Mô hình tư duy dài hạn của Munger và Buffett có giá trị then chốt đối với Web3

I. Giá Trị Cốt Lõi Của Mô Hình Tư Duy Dài Hạn Của Munger Và Buffett Đối Với Web3

Khi ngành công nghiệp blockchain bước vào chu kỳ tăng tốc từ 2020–2026, mâu thuẫn cốt lõi của nó vẫn không thay đổi: công nghệ tiên phong có chu kỳ mạnh, đầu cơ sớm mạnh; việc tạo ra giá trị dài hạn thực sự vẫn khan hiếm và khó định lượng, hoặc nói cách khác, khái niệm về giá trị được hiểu không giống nhau. Điều này rất giống với giai đoạn đầu của cổ phiếu công nghệ thế kỷ trước và cũng tạo thành sự đối chiếu trực tiếp với khuôn khổ đầu tư nhất quán trong hàng chục năm của Munger và Buffett. Mặc dù cả Buffett và Munger đều luôn công khai phản đối BTC, hoặc đó là một bí mật không thể nói, nhưng cảm giác một mặt là do thói quen lâu dài với mô hình Old Money, mặt khác, họ phản đối "kỳ vọng cao về phí bảo hiểm dưới sự không chắc chắn cực đoan", phản đối "logic định giá không được hỗ trợ bởi dòng tiền". Điểm này lại có ý nghĩa tham khảo rất lớn cho sự phát triển lành mạnh lâu dài của ngành blockchain trong tương lai, đặc biệt là hệ sinh thái dự án.

Munger và Buffett liên tục nhấn mạnh:

Giá trị của một công ty bắt nguồn từ dòng tiền tự do chiết khấu mà nó có thể tạo ra liên tục trong tương lai, chứ không phải từ biến động giá tạm thời do tâm lý thị trường, câu chuyện kể hoặc sự đồng thuận mang lại. Mặc dù logic định giá và phong cách rủi ro của ngành công nghệ hoàn toàn khác với nhịp độ của lĩnh vực bán hàng truyền thống, nhưng bản chất cuối cùng vẫn giống nhau, và khi ánh xạ khuôn khổ dài hạn này vào Web3, sẽ xuất hiện ba tiêu chuẩn đánh giá rất quan trọng:

1. Public chain/ứng dụng đó có nhu cầu thực sự lâu dài không?

Khoảng năm 2026, nhiều dự án mới đã rơi vào một sai lầm, đó là vì sự kích thích ngắn hạn, nhiệm vụ airdrop mà đặt nhiều ngân sách vào tiếp thị. Cộng với việc các sàn giao dịch lấy mức độ phổ biến trên các nền tảng như Twitter làm một trong những tiêu chuẩn niêm yết và vòng luẩn quẩn do một loạt meme coin mang lại, dẫn đến việc ngay cả một số dự án public chain, cũng vì TVL ngắn hạn mà đưa ra chiến lược vận hành thị trường không phù hợp với sự phát triển lâu dài của nền tảng, nhiều dự án trước khi ra mắt có vẻ thịnh vượng, nhưng 3 tháng sau khi ra mắt thì không có tin tức gì, hầu như ngoài bot ra thì không có giao dịch thực nào của người thật. Đối với giá trị lâu dài, nó không nên là TVL được kéo bởi khuyến khích ngắn hạn, không phải sự thịnh vượng giả tạo do phần thưởng thợ đào mang lại, mà là chức năng cốt lõi "vẫn sẵn sàng sử dụng ngay cả khi không có trợ cấp".

Ví dụ:

• Phí tiêu thụ Gas của Ethereum và các public chain chính trong các mục đích sử dụng thông thường là sản phẩm trực tiếp của hoạt động kinh tế
• Doanh thu của một số Rollup dần chuyển sang giao dịch người dùng thực, thay vì airdrop farming
• Một số dự án AI × Web3 có doanh thu có thể định lượng hoặc tiềm năng rõ ràng khi nhu cầu tính toán tăng nhanh
• Khả năng sao chép mô hình kinh tế thực tế trực tiếp mà metaverse có thể mang lại trong tương lai
• Doanh thu từ các con đường trả phí như phần mềm xã hội, v.v.

