai đoạn.

• Ủy quyền ý định (Intent Mandate): Ghi lại hành động mà người dùng muốn thực hiện.
• Ủy quyền giỏ hàng (Cart Mandate): Xác định cách thức mua hàng nên được thực hiện dưới các quy tắc được thiết lập trước.
• Ủy quyền thanh toán (Payment Mandate): Thực hiện chuyển tiền thực tế.

Ví dụ: Giả sử Ekko yêu cầu AI Agent trên Google Shopping "tìm và mua một chiếc áo khoác mùa đông dưới 200 đô la".

• Ủy quyền ý định: Ekko chỉ thị AI Agent mua "một chiếc áo khoác mùa đông với ngân sách tối đa 200 đô la". Thông tin này được ghi lại trên chuỗi như một hợp đồng kỹ thuật số, tức là ủy quyền ý định.
• Ủy quyền giỏ hàng: AI Agent tuân theo ý định, tìm kiếm các mặt hàng phù hợp trong số các đối tác thương gia, và thêm hàng hóa đủ điều kiện vào giỏ hàng. Xác minh giá (199 đô la, phù hợp với ngân sách ✓), xác nhận địa chỉ giao hàng.
• Ủy quyền thanh toán: Ekko xem mặt hàng đã chọn và nhấp vào phê duyệt. 199 đô la được xử lý thông qua Google Pay. Hoặc, AI Agent có thể tự động hoàn tất thanh toán trong các tham số được thiết lập trước.

Trong suốt quá trình, người dùng không cần nhập thêm thông tin. Google AP2 dựa vào thông tin đăng nhập hiện có của người dùng (thẻ và địa chỉ đã đăng ký trước), điều này làm giảm rào cản gia nhập và đơn giản hóa quy trình áp dụng.

Nguồn: Google

Tuy nhiên, Google hiện chỉ hỗ trợ thanh toán Agent cho các công ty trong mạng lưới đối tác của mình. Do đó, phạm vi sử dụng của nó bị giới hạn trong một hệ sinh thái được kiểm soát, hạn chế khả năng tương tác rộng hơn và truy cập mở.

3. Tiền mã hóa: Tự lưu ký và trao đổi mở

Lĩnh vực mã hóa cũng đang phát triển cơ sở hạ tầng thanh toán cho AI Agent, nhưng cách tiếp cận của nó khác biệt rõ rệt so với các công ty công nghệ lớn. Các nền tảng lớn xây dựng niềm tin trong hệ sinh thái được kiểm soát, trong khi lĩnh vực mã hóa bắt đầu từ một câu hỏi khác: Liệu AI Agent có thể đạt được sự tin cậy mà không phụ thuộc vào nền tảng tập trung không?

Hai tiêu chuẩn cốt lõi nhằm giải quyết mục tiêu này: ERC-8004 của Ethereum và x402 của Coinbase.

Đầu tiên là lớp nhận dạng. AI Agent chạy trên blockchain phải có thể nhận dạng được. ERC-8004 đóng vai trò này. Nó được phát hành dưới dạng NFT, nhưng không phải là bộ sưu tập nghệ thuật, mà là NFT chứng chỉ chứa dữ liệu nhận dạng có cấu trúc. Mỗi Token chứa ba phần:

1. Nhận dạng (Identity)
2. Danh tiếng (Reputation)
3. Xác minh (Validation)

Các yếu tố này cùng nhau tạo thành chứng chỉ nhận dạng trên chuỗi có thể xác minh.

Về cơ chế thanh toán, x402 đóng vai trò là đường dẫn thanh toán. Được phát triển bởi Coinbase, x402 là tiêu chuẩn thanh toán gốc mã hóa cho AI Agent. Nó cho phép Agent sử dụng stablecoin để thực hiện giao dịch tự chủ. Đặc điểm cốt lõi của nó là thực thi hợp đồng thông minh tự động, logic điều kiện được nhúng trực tiếp vào mã, một khi điều kiện được đáp ứng, việc thanh toán có thể xảy ra mà không cần sự can thiệp của con người.

Khi ERC-8004 (nhận dạng) kết hợp với x402 (thanh toán), AI Agent có thể xác minh đối tác và thực thi giao dịch mà không cần dựa vào nền tảng tập trung.

Ví dụ: Ekko chỉ thị Agent A của anh ta mua một máy tính xách tay cũ với ngân sách tối đa 800 đô la. Agent B của người bán giao tiếp trực tiếp với nó.

• Xác minh lẫn nhau: Kiểm tra nhận dạng và điểm danh tiếng thông qua NFT ERC-8004 (ví dụ: danh tiếng 72, xác nhận số dư).
• Ký quỹ hợp đồng thông minh: 800 đô la được chuyển từ ví vào ký quỹ (Escrow) hợp đồng thông minh, tiền bị khóa cho đến khi xác nhận nhận hàng.
• Cập nhật thanh toán và danh tiếng: Sau khi giao dịch hoàn tất, x402 tự động thanh toán, và hồ sơ danh tiếng của cả hai bên sẽ tự động được cập nhật và ghi vào NFT ERC-8004 tương ứng của họ.

Trong suốt quá trình, không có trung gian tham gia. Hai AI Agent giao dịch trực tiếp thông qua xác minh và thanh toán dựa trên blockchain, thể hiện mô hình gốc mã hóa của thương mại Agent với Agent (A2A).

4. Công nghệ lớn vs Tiền mã hóa: Sự khác biệt trong lĩnh vực hoạt động của AI Agent

Google AP2 đại diện cho một mô hình được kiểm soát, được thiết kế cho các đối tác đã được xác minh. Google hạn chế người tham gia thị trường để bảo vệ người tiêu dùng. Vì việc thực thi của AI Agent có kết quả xác suất thay vì hoàn toàn xác định, nếu xảy ra lỗi giao dịch, trách nhiệm cuối cùng có thể thuộc về nhà cung cấp cơ sở hạ tầng thanh toán. Để giảm xác suất thất bại, Google có động lực thu hẹp hệ sinh thái của mình.

Hệ sinh thái bị hạn chế làm tăng tính ổn định, nhưng cũng hạn chế khả năng của Agent trong việc tự chủ hoạt động và tối ưu hóa lựa chọn trên thị trường rộng hơn.

Ngược lại, ERC-8004 và x402 phản ánh một kiến trúc cởi mở hơn. Mô hình mã hóa nhằm mục đích đạt được không cần cấp phép (Permissionless) và khả năng tương tác.

Mặc dù việc thực thi đầu cuối hiện tại chưa hoàn hảo, nhưng tầm nhìn dài hạn là Agent tự quản lý tiêu dùng hàng ngày. Các nền tảng lớn có thể cố