GDP 9% mua máy đào, đất nước này đặt cược vận mệnh quốc gia vào Bitcoin

Đã gần nửa năm kể từ khi Bitcoin lập kỷ lục lịch sử mới. Trong nửa năm giảm giá này, hầu hết các thực thể nắm giữ Bitcoin được biết đến của chính phủ các quốc gia đều không có hành vi bán ra. Tuy nhiên, chúng tôi lại phát hiện ra một cặp đối thủ rất thú vị:

El Salvador VS Bhutan

Trong khoảng nửa năm, lượng Bitcoin nắm giữ của El Salvador đã tăng từ 6,376 đồng lên 7,600 đồng, trong khi Bhutan đã giảm từ 6,234 đồng xuống còn 4,000 đồng.

Áp lực bán ra từ dãy Himalaya này không lớn, nhưng rất bí ẩn. Bhutan, một quốc gia Phật giáo tương đối khép kín nằm giữa Trung Quốc và Ấn Độ, mới lần đầu mở cửa cho khách du lịch nước ngoài vào năm 1974, giới thiệu truyền hình và internet vào năm 1999, chuyển đổi từ chế độ quân chủ chuyên chế sang quân chủ lập hiến vào năm 2008, và đến nay vẫn cấm sử dụng túi nhựa.

Chính một quốc gia như vậy, đã từng nắm giữ tới 13,000 Bitcoin vào thời kỳ đỉnh cao, và 4,000 đồng hiện tại là kết quả sau nhiều lần bán ra. Tôi nghĩ, bạn có thể có nhiều thắc mắc, nhưng câu hỏi đầu tiên cần giải quyết là:

A Di Đà Phật, thí chủ Bhutan, Bitcoin của ngài từ đâu mà có?

Thủy điện, món quà trời ban

Là một quốc gia Phật giáo, Bhutan từng rất "phật tính".

Năm 1972, Quốc vương Bhutan Jigme Singye Wangchuck đề xuất "Tổng Hạnh phúc Quốc dân". Đúng vậy, hệ thống đánh giá "Bạn có hạnh phúc không?" nổi tiếng thế giới này, ban đầu được Bhutan đề xuất.

Trong lòng có Phật, A Di Đà Phật, tiền tài danh lợi chỉ là vật ngoài thân. Năm 2006, trong "Bản đồ Hạnh phúc Thế giới" đầu tiên do Đại học Leicester (Anh) công bố, Bhutan xếp thứ 8.

Nhưng trong lòng có Phật, cũng phải sống. Bhutan mới thoát khỏi danh sách "Các nước kém phát triển nhất" vào tháng 12/2023. Trong "Báo cáo Hạnh phúc Thế giới" do Liên Hợp Quốc công bố, thứ hạng cao nhất Bhutan từng đạt được là hạng 84 vào năm 2014. Đến năm 2019, tiếp tục tụt xuống hạng 95.

Mỗi quốc gia đều có lợi thế riêng, lợi thế của Bhutan là thủy điện. Bhutan nằm ở sườn nam dãy Himalaya, có nhiều sông ngòi, lượng mưa hàng năm dồi dào, và chênh lệch địa hình lớn. Tiềm năng lý thuyết về thủy điện của Bhutan ước tính đạt 30,000 - 40,000 MW, trong khi công suất lắp đặt đã khai thác hiện tại chỉ khoảng 2,300 - 4,000 MW, mới chỉ khai thác được 5 -10 % tiềm năng.

Vào mùa hè, Bhutan thậm chí có điện dùng không hết. Năm 2025, công suất phát điện đỉnh mùa hè của Bhutan vào khoảng 3,600 MW, nhưng nhu cầu đỉnh hàng ngày tương ứng vào mùa hè chỉ khoảng 900 - 1,000 MW.

70% lượng điện dư thừa không dùng hết, đương nhiên cần tìm đối tượng để tạo doanh thu, Bhutan bán lượng điện này cho Ấn Độ. Và thủy điện, cũng đương nhiên trở thành trụ cột kinh tế tuyệt đối của Bhutan, chiếm khoảng 17 - 20% GDP, xuất khẩu thủy điện đóng góp hơn 63% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Nhưng giao dịch này với Ấn Độ, Bhutan phần nào không mấy hài lòng. Từ năm 1961, Ấn Độ đã chủ trì việc xây dựng hầu hết các nhà máy thủy điện của Bhutan, và áp dụng mô hình tài trợ "60% viện trợ không hoàn lại + 40% vay vốn". Nói đơn giản, Ấn Độ bỏ tiền ra giúp bạn xây nhà máy điện, nhưng cái giá phải trả là bạn phải ưu tiên bán lại điện sản xuất được cho Ấn Độ với giá thấp.

