Covenant AI rút khỏi Bittensor: Hồi chuông cảnh báo lột trần sự "phi tập trung giả mạo" trên toàn ngành

Tác giả:David & Daniil Liberman | Đồng sáng lập Giao thức Gonka

Biên dịch:Gonka.ai 

Lời mở đầu: Khi một nhóm AI phi tập trung được công nhận là mạnh nhất về mặt kỹ thuật công khai rút khỏi mạng lưới và thẳng thắn chỉ ra rằng đó là sự kiểm soát tập trung được ngụy trang dưới lớp vỏ phi tập trung, toàn bộ ngành công nghiệp không nên đơn giản quy kết đó là một cuộc tranh chấp song phương. Đây là một lần chẩn đoán - một hồi chuông cảnh báo tiết lộ các vấn đề cấu trúc của toàn bộ hệ sinh thái AI phi tập trung. Và cuộc chẩn đoán này còn vượt xa hơn cả Bittensor.

1. Chính xác thì điều gì đã xảy ra?

Covenant AI (trước đây là Templar) đã dành hơn hai năm để xây dựng cột mốc kỹ thuật có ý nghĩa nhất cho đến nay trong lĩnh vực AI phi tập trung: Covenant-72B - một mô hình ngôn ngữ với 72 tỷ tham số. Mô hình này được đào tạo một cách không cần cấp phép trên phần cứng phổ thông với sự đóng góp của hơn 70 nhà đóng góp độc lập.

Đây không phải là bằng chứng khái niệm, mà là một đột phá lớn có thể đưa vào sản xuất. Thành tựu này đã được CEO của NVIDIA công nhận công khai trong podcast "All-In" và cũng được đồng sáng lập của Anthropic trích dẫn. Nó từng thúc đẩy token TAO của Bittensor tăng 90%, với định giá của nhiều mạng con tiến gần 15 tỷ USD.

Tuy nhiên, ngay sau sự thịnh vượng này, cơ sở hạ tầng hỗ trợ tất cả lại trở thành vũ khí tấn công họ.

Theo tuyên bố công khai của Covenant AI, Jacob Steeves (bí danh Const), người sáng lập Bittensor, đã đơn phương thực hiện nhiều biện pháp:

• Tạm dừng phân phối phần thưởng token cho mạng con của Covenant;
• Tước quyền quản lý kênh cộng đồng của họ;
• Loại bỏ cơ sở hạ tầng mạng con của họ mà không tham vấn;
• Sử dụng việc bán token như một công cụ gây áp lực trong thời gian xung đột vận hành.

Covenant AI đã chỉ đúng trọng tâm: Đây là "kiểm soát tập trung, được ngụy trang dưới lớp vỏ phi tập trung".

Trong vòng vài giờ sau khi thông báo được công bố, token TAO đã giảm hơn 15%. Tính đến thời điểm viết bài, nó vẫn giảm khoảng 9% trong ngày.

Đáp lại, Steeves tuyên bố rằng Bittensor sắp ra mắt các mạng con thực sự hoạt động độc lập. Nhưng phản hồi này lại xác nhận thay vì bác bỏ vấn đề cốt lõi: Khi Covenant toàn tâm toàn ý xây dựng, "tính độc lập" mà họ cần chưa được đảm bảo về mặt kiến trúc.

2. Bẫy cấu trúc: Tình thế con tin giá trị

Để hiểu tại sao sự việc này vượt xa một trường hợp cá biệt, chúng ta phải nhìn rõ cấu trúc kinh tế đặc thù đằng sau nó - chính cấu trúc này khiến cuộc khủng hoảng trở nên vừa nguy hiểm vừa có thể dự đoán.

Các mạng lưới AI phi tập trung đối mặt với một "bài toán khởi động lạnh" cơ bản: Xây dựng cơ sở hạ tầng thực - nhiệm vụ đào tạo, trọng số mô hình, mạng lưới người đóng góp, niềm tin cộng đồng - đòi hỏi đầu tư dài hạn liên tục trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm. Sự đầu tư này trả giá bằng thời gian, vốn và danh tiếng. Nhưng cuối cùng, token nắm bắt giá trị này lại thuộc về toàn bộ mạng lưới, chứ không phải chính những người xây dựng.

