Khi Base mang đi tất cả, Optimism còn lại gì?

Tác giả gốc: Thejaswini M A

Biên dịch: Luffy, Foresight News

Câu chuyện về Optimism đáng lẽ có thể có một phiên bản kết thúc có hậu.

Trong phiên bản đó, OP Stack trở thành cơ sở hạ tầng mặc định để mở rộng quy mô Ethereum, hàng chục chuỗi được tài trợ tốt gia nhập Superchain, doanh thu chảy về Collective, các tính năng khả năng tương tác được triển khai suôn sẻ, toàn bộ hệ sinh thái liên tục tạo ra lợi nhuận kép, nhìn từ xa giống như một hình thái internet hoàn toàn mới: nó không thuộc về bất kỳ ai, được mọi người cùng quản trị và tự duy trì.

Phiên bản này không phải là chuyện viển vông. Đã có một thời gian, nó thực sự có vẻ sắp xảy ra. Vấn đề là: mọi thứ Optimism đã làm để hiện thực hóa tầm nhìn này cũng khiến việc bảo vệ tầm nhìn đó trở nên bất khả thi.

OP Stack được phát hành theo giấy phép mã nguồn mở MIT. Tầm quan trọng của quyết định này gần như vượt qua bất kỳ lựa chọn nào khác mà Optimism đã thực hiện, do đó cần phải làm rõ ý nghĩa của nó: MIT hiện là giấy phép mã nguồn mở phổ biến linh hoạt nhất, bất kỳ ai cũng có thể lấy mã, phát triển thứ cấp, sửa đổi, thương mại hóa, thậm chí fork hoàn chỉnh trực tiếp. Không cần phí bản quyền, không cần chia sẻ doanh thu, không có bất kỳ nghĩa vụ nào, bạn thậm chí không cần phải nói một lời cảm ơn.

Optimism đã cố ý đưa ra lựa chọn này. Logic rất đơn giản: nếu bạn muốn trở thành khuôn khổ mặc định, bạn phải loại bỏ mọi lý do không sử dụng bạn. Giảm chi phí tiếp cận xuống 0, làm cho giao thức không có tranh cãi, để bất kỳ nhóm, công ty, sàn giao dịch nào có ngân sách phát triển đều có thể khởi chạy một chuỗi OP Stack mà không cần xin phép, không cần ký bất kỳ tài liệu nào, chỉ với một cú nhấp chuột.

Nó đã thành công. Đến giữa năm 2025, OP Stack xử lý 69,9% phí giao dịch L2, 34 chuỗi đã đi vào hoạt động trên mainnet. Coinbase, Uniswap, Kraken, Sony, Worldcoin đều đang sử dụng nó. Khi mọi người nói về mở rộng quy mô Ethereum, họ thường đề cập đến những thứ được xây dựng dựa trên mã của Optimism.

Optimism đã thắng trận chiến tiêu chuẩn.

Sau đó, chuỗi lớn nhất mà nó từng giúp xây dựng tuyên bố không cần mối quan hệ này nữa.

Ngày 18 tháng 2 năm 2026, Coinbase đã xuất bản một bài blog với tiêu đề được chọn từ ngữ cẩn thận và thân thiện, đây là phong cách điển hình khi một công ty thông báo sự kiện lớn nhưng không muốn nghe có vẻ gay gắt. Chuỗi Base sẽ hợp nhất kho mã, tăng tốc chu kỳ phát triển, giảm chi phí phối hợp. Bài viết bày tỏ lòng biết ơn, ca ngợi sự hợp tác.

Ngay sau tin tức, token OP giảm 28% trong vòng 48 giờ, khối lượng bán tăng vọt 157%. Chỉ trong vài ngày, token giảm 89,8% so với một năm trước, tính đến thời điểm viết bài chỉ còn 0,12 USD, trong khi mức cao vào tháng 3 năm 2024 là 4,85 USD. Giám đốc điều hành OP Labs Jing Wang viết trên X: "Đây là một đòn giáng vào doanh thu on-chain ngắn hạn."

Để hiểu lý do, bạn phải hiểu Superchain thực sự đang bán cái gì.

