Cùng án khác phán: Tại sao Uniswap vô tội, còn Tornado Cash thì không?

Tác giả gốc: Eric, Foresight News

Vào rạng sáng ngày 3 tháng 3 theo giờ Bắc Kinh, vụ kiện tập thể yêu cầu Uniswap và người sáng lập Uniswap Hayden Adams chịu trách nhiệm về các token lừa đảo trên Uniswap đã bị Tòa án Quận Liên bang Khu vực Nam New York bác bỏ. Brian Nistler, Tổng cố vấn pháp lý của Quỹ Uniswap, gọi đây là "phán quyết mang tính bước ngoặt đối với DeFi".

Hayden Adams cũng đã đăng tweet rằng, "Nếu bạn viết mã hợp đồng thông minh mã nguồn mở và mã đó bị kẻ lừa đảo sử dụng, thì người chịu trách nhiệm là kẻ lừa đảo, không phải nhà phát triển mã nguồn mở. Đây là một kết quả hợp lý và công bằng."

Đối với các nhà phát triển Web3, đây chắc chắn là một tin tốt. Nhưng ít người biết rằng, thẩm phán đưa ra "phán quyết công lý" này và người đã kết tội nhà phát triển trình trộn tiền Tornado Cash dưới thời chủ tịch SEC tiền nhiệm, lại là cùng một người.

Phán quyết đã ngã ngũ

Kể từ khi vụ kiện tập thể chống lại Uniswap được đệ trình cho đến khi mọi thứ kết thúc hôm nay, đã gần 4 năm trôi qua.

Vào tháng 4 năm 2022, người dùng Uniswap, đại diện là Nessa Risley, đã đệ đơn kiện tập thể lên tòa án, cáo buộc các bị đơn bao gồm Paradigm, a16z, Uniswap và người sáng lập Hayden Adams vi phạm luật chứng khoán liên bang, phát hành và bán các chứng khoán chưa đăng ký bao gồm UNI dưới dạng token trên Uniswap. Cũng như việc các bị đơn không đăng ký Uniswap như một sàn giao dịch hoặc nhà môi giới theo luật chứng khoán áp dụng, và không cung cấp tuyên bố đăng ký cho các chứng khoán mà họ phát hành và bán cho nhà đầu tư.

Vụ kiện này được khởi xướng bởi hai công ty luật Kim & Serritella và Barton, đại diện cho những người dùng đã giao dịch các token EtherumMax, Bezoge, MatrixSamurai, Alphawolf Finance, RocketBunny và BoomBaby.io trên Uniswap từ ngày 5 tháng 4 năm 2021 đến ngày 4 tháng 4 năm 2022.

Năm từ "chứng khoán chưa đăng ký" vào thời điểm đó có sức công phá phi thường đối với ngành công nghiệp crypto, nhưng vụ kiện này lại nhanh chóng nghiêng hẳn về phía Uniswap một cách bất ngờ.

Thẩm phán chủ tọa vụ án, Katherine Polk Failla, mặc dù cho rằng các "token lừa đảo" mà nguyên đơn đề cập thực sự là chứng khoán, nhưng lại cho rằng Uniswap không cần phải chịu trách nhiệm về chúng. Failla cho rằng, bản chất phi tập trung của Uniswap có nghĩa là giao thức này không thể kiểm soát token nào được niêm yết trên nền tảng hoặc ai có thể tương tác với nó, "vụ án giống như bắt nhà phát triển xe tự lái chịu trách nhiệm cho việc bên thứ ba sử dụng chiếc xe đó để vi phạm giao thông hoặc thực hiện cướp ngân hàng."

Dựa trên đó, Failla đã bác bỏ các cáo buộc theo luật chứng khoán liên bang vào tháng 8 năm 2023, sau đó nguyên đơn kháng cáo, Tòa phúc thẩm Vòng thứ hai vào năm 2025 đã xác nhận việc bác bỏ một phần liên bang, nhưng gửi trả lại phần luật tiểu bang để xét xử lại.

Sau đó, nguyên đơn sửa đổi đơn kiện và khởi kiện lại. Lần này, các nhà đầu tư thua lỗ cáo buộc Uniswap và các bị đơn khác hỗ trợ và xúi giục gian lận cùng tuyên bố sai sự thật, và thu lợi từ các giao dịch token lừa đảo, ngoài ra còn vi phạm luật chống gian lận của nhiều tiểu bang.

Sau khi được cùng một thẩm phán Failla xét xử lại, yêu cầu khởi kiện đã sửa đổi một lần nữa bị bác bỏ, và không được phép sửa đổi đơn kiện thêm nữa, vụ án hoàn toàn chấm dứt.

Lý do thẩm phán đưa ra lần này về cơ bản giống lần trước: Uniswap không biết về tình hình các token lừa đảo, ngay cả khi biết cũng không cung cấp sự hỗ trợ thực chất, đồng thời không phù hợp với bất kỳ định nghĩa nào về hành vi gian lận theo luật tiểu bang. Về mặt thu lợi bất chính, Uniswap không thu được lợi ích trực tiếp, còn việc các dự án lừa đảo loại này mở rộng cơ sở người dùng mang lại lợi ích gián tiếp thì mang tính suy đoán quá cao.

Brian Nistler cho biết trong một tweet, trích dẫn một câu từ bản án trước, việc người soạn thảo hợp đồng thông minh lại phải chịu trách nhiệm cho hành vi lạm dụng nền tảng của người dùng bên thứ ba, điều này thật sự "trái với logic".

Một kết cục khác của Tornado Cash

Đối mặt với cùng một thẩm phán, Roman Storm của Tornado Cash lại có một kết cục khác.

