Đế chế kinh doanh bóng tối của lãnh tụ tối cao mới của Iran: Dầu mỏ, bất động sản và mạng lưới tài chính ngầm

Tác giả gốc: Zen, PANews

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei

Trong thời điểm khủng hoảng khi phải đối mặt với các cuộc tấn công từ bên ngoài và khoảng trống lãnh đạo tối cao, cùng với áp lực từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), Hội đồng Chuyên gia Iran đã xác định Mojtaba Khamenei, con trai của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị ám sát, sẽ đảm nhận vị trí Lãnh tụ tối cao thứ ba của Iran.

Những người không quen thuộc với chính trị Iran có thể chưa từng nghe đến tên Mojtaba, điều này không có gì lạ. Ngay cả trong nước Iran, ông cũng đã lâu nằm ngoài tầm mắt công chúng. Ông chưa bao giờ lên nắm quyền thông qua bầu cử, cũng chưa từng được bổ nhiệm chính thức vào bất kỳ chức vụ chính phủ nào, luôn hành động một cách bí ẩn và kín đáo. Kể từ khi cha và vợ ông qua đời, nhân vật được coi là ứng viên sáng giá cho vị trí lãnh tụ tối cao này vẫn chưa xuất hiện trước công chúng.

Còn Tổng thống Mỹ Donald Trump rõ ràng không hài lòng với lãnh tụ tối cao mới của Iran. Trước đó, ông từng tuyên bố rằng mặc dù Mojtaba là người kế nhiệm có khả năng nhất, kết quả này là điều ông không thể chấp nhận được. Trump còn khinh miệt nói: "Họ đang lãng phí thời gian, con trai của Khamenei là một nhân vật không quan trọng." Ông còn tuyên bố rằng nếu ứng viên này không được ông phê chuẩn trước, thì vị lãnh đạo mới này sẽ không thể tại vị được lâu.

Có lẽ trước áp lực quân sự từ Mỹ và Israel, Mojtaba chưa chắc đã là biến số quyết định. Nhưng trong nội bộ Iran, người đã lâu tránh xa ánh đèn sân khấu này thực tế luôn ở trong trung tâm quyền lực.

Ngoài ra, cuộc điều tra được Bloomberg công bố đầu năm nay cũng đưa đế chế kinh doanh ngầm của Mojtaba ra ánh sáng: một mạng lưới bất động sản xuyên biên giới được cho là vận hành thông qua trung gian, bao phủ London, Dubai, Frankfurt và Mallorca, và tiền mã hóa cũng đã trở thành phương tiện quan trọng cho dòng chảy vốn của ông.

Mojtaba: Từ Hậu Trường Ra Sân Khấu

Mojtaba Khamenei sinh năm 1969 tại Mashhad, Iran, là con trai thứ của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Là con trai của lãnh tụ tối cao, danh tính công khai của Mojtaba là một giáo sĩ cấp trung, ông luôn giữ thái độ kín đáo, hiếm khi xuất hiện và phát biểu trước công chúng.

Trên bề mặt, cuộc đời của Mojtaba đều trôi qua bên ngoài các cơ quan chính phủ, chưa từng đảm nhận bất kỳ chức vụ nào. Tuy nhiên, ông thực tế luôn duy trì mối liên hệ mật thiết với trung tâm quyền lực, hay nói cách khác, ông từ lâu đã ở trong trung tâm quyền lực.

Năm 2019, Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố trừng phạt Mojtaba, cho rằng ông chưa bao giờ được bầu hoặc bổ nhiệm vào chức vụ chính phủ, nhưng lại hành động thay mặt lãnh tụ tối cao với tư cách chính thức. Tuyên bố còn đề cập rằng Mojtaba được Khamenei ủy thác một phần trách nhiệm lãnh đạo, và hợp tác chặt chẽ với chỉ huy Lữ đoàn Quds của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC-QF) cũng như Tổ chức Kháng chiến Basij.