OP Stack là miễn phí. Giao thức làm cho điều này trở nên vĩnh viễn và không thể thu hồi. Vậy, tại sao lại có chuỗi sẵn sàng chia sẻ doanh thu với Optimism Collective? Câu trả lời của Optimism là: khả năng tương tác. Tham gia Superchain, chuỗi của bạn không chỉ là một chuỗi, mà là một phần của mạng lưới thống nhất - thanh khoản và người dùng có thể tự do di chuyển giữa tất cả các chuỗi thành viên, phát triển trên một chuỗi tương đương với phát triển trên tất cả các chuỗi, đạt được hiệu ứng 1+1>2.

Đây là đề xuất giá trị của nó: trả 2,5% tổng doanh thu hoặc 15% lợi nhuận ròng, và đổi lại, bạn nhận được thứ mà không chuỗi đơn lẻ nào có thể tự xây dựng.

Nhưng khả năng tương tác chưa bao giờ được triển khai.

Optimism dự định triển khai khả năng tương tác gốc trên mainnet vào đầu năm 2025, nhưng nó đã không đến. Một đại diện quản trị lâu năm cho biết: "Mặc dù đã phát triển công nghệ trong nhiều năm, thật đáng tiếc là điều này đã không đạt được."

Các thành viên đang đóng 'thuế', trong khi sản phẩm mà số tiền này lẽ ra phải hỗ trợ vẫn chỉ tồn tại trên lý thuyết. Những gì Superchain thực sự cung cấp chỉ là thương hiệu chia sẻ, chi phí quản trị chia sẻ và một nghĩa vụ doanh thu. Và thứ khiến nghĩa vụ này đáng giá, mãi mãi 'sắp tới'. Trong khi đó, Base vẫn tiếp tục phát triển.

Đến tháng 1 năm 2026, Base đóng góp 96,5% tổng phí Gas chảy vào Optimism Collective, gần như là toàn bộ. Khối lượng giao dịch của Base gấp khoảng 4 lần OP Mainnet, khối lượng giao dịch DEX gấp khoảng 144 lần, sản lượng phí Gas gấp 80 lần. Trong thời gian hợp tác, Collective đã nhận tổng cộng khoảng 14.000 ETH trong suốt vòng đời, trong đó Base đóng góp 8.387 ETH, và tỷ trọng doanh thu hàng tháng liên tục tiến gần 100%.

33 thành viên Superchain còn lại mặc dù có trong danh sách, nhưng không đáng kể về mặt kinh tế. Trong nửa đầu năm 2025, thành viên hoạt động tích cực thứ hai World Chain chỉ chiếm 11,5% tổng khối lượng tính toán của Superchain, OP Mainnet tự thân là 11,4%, Ink, Soneium, Unichain cộng lại chưa đến 13%.

Ngoài cái tên, Superchain thực tế đã trở thành hệ sinh thái của một chuỗi. Liên minh trên giấy tờ là có thật, nhưng về mặt kinh tế hoàn toàn là Base.

Trong bất kỳ liên minh nào, khi phát triển đến một giai đoạn nhất định, người tham gia mạnh nhất sẽ đặt ra câu hỏi hiển nhiên: Tôi thực sự nhận được gì từ điều này?

Hầu như trong mọi câu chuyện mã nguồn mở thành công, cùng một logic đang diễn ra. MongoDB xây dựng cơ sở dữ liệu được sử dụng rộng rãi, phát hành mã nguồn mở, và sau đó nhìn AWS xây dựng dịch vụ lưu trữ có lãi trên đó mà không trả một xu. AWS nắm giữ phân phối lưu lượng, MongoDB thiết lập tiêu chuẩn, giá trị chảy về thực thể kiểm soát người dùng, chứ không phải thực thể viết mã. MongoDB cuối cùng đã sửa đổi giao thức, và AWS fork nó thành OpenSearch.

Elastic, Redis cũng đã trải qua chu kỳ tương tự. Chi tiết khác nhau, nhưng cấu trúc hoàn toàn giống nhau: người thiết lập cơ sở hạ tầng tạo ra tiêu chuẩn, gã khổng lồ có khả năng phân phối áp dụng nó, gã khổng lồ thu hoạch giá trị, cuối cùng gã khổng lồ nội bộ hóa ngăn xếp công nghệ và rời đi.

Optimism là phiên bản crypto của câu chuyện này.

Arbitrum đã nhìn thấu logic này và đưa ra lựa chọn khác. Các chuỗi Orbit, đối trọng với Superchain, sử dụng giao thức Business Source, chia sẻ doanh thu dựa trên ràng buộc hợp đồng, chứ không phải tự nguyện. Khi đối tác lớn nhất của bạn có thể rời đi mà không có hậu quả pháp lý, sự tồn tại của liên minh hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí ở lại của họ. Arbitrum không muốn xây dựng hệ sinh thái dựa trên giả định đó.