Tornado Cash lần đầu tiên bị Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Hoa Kỳ đưa vào danh sách trừng phạt vào ngày 8 tháng 8 năm 2022, với cáo buộc giúp các tội phạm bao gồm cả hacker Triều Tiên rửa tiền hơn 7 tỷ USD. Hai ngày sau khi bị đưa vào danh sách trừng phạt, cảnh sát Hà Lan đã bắt giữ Alexey Pertsev, một trong những nhà phát triển cốt lõi của Tornado Cash.

Vào ngày 14 tháng 5 năm 2024, tòa án Hà Lan kết tội Alexey Pertsev phạm tội rửa tiền và kết án 64 tháng tù. Tòa án cho rằng Pertsev biết rõ nền tảng mình phát triển và vận hành được sử dụng cho mục đích phạm tội, nhưng đã không ngăn chặn, chủ quan dung túng cho Tornado Cash trở thành công cụ rửa tiền. Hiện Alexey Pertsev vẫn đang kháng cáo, nhưng chưa có tiến triển mới.

7 tháng trước khi Alexey Pertsev bị kết tội, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã khởi tố hai nhà phát triển khác là Roman Storm và Roman Semenov tại Tòa án Quận Nam New York. Roman Storm trước đó đã bị bắt ở tiểu bang Washington, còn Roman Semenov thì đang bỏ trốn.

Roman Storm ra tòa

Sau đó, mặc dù thông qua kháng cáo, tòa án đã xác định lệnh trừng phạt Tornado Cash của OFAC là hành vi vượt quyền và không có hiệu lực. Nhưng Roman Storm vẫn ngồi vào ghế bị cáo vào tháng 7 năm ngoái. Sau khi được thẩm phán chủ tọa Katherine Polk Failla xét xử, bồi thẩm đoàn đã kết luận Roman Storm "cố ý vận hành doanh nghiệp chuyển tiền không có giấy phép (conspiracy to operate unlicensed money transmitting business)", nhưng cho đến nay vẫn chưa chính thức tuyên án.

Dưới tweet của Brian Nistler ăn mừng chiến thắng của Uniswap, bình luận của nhà phát triển Sigil tim-clancy.eth chỉ trích phán quyết mâu thuẫn của Failla (phán quyết đối với Roman Storm thực chất do bồi thẩm đoàn đưa ra) đã nhận được số lượt thích cao nhất trong tất cả các bình luận.

Có thể phi tập trung, nhưng không được riêng tư

Tác giả không phải là một luật sư chuyên nghiệp, nhưng bỏ qua các yếu tố chính trị, xuất phát từ cảm xúc thuần túy, cũng có thể hiểu đại khái tại sao Uniswap và Tornado Cash lại có kết cục khác nhau.

Lý do cốt lõi, chính là các nhà phát triển Tornado Cash hẳn phải biết rõ trình trộn tiền chắc chắn sẽ bị sử dụng để rửa tiền. Điều này cũng cho thấy rõ thái độ của cơ quan quản lý: có thể phi tập trung, nhưng nhất định phải có thể truy vết. Tether cũng từng đối mặt với tình thế khó khăn tương tự, vì vậy sau này đã bắt đầu hợp tác điều tra rửa tiền, và cũng bổ sung chức năng đóng băng.

Có lẽ Roman Storm dưới chấn song sắt biết được phán quyết hôm nay cũng sẽ cảm thấy bất công, nhưng anh ta nên hiểu rằng, ngay cả ở nước Mỹ dưới thời Trump thân thiện với crypto, cũng không thể dung thứ cho một nền tảng giúp hacker cấp nhà nước của Triều Tiên rửa tiền. Với sức mạnh của Crypto ngày nay, vẫn chưa đủ để chống lại sức mạnh của quốc gia.

Những người làm việc trong lĩnh vực Web3 bênh vực cho các nhà phát triển Tornado Cash, cũng như cổ vũ cho chiến thắng của Uniswap. Bởi vì trong mắt chúng tôi, hai giao thức này về bản chất không khác nhau, thậm chí Tornado Cash còn vượt trội hơn trong việc bảo vệ quyền riêng tư. Việc Uniswap vào năm 2022 bổ sung tính năng chặn các địa chỉ bị trừng phạt ở giao diện front-end từng gây ra một số tranh cãi, giờ nhìn lại, việc không cần cấp phép trong khuôn khổ pháp luật hiện hành có lẽ là con đường sinh tồn duy nhất cho các giao thức phi tập trung.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại, Uniswap trong những vụ lừa đảo này thực sự không có chút trách nhiệm nào sao?

Nói theo logic nghiêm ngặt, giống như phép ẩn dụ thẩm phán đưa ra, bạn không thể bắt Mercedes chịu tổn thất của ngân hàng chỉ vì tên cướp lái xe Mercedes đi cướp ngân hàng. Nhưng ở cấp độ thương mại, chúng ta có xu hướng cho rằng các gã khổng lồ nên cung cấp sự bảo vệ trong khả năng của họ. Các công cụ bảo mật hiện nay đã có thể xác định trước một số lượng lớn các dự án scam tiềm ẩn, đối với những dự án lâu đời đã hưởng lợi hết mức từ sự phát triển của Web3, việc sàng lọc đơn giản không phải là điều phiền phức.

Góp một phần sức để bảo vệ nhà đầu tư không phải là nghĩa vụ bắt buộc, nhưng đó là trách nhiệm mà các nhà đầu tư bình thường hy vọng Uniswap và những dự án tương tự có thể chủ động đảm nhận.