Điều này tạo ra cơ chế động mà chúng tôi gọi là "con tin giá trị (value-hostage)":

Bạn xây dựng càng tốt, token của mạng lưới càng tăng giá; token càng tăng giá, khả năng những người nắm quyền kiểm soát gây ảnh hưởng lên bạn càng mạnh. Và vào thời điểm bạn đạt được thành tựu rực rỡ nhất, cũng là lúc bạn dễ bị tổn thương nhất.

Tạo ra giá trị trên mạng lưới của người khác có nghĩa là giá trị bạn tạo ra cuối cùng có thể trở thành vũ khí chống lại bạn. Bạn càng thành công, bạn càng mất nhiều.

Đây không phải là thất bại quản trị riêng của Bittensor, mà là hậu quả cấu trúc của tất cả các hệ thống: Khi một số ít người vẫn giữ quyền phủ quyết đối với các quyền hạn then chốt (như phân phối token, kiểm duyệt nội dung, nâng cấp cơ sở hạ tầng) nhưng lại tuyên bố bên ngoài rằng hệ thống là "không cần cấp phép", vấn đề đã được gieo mầm.

Lời hứa "phi tập trung" là nền tảng cho hoạt động của hệ thống - những người xây dựng, thợ đào, người xác thực, nhà đầu tư đều đưa ra quyết định dựa trên đó. Một khi tiền đề này bị chứng minh là sai hoặc chỉ "có điều kiện thành lập", thiệt hại kinh tế gây ra sẽ không chỉ giới hạn ở nhóm liên quan, mà còn lan rộng đến tất cả những người tham gia từng tin vào câu chuyện đó.

Covenant AI chỉ ra rằng cấu trúc quản trị của Bittensor trên danh nghĩa là cơ chế đa chữ ký "ba người cùng quản lý", nhưng thực tế do một người chi phối, hai người còn lại đóng vai trò lá chắn pháp lý nhiều hơn là những người ra quyết định thực sự tham gia quản trị.

Chúng tôi không thể xác minh độc lập từng cáo buộc. Nhưng chúng tôi có thể nhìn rõ logic cấu trúc đằng sau nó:

• Một đa chữ ký do một người chi phối duy nhất không khác gì một khóa riêng tư duy nhất;
• Quy trình quản trị có thể bị bỏ qua một cách đơn phương không thể gọi là quản trị;
• Cơ chế phân phối token có thể bị một người quyết định tạm dừng, về bản chất là trợ cấp, chứ không phải là sự đảm bảo của giao thức.

3. Đây không phải là vấn đề của Bittensor, mà là căn bệnh chung của ngành

Một số người sẽ diễn giải sự kiện Covenant AI như một "cảnh báo trường hợp cá biệt của Bittensor". Cách nhìn nhận này quá hẹp hòi, thậm chí gây hiểu lầm.

Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ: Toàn bộ lĩnh vực AI phi tập trung, trong thời gian dài, duy trì sự cân bằng mong manh giữa hai mục tiêu khó đạt được cùng lúc - lặp lại nhanh chóng và phi tập trung thực sự.

Lặp lại nhanh chóng cần có người đưa ra quyết định; phi tập trung thực sự có nghĩa là không ai có thể đơn phương quyết định mọi thứ. Hầu hết các dự án mặc định chọn phương án sau: Công khai nói về phi tập trung, trong tay nắm chặt quyền kiểm soát, chỉ hy vọng mâu thuẫn không bao giờ bị phơi bày.

Và bây giờ, nó đã bị phơi bày.