Những chỉ số này gần hơn với "sản lượng cơ bản" của đầu tư giá trị. Nó cũng có thể thúc đẩy hơn nữa động lực phát triển và logic tăng trưởng dài hạn của các dự án cơ sở blockchain.

2. Dự án đó có mô hình kinh doanh có thể tái đầu tư lãi kép hoặc hiệu ứng mạng tăng trưởng dài hạn không?

Nhiều dự án Web3 có chỉ số sáng trong thị trường tăng giá, nhưng suy giảm rất lớn trong thị trường giảm giá; những dự án có thể vượt qua chu kỳ tăng/giảm giá thường có "hiệu ứng lãi kép" và tiềm năng phát triển lâu dài.

Đặc điểm điển hình bao gồm:

• Quy mô hệ sinh thái càng lớn, chi phí đơn vị càng thấp (lợi thế quy mô)
• Dữ liệu, tài sản, thanh khoản càng tập trung, đối thủ cạnh tranh càng khó lung lay (hiệu ứng mạng)
• Chi phí chuyển đổi người dùng ngày càng cao (hào bảo vệ)

Điều này về bản chất nhất quán với điều Munger nhấn mạnh: "Tìm kiếm những công ty xuất sắc, chứ không phải những công ty rẻ tiền": Bạn cần lãi kép mạnh, chứ không phải định giá thấp đơn giản. Một công ty tốt có thể có một khoảng thời gian bị định giá thấp không phù hợp với giá trị dài hạn do chính sách thị trường và chiến lược sàn giao dịch, nhưng tiền đề là nó là một dự án tốt.

3. Hệ thống token có thể mang giá trị, thay vì làm loãng giá trị không?

Điều này liên quan đến bản chất của Tokenomics:

• Token có vòng lặp giá trị như "phân phối thu nhập", "mua lại phí", "bỏ phiếu quản trị" không?
• Đường cong cung cấp token có hợp lý không, có thể tránh pha loãng lâu dài không?
• Token có phân tán bề mặt nhưng thực tế rất tập trung không?
• Có dòng tiền tương lai có thể định lượng không?

Buffett từng nói "Bitcoin không tạo ra giá trị", giống như ông cảm thấy vàng cũng không có giá trị, nhưng định nghĩa về giá trị mỗi người có một khái niệm khác nhau, cùng một tài sản ở các chu kỳ thời gian và môi trường bên ngoài khác nhau thì giá trị cũng hoàn toàn khác nhau. Lưu trữ giá trị của vàng cũng là một loại giá trị, có lẽ nó không phù hợp với mục tiêu giá trị tăng trưởng dòng tiền trong khái niệm đầu tư giá trị. Với sự phát triển của blockchain BTC, các loại tiền kỹ thuật số khác cũng được bao gồm, nếu một số chain hoặc giao thức trong tương lai có thể giúp Token nhận được phân phối thu nhập ổn định và phân phối quyền lợi, thì hệ thống định giá của nó sẽ gần đáng kể với doanh nghiệp truyền thống hoặc thậm chí tạo ra mô hình định giá mới.

Như vậy có thể thấy, logic đầu tư giá trị không loại trừ Web3, nó loại trừ Tokenomics rỗng tuếch.

II. Giá Trị Tham Khảo Lớn Của "Tư Duy Ngược" Của Munger Đối Với Web3

Những người tham gia trong ngành Web3 thường đắm chìm trong việc chất đống thuật ngữ kỹ thuật — bằng chứng không kiến thức, tài khoản trừu tượng, công nghệ phân mảnh — nhưng thường bỏ qua các quy luật kinh tế cơ bản và bản chất con người. Mô hình tư duy của Munger nhấn mạnh sự tích hợp liên ngành, chủ trương xem xét hệ thống từ nhiều góc độ như tâm lý học, sinh lý học, toán học, kỹ thuật, sinh học, vật lý, v.v. (Hiệu ứng Lollapalooza). Sự thiếu hụt góc nhìn đa chiều này chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến vòng xoáy tử thần của Terra (LUNA), sự sụp đổ của đế chế FTX và vô số giao thức DeFi bị hacker tấn công. Một trong những mô hình tư tưởng quan trọng và có giá trị nhất của Munger là: Tránh những lĩnh vực mình không hiểu, không đặt cược bên ngoài vòng tròn năng lực. Và phần lớn thua lỗ trong Web3, ngoài các yếu tố bất khả kháng như xu hướng thị trường giảm giá lớn, thực ra nhiều cái đến từ:

1. Bất đối xứng thông tin, bị dẫn dắt cố ý bởi lợi thế thông tin 2. Tự tin quá mức, kiếm được vài đợt nhờ may mắn rồi nghĩ mình là thiên tài 3. Được thúc đẩy bởi cảm xúc FOMO lên đầu 4. Không hiểu cơ chế, chỉ xem biểu đồ diễn biến ngắn hạn và tin tức  5. Thiếu nhận thức về rủi ro giao thức, rủi ro quản trị, rủi ro lạm phát token

Khuôn khổ vòng tròn năng lực của Munger có thể được chia thành ba chỉ số đánh giá dài hạn cho Web3:

1. Có thực sự hiểu giao thức tạo ra giá trị như thế nào không?

• Logic kiến trúc
• Lộ trình công nghệ
• Nhu cầu người dùng
• Cơ cấu chi phí
• Mô hình đối thủ cạnh tranh
• Khuyến khích token và mô hình phí

Chỉ cần một điều không hiểu, thì cũng giống như đặt cược bên ngoài vòng tròn năng lực.

2. Có đánh giá rủi ro hệ thống chí mạng nhất không?

Ví dụ như các khía cạnh sau:

• Cơ chế mở khóa của Layer1 thay đổi, đội ngũ quản lý cốt cán thay đổi đáng kể
• Tài sản CEX không minh bạch, có rủi ro di chuyển tài sản người dùng (như sự kiện FTX)
• Có tồn tại cơ chế vòng xoáy tử thần không (như stablecoin thuật toán neo tỷ lệ UST và LUNA trong sự sụp đổ của LUNA)
• Quản trị DAO bị chiếm đoạt bởi một số ít cá voi lớn
• Chu kỳ mở khóa bắt buộc của tài sản staking (nếu giao thức sụp đổ, lợi nhuận từ tài sản mở khóa có thể giữ giá trị không)
• Khuyến khích token suy thoái dẫn đến hệ sinh thái sụp đổ (Giá trị token có phải chỉ là trò chơi kích thích khuyến khích không)
• Tính khả thi lâu dài của lộ trình công nghệ (Trình độ kỹ thuật và tầm nhìn của đội ngũ có tính bền vững không)

Munger nhấn mạnh "Tránh những việc ngu ngốc quan trọng hơn làm những việc thông minh đúng đắn", dùng trí tuệ của chúng ta là, phàm là dự bị trước thì thành, không dự bị trước thì hỏng, biết mình biết người trăm trận trăm thắng. Khi bạn có thể chấp nhận tình huống xấu nhất, và nỗ lực hết sức để tránh những tình huống đó, thì xác suất thành công tương đối cũng sẽ cao hơn một chút. Mô hình tư duy như vậy, trong thị trường Web3 này nơi Alpha lớn hơn, bong bóng dễ hình thành hơn, biến động bội số cường điệu hơn, thực sự càng có giá trị hơn.

3. Có thể vượt qua chu kỳ tăng/giảm giá không?

Điều lệ đầu tư của Munger chỉ rõ: Tài sản xuất sắc dưới góc nhìn dài hạn sẽ ngày càng tốt hơn, tài sản kém chất lượng sẽ ngày càng tệ hơn.

Ngành công nghiệp blockchain mỗi chu kỳ đều đang tăng tốc xác minh điều này:

• Chain có nền tảng công nghệ ngày càng mạnh có tiềm năng tăng trưởng dài hạn lớn hơn, hiệu quả thực tế cũng vậy
• Chain có câu chuyện kể rỗng tuếch không có nguồn lực và bối cảnh mạnh mẽ có xác suất về 0 trực tiếp trong thị trường giảm giá cực cao
• Ứng dụng thực sự có nhu cầu người dùng sẽ dần đi đến doanh thu ổn định và tần suất sử dụng và trải nghiệm mượt mà
• Chiến lược uống rượu độc giải khát kiểu Meme, chỉ khiến thị trường chính ngày càng tệ hơn, thanh khoản bị rút thêm nữa
• Sự thịnh vượng giả tạo được thúc đẩy bởi khuyến khích sẽ bị thanh lọc sau khi kết