Lý do chính thức mà Base đưa ra để rời đi là về mặt kỹ thuật: hợp nhất kho mã đồng nghĩa với phát triển nhanh hơn, mục tiêu tăng từ 3 bản nâng cấp lớn mỗi năm lên 6; kiểm soát độc lập ủy ban an ninh có nghĩa là không có cơ quan bên ngoài nào có thể trì hoãn hoặc ngăn chặn quyết định mạng; giảm phụ thuộc có nghĩa là Base có thể theo kịp nhịp độ nâng cấp của chính Ethereum, mà không cần chờ các quy trình quản trị nằm ngoài tầm kiểm soát của mình.

Phối hợp trên nhiều kho mã chắc chắn chậm hơn so với tự kiểm soát ngăn xếp công nghệ.

Nhưng còn một lý do khác, không cần phải nói ra. Morgan Stanley tính toán rằng token Base có thể mang lại cho Coinbase khoảng 34 tỷ USD giá trị vốn chủ sở hữu và nâng mục tiêu giá của công ty lên 404 USD. Chừng nào Base vẫn đóng 15% lợi nhuận ròng cho Collective của một giao thức bên ngoài, việc thiết kế một token Base với khả năng nắm bắt giá trị đáng tin cậy về mặt cấu trúc là cực kỳ khó khăn. Rời khỏi Superchain là điều kiện tiên quyết, chứ không phải tác dụng phụ. Hai động cơ hướng đến cùng một hướng, và Base đã thực sự làm như vậy.

Những gì còn lại cho Optimism không phải là không có gì, nhưng phải thành thật đối mặt với những thay đổi đã xảy ra.

OP Mainnet vẫn nắm giữ 1,5 tỷ USD TVL. Ngay cùng ngày Base thông báo rời đi, ether.fi cho biết sẽ di chuyển sản phẩm thẻ tín dụng on-chain của mình sang OP Mainnet, mang theo 70.000 thẻ hoạt động, 300.000 tài khoản và hơn 160 triệu USD TVL. Vài tuần trước, Collective vừa thông qua chương trình mua lại, sử dụng 50% doanh thu từ trình sắp xếp để mua lại OP hàng tháng.

Hợp tác với ether.fi mang lại trường hợp sử dụng rõ ràng hơn cho OP Mainnet trong lĩnh vực thanh toán tiêu dùng. Nhưng đóng góp phí hàng năm của ether.fi chỉ khoảng 13 triệu USD, trong khi chỉ riêng năm 2025, lợi nhuận của Base đã là 55 triệu USD. Nền tảng doanh thu mà chương trình mua lại dựa vào đã không còn tồn tại. Việc mở khóa token của nhà đầu tư và người đóng góp vẫn tiếp tục với quy mô khoảng 32 triệu USD mỗi tháng.

Chuyển đổi sang dịch vụ doanh nghiệp có lẽ là bước đi đúng đắn. OP Labs đã huy động được hơn 175 triệu USD, sở hữu nhân tài kỹ thuật hàng đầu, và thực sự có nhu cầu thực tế từ các tổ chức đối với việc triển khai OP Stack được quản lý, những tổ chức này muốn khởi chạy chuỗi nhưng không muốn tự xây dựng năng lực bảo trì. Jing Wang định vị nó là "Databricks trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng blockchain", đây là một phép so sánh hợp lý. Đây là một doanh nghiệp dịch vụ, và nó có thể hoạt động.

Nhưng doanh nghiệp dịch vụ hoàn toàn khác với một mạng lưới tạo ra doanh thu giao thức lợi nhuận kép thông qua liên minh. Định giá token OP ban đầu được định giá cho trường hợp sau. Chưa đầy 12 giờ sau khi bài blog được xuất bản, thị trường đã hiểu điều này.

Nhìn xa hơn. Những gì xảy ra vào ngày 18 tháng 2, về bản chất, không chỉ là về Optimism.

Trong phần lớn thời gian của năm 2024, hơn 50 mạng L2 đã cạnh tranh để giành người dùng và thanh khoản. Đến cuối năm 2025, Base, Arbitrum và Optimism xử lý gần 90% giao dịch L2, chỉ riêng Base đã vượt quá 60%. Các Rollup nhỏ đã giảm