Mô hình đổi công trình lấy tài nguyên này đã khóa chặt huyết mạch kinh tế của Bhutan vào hệ thống thanh toán bằng rupee. Mặc dù nắm giữ năng lượng, Bhutan đổi lại chỉ nhận được rupee chỉ lưu thông ở nước láng giềng, rất khó để trực tiếp đổi lấy ngoại tệ USD cần thiết cho công nghiệp hiện đại trên thị trường quốc tế.

Làm thế nào để phá vỡ thế bế tắc?

Biến thủy điện thành Bitcoin

Liều thuốc giải mà Bhutan tìm thấy, là đào Bitcoin.

Vào khoảng năm 2019 đến 2020 (khi đó giá Bitcoin vào khoảng 5,000 USD), Bhutan bắt đầu bí mật thử nghiệm một con đường có tên "số hóa năng lượng" - sử dụng thủy điện dư thừa để khai thác Bitcoin.

Năm 2019, Quốc vương Bhutan Wangchuck từng phát biểu: "Là một quốc gia nhỏ, chúng ta phải trở thành một quốc gia thông minh - đây không phải là lựa chọn, mà là điều cần thiết. Công nghệ là công cụ không thể thiếu để hiện thực hóa tầm nhìn này."

Năm 2025, Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay từng công khai nói: "Khi giá điện tốt, chúng tôi bán cho Ấn Độ; khi giá điện không tốt, chúng tôi giữ lại để đào Bitcoin, điều này rất có ý nghĩa chiến lược."

Ngoài nguồn thủy điện dồi dào, điều kiện khí hậu độc đáo của Bhutan, đặc biệt là khu vực cao nguyên trung tâm với nhiệt độ trung bình năm chỉ 5.5°C, cũng mang lại lợi thế làm mát tự nhiên cho việc đào coin, giảm đáng kể chi phí năng lượng cho khai thác.

Ngoài ra, ngành công nghiệp khai thác Bitcoin cũng hoàn toàn phù hợp với quan niệm bảo vệ môi trường và tôn giáo của Bhutan với tư cách là một quốc gia Phật giáo. Hiến pháp Bhutan quy định phải duy trì 60% độ che phủ rừng, điều này hạn chế sự phát triển của các ngành công nghiệp nặng truyền thống. Nhưng khai thác bằng thủy điện là một "ngành công nghiệp vô hình" không phát thải khí nhà kính, không phá hủy sinh thái, dùng để đào Bitcoin hoàn toàn không vi phạm lời răn dạy của Đức Phật. Ngược lại là những rắc rối mà tiền mã hóa gặp phải khi phát triển ở các quốc gia Hồi giáo - trong luật Hồi giáo Sharia, các hoạt động tài chính nghiêm cấm cho vay nặng lãi (Riba) và cờ bạc (Gharar). Do biến động giá Bitcoin mạnh và thiếu sự bảo đảm bằng tài sản hữu hình, một số học giả Hồi giáo (như Hội đồng Hồi giáo Syria) từng ban hành Fatwa tuyên bố Bitcoin là "Haram" (bị cấm).

Dùng thật nhiều thủy điện để đào, đào, đào. Thông qua Bitcoin, Bhutan đã tìm thấy một con đường phát triển kinh tế để đột phá "phong tỏa rupee". Tuy nhiên, một quốc gia Phật giáo tương đối khép kín, làm thế nào lại tìm thấy con đường đột phá trong lĩnh vực tài chính hiện đại này?

"Người vận hành Bitcoin" của Bhutan

Việc khai thác Bitcoin của Bhutan không phải là hành động bốc đồng của nhà vua hay một chính khách cuồng nhiệt nào đó, mà là một chiến lược "đầu tư thay thế" được lên kế hoạch cẩn thận bởi các quan chức kỹ thuật chuyên nghiệp của quỹ đầu tư quốc gia Druk Holding and Investments (DHI).

Giám đốc điều hành hiện tại của DHI, Ujjwal Deep Dahal, là người vận hành chính thúc đẩy việc khai thác Bitcoin của Bhutan. Ông là một kỹ sư điện, có nền tảng sâu rộng trong lĩnh vực điện lực và thủy lợi. Trước khi lãnh đạo DHI, ông đã hiểu sâu sắc về lợi thế và hạn chế của nguồn tài nguyên thủy điện Bhutan.