Trong hệ sinh thái AI phi tập trung hiện tại, một mô hình quen thuộc lặp đi lặp lại:  

Lớp vỏ phi tập trung - phân phối token, diễn đàn cộng đồng, đề xuất quản trị;  

Bao bọc lõi tập trung - nhóm sáng lập hoặc quỹ nắm giữ chặt chẽ các tham số quan trọng nhất:  

• Nhịp độ giải phóng token  
• Quyền nâng cấp giao thức  
• Cơ chế tiếp cận mạng con  
• Quyền quản lý cộng đồng  

Điều này không nhất thiết xuất phát từ ác ý. Các mạng lưới giai đoạn đầu thực sự cần sự phối hợp mạnh mẽ, và quản trị thuần túy trên chuỗi cho cơ sở hạ tầng AI phức tạp về mặt kỹ thuật vẫn chưa được giải quyết. Nhưng khoảng cách giữa lời hứa tuyên truyền và quyền lực thực tế tạo thành một "khoản nợ cấu trúc".

Trải nghiệm của Covenant AI chính là hình dạng của khoản nợ đó khi đến hạn.

Trong các mạng lưới AI, sự nguy hiểm của cơ chế này sâu sắc hơn so với DeFi hoặc Layer1, lý do là: Sự đầu tư của những người xây dựng sâu hơn nhiều so với trước đây.

Đào tạo một mô hình 72 tỷ tham số không phải là một dự án chạy nước rút hai tuần, mà là một chiến dịch dài hạn tốn kém lớn, mất nhiều thời gian, đặt cược danh tiếng. Đến khi Covenant AI nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề quản trị, họ đã hoàn thành công việc cốt lõi nhất - và đó cũng chính là lý do họ trở thành mục tiêu.

Sự bất đối xứng này cực kỳ tàn khốc:  

• Mạng lưới có thể ra tay bất cứ lúc nào;  
• Những người xây dựng lại không thể "rút lại" những gì đã xây dựng xong.

Chỉ cần đáp ứng ba điều kiện sau, sự kiện tương tự sẽ tái diễn:

1. Người xây dựng cần đầu tư nhiều thời gian và tài nguyên;
2. Token có thể nắm bắt giá trị của những đầu tư này;
3. Một số ít người vẫn có thể can thiệp đơn phương vào quản trị.

Và ba điều kiện này cực kỳ phổ biến trong các mạng lưới AI hiện tại.  

Do đó, chúng ta không nên mong đợi "Covenant AI tiếp theo" sẽ ít hơn - mà nên dự đoán nó sẽ nhiều hơn.

4. Phi tập trung thực sự cần gì?

Đối mặt với các sự kiện như vậy, ngành công nghiệp thường rơi vào hai phản ứng cực đoan:  

Một là ca ngợi không phê phán bất kỳ dự án nào tự xưng là "phi tập trung";  

Loại còn lại là phủ nhận hoàn toàn tính khả thi của phi tập trung, coi đó là một trò lừa đảo.

Cả hai đều không thể chấp nhận được.

Chúng tôi muốn làm rõ một điều: Việc đạt được phi tập trung thực sự trong cơ sở hạ tầng AI là cực kỳ khó khăn về mặt kỹ thuật. Bất kỳ ai nói với bạn rằng "dễ dàng", có khả năng cao là chưa thực sự thử.  

• Đào tạo phối hợp các nút xuyên vùng  
• Tính có thể xác minh của công việc tính toán  
• Cơ chế khuyến khích token chống thao túng  

Đây vẫn là những vấn đề chưa được giải quyết hoặc giải quyết một phần. Một ngành công nghiệp trung thực nên thừa nhận điều này.

Nhưng độ khó kỹ thuật không đồng nghĩa với không thể, và càng không thể trở thành cái cớ cho tuyên truyền gây hiểu lầm.

Chúng tôi đề xuất một tiêu chuẩn đơn giản nhưng sắc bén: Cơ sở hạ tầng mà bạn phụ thuộc vào, có thể được sử dụng để chống lại bạn không?

Nếu câu trả lời là "có thể", thì bất kể sách trắng mô tả thế nào, bất kể có bỏ phiếu quản trị hay không, sự phi tập trung đó chỉ là bề mặt.

Câu hỏi này có thể xuyên thủng mọi tiếng ồn. Nó không quan tâm