Iran International đưa tin, trong ít nhất hai mươi năm qua, Mojtaba là cố vấn thân cận nhất của Khamenei, thực tế luôn kiểm soát Văn phòng Lãnh tụ tối cao. Là cơ quan quyền lực tối cao của Iran, Văn phòng Lãnh tụ tối cao kết hợp mô hình của cơ quan tôn giáo truyền thống "Beyt" (tức văn phòng của "Marja" - thẩm quyền tôn giáo) và cơ quan hành chính, kiểm soát các mạch máu của quốc gia: các đòn bẩy an ninh, chính trị và tài chính then chốt. Còn Mojtaba thì luôn ẩn mình trong Văn phòng Lãnh tụ tối cao, đóng vai trò người gác cổng và người môi giới quyền lực bên cạnh cha mình.

Trong thời kỳ chiến tranh Iran-Iraq những năm 80 của thế kỷ trước, Mojtaba từng phục vụ trong Tiểu đoàn Habib trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, nhiều đồng đội của ông sau này đã thăng tiến lên các chức vụ cấp cao trong các cơ quan an ninh và tình báo Iran. Những mối quan hệ thời chiến này cũng giúp Mojtaba đặt nền móng cho các mối liên hệ lâu dài được thiết lập bên trong bộ máy an ninh Iran.

Là nhân vật cốt lõi trong cấu trúc quyền lực Tehran, Mojtaba - người luôn hoạt động trong hậu trường - có mối liên hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), và thông qua đó củng cố ảnh hưởng của mình trong cấu trúc quyền lực của chế độ. Năm 2009, Mojtaba đã lên kế hoạch gian lận bầu cử, giúp Tổng thống đương nhiệm lúc bấy giờ là Mahmoud Ahmadinejad tái đắc cử, điều này đã châm ngòi cho một cuộc biểu tình kéo dài, cuối cùng biến thành một phong trào toàn quốc chống lại chính phủ và lãnh tụ tối cao. Sau đó, Mojtaba đã chỉ đạo việc đàn áp các cuộc biểu tình sau bầu cử được gọi là "Phong trào Xanh".

Trong nhiều năm, Mojtaba luôn được coi là người kế nhiệm tiềm năng của Khamenei. Cựu Thủ tướng Iran bị quản thúc tại gia Mir Hossein Mousavi trong một tuyển tập được công bố năm 2022 từng nói: "Những tin đồn về việc con trai âm mưu kế vị ngai vàng của cha đã lan truyền mười ba năm. Nếu điều này không đúng, tại sao không ai phủ nhận?" Và sau đó, cựu Tổng thống Iran Ebrahim Raisi, người từng được đồn đoán cùng với Mojtaba bước vào "vòng chung kết", cũng đã qua đời trong một vụ tai nạn trực thăng vào năm 2024.

Vì vậy, đối với Iran đang trong giai đoạn thời chiến, đặc biệt là đối với giới chính trị gia cứng rắn và vòng tròn cốt lõi của chế độ bao gồm các cơ quan an ninh, việc đề cử Mojtaba - người vừa có tính chính danh vừa có khả năng kiểm soát - lên nắm quyền là một việc thuận theo tự nhiên.

Xây Dựng Đế Chế Bất Động Sản Toàn Cầu

Mojtaba, người đã xây dựng ảnh hưởng mạnh mẽ trong các cơ quan chính trị, an ninh và tôn giáo của chế độ Iran, thì việc kiểm soát và chi phối mạng lưới tài chính còn bí mật hơn nữa.

Vào tháng 1 năm nay, Kênh 14 của Israel tuyên bố dẫn nguồn từ một người quen thuộc với hoạt động kinh tế của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, tiết lộ các nhà lãnh đạo Iran đã chuyển 1,5 tỷ USD thông qua tiền mã hóa vào tài khoản ủy thác ở Dubai trong hai ngày, và Mojtaba là một trong những người tham gia vào các hoạt động điều động này.