Theo quan điểm của Dahal, Bhutan đang đối mặt với những bất lợi nghiêm trọng về địa lý và nhân khẩu học ("Địa lý là thách thức đối với chúng tôi, nhân khẩu học là thách thức đối với chúng tôi"). Ông coi công nghệ là con đường duy nhất để Bhutan phát triển nhảy vọt. Năm 2019, Dahal thúc đẩy DHI bắt đầu đầu tư bí mật vào máy đào Bitmain. Logic của ông rất rõ ràng: Sử dụng "điện thải" không thể xuất khẩu và không thể tiêu thụ được trong mùa mưa mùa hè của Bhutan để khai thác "vàng kỹ thuật số", như một sự bổ sung đa dạng hóa cho dự trữ ngoại hối quốc gia.

Trong một quốc gia Phật giáo tương đối khép kín, người có thể nhanh nhạy nắm bắt cơ hội lịch sử của Bitcoin, đương nhiên không phải người bình thường, mà là những quan chức kỹ thuật có nền tảng giáo dục đẳng cấp quốc tế. Con đường trưởng thành của Dahal, đương nhiên cũng không thể xuất thân khổ cực, mà là hình mẫu điển hình của tầng lớp tinh hoa Bhutan. Là con của một công chức cấp cao chính phủ, Dahal từ nhỏ đã được hưởng nguồn giáo dục chất lượng cao nhất của Bhutan, và nhận được "Học bổng Tinh hoa" (Elite Scholarship) của chính phủ để đi du học. Ông từng học giáo dục đại cương ở Ấn Độ, sau đó sang Canada và Mỹ học sâu hơn, thậm chí từng là nghiên cứu viên tại chương trình SPURS (Chương trình Nghiên cứu Đặc biệt và Khu vực) của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Chính những quan niệm công nghệ tiên phong tiếp xúc được tại MIT, kết hợp với nguồn lực năng lượng bản địa của Bhutan, đã thúc đẩy ông vào năm 2019 khi giá Bitcoin ở mức thấp, đề xuất với lãnh đạo cấp cao Bhutan ý tưởng "chênh lệch giá điện" sử dụng thủy điện để khai thác Bitcoin.

Chúng sinh bình đẳng, chúng sinh cũng không bình đẳng.

Cuộc cá cược cấp quốc gia

Vì là để tạo doanh thu, Bitcoin mà Bhutan "miễn phí" đào được bằng thủy điện dư thừa, đương nhiên phải được hiện thực hóa thành ngoại tệ để đóng góp vào dự trữ ngoại hối quốc gia. Câu hỏi "Tại sao Bhutan bán Bitcoin" đã có câu trả lời, nhưng chúng ta có thể khám phá sâu hơn một chút.

Tháng 6/2023, đối mặt với cuộc khủng hoảng chảy máu chất xám nghiêm trọng của công chức, chính phủ Bhutan đã sử dụng khoảng 72 triệu USD từ kho dự trữ Bitcoin để tăng lương 50% cho toàn bộ công chức.

Ngày 17 tháng 12 năm 2025, Ngày Quốc khánh Bhutan. Bhutan lại đưa ra một quyết định táo bạo, đem toàn bộ số Bitcoin tích trữ nhiều nhất là mười nghìn đồng (tính theo giá trị thị trường lúc đó, tài sản này lên tới khoảng 1 tỷ USD), làm quỹ hạt giống cho tương lai đất nước, bơm toàn bộ vào đặc khu khổng lồ vẫn còn trên giấy tờ đó - "Thành phố Chánh niệm Gelephu (GMC)".

Mô hình tài chính của GMC, trong kinh tế học vĩ mô có thể gọi là "điên rồ". Theo Time và SCMP đưa tin, tổng vốn đầu tư dự kiến của GMC lên tới 1000 tỷ USD, trong khi GDP của Bhutan năm 2025 chỉ khoảng 3.4 tỷ USD, tổng vốn đầu tư dự kiến gấp khoảng 30 lần GDP năm 2025 của nước này.

Kinh khủng hơn nữa, dự án lớn này từ khi công bố tầm nhìn sơ bộ vào tháng 12/2023, đến năm 2025 bắt đầu khởi công chính thức, hơn 2 năm trôi qua, vẫn chỉ có thể nói dự án đang trong "giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng".

Hai động thái này dễ khiến người ta cảm thấy bối rối - rõ ràng từng có 13,000 Bitcoin, tại sao số USD kiếm được không dùng để hỗ trợ các ngành công nghiệp khác trong nước, mà chỉ để trả lương cho công chức, sau đó lại dùng mười nghìn Bitcoin để xây dựng một đặc khu có thể không có bất k