Năm 2026, nền kinh tế AI Agent đã thực sự bắt đầu vận hành chưa?

Tác giả | @bc1beat

Biên dịch | Odaily (@OdailyChina)

Người dịch | DingDang (@XiaMiPP)

Lời tựa của biên tập viên: Kể từ khi OpenClaw khơi mào làn sóng AI Agent, ngành công nghiệp tiền mã hóa gần như mỗi ngày lại chứng kiến sự xuất hiện của các meme liên quan mới. Chúng ta đã chứng kiến một làn sóng dâng lên trong thời gian cực ngắn, rồi lại nhanh chóng thấy làn sóng tiếp theo hạ nhiệt, khiến người ta hoa mắt, không kịp trở tay. Nhưng điều này không có nghĩa là hướng đi sai lầm, mà một vấn đề thực tế hơn đang dần lộ diện: Khi meme lắng xuống, liệu nền kinh tế Agent đã thực sự bước vào giai đoạn "có thể triển khai" hay chưa? Cũng chính trong bối cảnh này, việc quay trở lại với cơ sở hạ tầng, dữ liệu thực tế và trạng thái vận hành thực tế trở nên quan trọng hơn việc đuổi theo từ khóa hot tiếp theo.

Nền kinh tế đại lý (Agent) vừa trải qua tháng quan trọng nhất cho đến nay. Tháng 1 năm 2026, ba lớp nền tảng cốt lõi là thanh toán, niềm tin và hợp tác xã hội gần như đồng thời bước vào giai đoạn sẵn sàng cho môi trường sản xuất: x402 xử lý hơn 20 triệu giao dịch, ERC-8004 chính thức ra mắt trên mạng chính Ethereum, và hơn 1 triệu đại lý tự trị bắt đầu hoạt động xã hội trên Moltbook. Báo cáo này sẽ tổng hợp những cơ sở hạ tầng nào đã chín muồi, những gì vẫn còn thiếu, và các hướng mà những người xây dựng nên tập trung vào tiếp theo.

Cơ sở hạ tầng đã sẵn sàng, nhưng lớp sản phẩm vẫn vắng bóng. Với sự ra mắt chính thức của giao thức thanh toán x402 và giao thức niềm tin ERC-8004, toàn bộ hệ sinh thái đang chuyển từ giai đoạn "xây dựng cơ sở hạ tầng" sang giai đoạn "xây dựng sản phẩm phía cầu". Hơn 20 triệu giao dịch đã được hoàn thành thông qua x402, hơn 30.000 danh tính đại lý đã được đúc trên ERC-8004, và khoảng 1,2 triệu đại lý đã đăng ký trên Moltbook. Bản thân các giao thức đã được xác minh là có thể vận hành bình thường, điều thực sự thiếu là cơ chế khám phá, xác minh năng lực và lớp middleware kết nối các giao thức này lại với nhau.

Tháng 1 chứng kiến ba bước đột phá then chốt xảy ra gần như đồng thời. Số sao GitHub của OpenClaw vượt 100.000 và thu hút hơn 2 triệu nhà phát triển truy cập trong một tuần, cung cấp môi trường thực thi nhiệm vụ và điều khiển trình duyệt thực tế cho các đại lý; Moltbook chính thức ra mắt với tư cách là "mạng xã hội đầu tiên chỉ dành cho AI" và đã tập hợp 1,2 triệu danh tính đại lý trong tuần đầu tiên; trong khi ERC-8004 ra mắt trên mạng chính Ethereum vào ngày 29 tháng 1, với những người đóng góp bao gồm các thành viên từ MetaMask, Ethereum Foundation, Google và Coinbase. Ba mảnh ghép khung, xã hội và niềm tin đã hoàn thành cùng một lúc.

x402 đã tìm thấy điểm cân bằng định giá của mình. Hiện tại, 89,2% dịch vụ đặt giá trong khoảng 0,01–0,10 USD, đây là "vùng ngọt ngào" mà chi phí thanh toán bằng stablecoin thấp hơn nhiều so với phí kênh thẻ tín dụng. Khi thị trường dần hội tụ về mô hình kinh tế vi thanh toán, giá trung bình của x402 đã giảm từ 0,81 USD xuống 0,29 USD trong một tháng. Hơn 20 triệu giao dịch, không cần API Key, hỗ trợ gốc HTTP, điều này có nghĩa là đường ray thanh toán cần thiết cho kinh doanh đại lý đã thực sự thông suốt và được định giá hợp lý.

Giá trị cốt lõi của ERC-8004 nằm ở việc biến niềm tin thành một mô-đun có thể kết hợp. Nó được cấu thành bởi ba sổ đăng ký trên chuỗi: sổ đăng ký danh tính dựa trên ERC-721, cung cấp định danh có thể mang theo và chống kiểm duyệt cho đại lý; sổ đăng ký danh tiếng ghi lại phản hồi từ mỗi tương tác; và sổ đăng ký xác minh hỗ trợ nhiều mô hình tin cậy, từ cơ chế stake đơn giản đến bằng chứng không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proof) đều có thể tích hợp. Hiện đã có hơn 30.000 đại lý đăng ký trên mạng chính, cơ sở hạ tầng niềm tin đã tồn tại, vấn đề thực sự là tốc độ nó được chấp nhận nhanh đến mức nào.