Gia đình Khamenei trong mô tả chính thức của Iran luôn sống một cuộc sống giản dị và sùng đạo, hoàn toàn không có dấu hiệu xa hoa. Tuy nhiên, theo cuộc điều tra kéo dài một năm của Bloomberg, khối tài sản khổng lồ bí mật của Mojtaba hoàn toàn không phù hợp với hình ảnh sùng đạo được tuyên truyền. Là một trong những nhân vật quyền lực nhất ở Iran và Trung Đông, Mojtaba sở hữu một đế chế đầu tư khổng lồ.

Theo ước tính, mặc dù Mỹ đã áp đặt trừng phạt đối với ông vào năm 2019, Khamenei vẫn thông qua mạng lưới kinh doanh rộng lớn của mình để chuyển hàng tỷ USD vào các thị trường phương Tây. Các nguồn tin tiết lộ, tài lực của Mojtaba bao gồm nhiều loại tài sản từ vận tải biển Vịnh Ba Tư đến tài khoản ngân hàng Thụy Sĩ, và các khách sạn hạng sang ở châu Âu cùng bất động sản xa xỉ ở Anh trị giá hơn 100 triệu bảng Anh (khoảng 138 triệu USD). Các nguồn tin cho biết, nguồn vốn để mua những tài sản này chủ yếu đến từ doanh số bán dầu của Iran.

Tuy nhiên, sau khi xem xét tất cả tài liệu, Bloomberg phát hiện ra rằng những tài sản này đều không đứng tên Mojtaba, mà được mua và nắm giữ bởi một thương nhân Iran tên là Ali Ansari. "Phân tích mạng lưới tài chính của ông ấy (Mojtaba), bạn sẽ thấy Ali Ansari là người nắm giữ tài khoản chính của ông ấy. Điều này khiến Ansari trở thành một trong những ông trùm có ảnh hưởng nhất ở Iran hiện nay," Farzin Nadimi, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, người từng nghiên cứu đế chế tài chính của gia đình Khamenei, cho biết.

Nhà ngân hàng Iran Ali Ansari

Ansari, 57 tuổi, năm ngoái đã bị chính quyền Anh xác định là "nhà ngân hàng và thương nhân Iran tham nhũng", và bị trừng phạt vì "tài trợ" cho các hoạt động của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Trong nước Iran, mạng lưới kinh doanh rộng lớn của Ansari đã biến ông trở thành một trong những doanh nhân tư nhân xuất sắc nhất.

Theo thông tin, khi Ansari còn nhỏ, cha ông từng tham gia một ủy ban tái thiết được Văn phòng Lãnh tụ tối cao tài trợ, chịu trách nhiệm tu sửa các địa điểm tôn giáo, công việc này đã giúp cha của Ansari làm quen với các giáo sĩ cấp cao, bao gồm cả các thành viên trong vòng tròn thân cận của Khamenei. Ngoài ra, Ansari từng nhập ngũ vào giai đoạn cuối chiến tranh Iran-Iraq, và cũng kết nên "tình đồng đội" với Mojtaba, con trai của Tổng thống Iran đương nhiệm lúc bấy giờ là Khamenei. Vào tháng 6/2025, tại đám tang của cha Ansari, sự hiện diện của gia đình lãnh tụ tối cao và các cố vấn kỳ cựu đã làm nổi bật mối quan hệ mật thiết liên tục giữa gia đình Ansari và giới lãnh đạo Iran.

Sau khi chiến tranh Iran-Iraq kết thúc, Ansari dần trở thành một doanh nhân đang lên của Iran. Ông thành lập Ngân hàng TAT vào năm 2009, sau đó sáp nhập để thành lập Ngân hàng Ayandeh vào năm 2013. Theo tầm nhìn của Ansari, ngân hàng này đã chính thức khởi công xây dựng trung tâm mua sắm xa xỉ có tên "Iran Mall" vào năm 2018. Iran Mall được mệnh danh là trung tâm mua sắm lớn nhất thế giới, và ở giai đoạn mới khởi công đã lập kỷ lục Guinness về lần đổ bê tông liên tục dài nhất.

Năm ngoái, Ngân hàng Ayandeh đã phá sản do mắc nợ, các cáo buộc về cho