Nhìn từ dữ liệu bề mặt, tình hình không lạc quan: số lượng giao dịch giảm 68%, khối lượng giao dịch giảm 77%. Nhưng điều thực sự quan trọng là quá trình hợp nhất đằng sau. Phân tích của Artemis cho thấy, khoảng 47% khối lượng giao dịch trong tháng 12 đến từ hành vi "làm giả khối lượng" không tự nhiên, sau khi loại bỏ phần này, mức giảm thực tế gần hơn với 55%. Đồng thời, tỷ lệ người mua/người bán gần như tăng gấp đôi, từ 6,4:1 lên 12,5:1. Các tài khoản làm giả khối lượng rút lui, nhu cầu thực sự ở lại, mỗi nhà cung cấp dịch vụ còn tồn tại đang phục vụ nhiều người dùng thực hơn, đây là một ví dụ điển hình của "chất lượng thay thế số lượng".

Cơ hội lớn nhất trong nền kinh tế đại lý hiện tại đến từ khoảng trống phía cầu. Hiện phía cung đã có 1.583 nguồn dịch vụ độc lập, trong khi phía cầu tập trung khoảng 1,2 triệu đại lý hoạt động. Giữa hai bên tồn tại ba lỗ hổng then chốt: không có cơ chế tìm kiếm thống nhất xuyên nền tảng; không có điểm chuẩn năng lực để chứng minh đại lý thực sự "có thể làm gì"; và cũng không có cơ chế cổng kiểm soát niềm tin kết nối xác minh niềm tin của ERC-8004 với việc thực thi thanh toán của x402. Các giao thức đã tồn tại, nhưng lớp sản phẩm vẫn chưa xuất hiện.

Hiện tại, để tìm kiếm dịch vụ, một đại lý phải truy vấn riêng biệt Coinbase CDP, Dexter, PayAI Network và thirdweb, mỗi nền tảng có API và định dạng trả về khác nhau. Chỉ trong tháng 1, đã có 141 dịch vụ mới ra mắt, nhưng lại thiếu các kênh phân phối hiệu quả. Cơ hội thực sự nằm ở việc xây dựng một lớp chỉ mục thống nhất: tìm kiếm xuyên nền tảng, khả dụng thời gian thực, so sánh giá cả — một "App Store phiên bản đại lý". Ai xây dựng được trải nghiệm khám phá mang tính quyết định, người đó sẽ trở thành cửa ngõ vào kinh doanh đại lý.

ERC-8004 thông qua hệ thống danh tiếng dựa trên giao dịch, đã trả lời câu hỏi "Họ có hoàn thành việc thanh toán một cách đáng tin cậy không?", nhưng đây chỉ là một nửa của niềm tin. Nửa còn lại bị thiếu là xác minh năng lực: "Họ thực sự có thể làm tốt việc này không?" Một đại lý có hồ sơ thanh toán hoàn hảo vẫn có thể thiếu khả năng hoàn thành nhiệm vụ phức tạp. Thị trường dự đoán cung cấp kịch bản xác minh lý tưởng: kết quả có thể xác minh, hiệu suất có thể định lượng. Các dự án như ClawGoGo đang xây dựng cơ sở hạ tầng điểm chuẩn lấy độ chính xác làm cốt lõi, thay vì điểm số chủ quan.

Hiện tại, khoảng 20 triệu giao dịch mỗi tháng được thực thi mà không có bất kỳ kiểm tra niềm tin nào. Điều này tạo ra cơ hội có đòn bẩy cực cao cho "middleware thanh toán có cổng kiểm soát niềm tin". Logic tích hợp của nó rất trực tiếp: trước khi ủy quyền thanh toán x402, truy vấn dữ liệu danh tiếng từ ERC-8004, đặt ngưỡng có thể cấu hình và gửi phản hồi sau khi thanh toán. Ví dụ: Nếu Reputation_Score > 4.0 và Staked_Amount > 100 USD, thì thực thi thanh toán; ngược lại, từ chối. Hiện chưa có nhóm nào xây dựng được SDK cấp sản xuất như vậy. Nhóm đầu tiên triển khai thành công sẽ chiếm giữ lớp tích hợp then chốt giữa hai giao thức này.

Hiện đã xuất hiện ba loại kịch bản thanh toán chính. Thứ nhất là tín hiệu giao dịch, thanh toán theo tín hiệu rất phù hợp với logic quản lý vốn của đại lý, tài khoản nhỏ mỗi lần 0,05 USD, cấp độ tổ chức có thể lên tới 5 USD; thứ hai là sức mạnh tính toán, như dịch vụ lưu trữ máy ảo tương thích x402 do ConwayResearch cung cấp, cho phép đại lý thuê tài nguyên tính toán thông qua vi thanh toán; thứ ba là nguồn dữ liệu, cung cấp quyền truy cập chi tiết vào thông tin thời gian thực mà không cần đăng ký định kỳ. Lý do thành công là vì sự quản lý tinh vi mà x402 hỗ trợ là điều hệ thống thanh toán truyền thống không thể bao phủ.