Ethereum Repricing: From Rollup-Centric to "Security Settlement Layer"

Tác giả gốc: Jacob Zhao & Jiawei @IOSG

Ngày 3 tháng 2 năm 2026, Vitalik đã đăng một bài suy ngẫm quan trọng trên X về lộ trình mở rộng quy mô của Ethereum. Với việc nhận thức lại khó khăn thực tế của việc Layer 2 tiến hóa sang hình thái phi tập trung hoàn toàn, đồng thời khả năng thông lượng của mạng chính dự kiến sẽ tăng đáng kể trong vài năm tới, giả định ban đầu "lấy L2 làm phương tiện cốt lõi để mở rộng quy mô Ethereum" không còn đứng vững. Trọng tâm chiến lược của Ethereum đang quay trở lại với chính mạng chính - thông qua việc mở rộng quy mô có thể lập trình và cơ chế bảo mật nội sinh của giao thức, củng cố vị thế của nó như là tầng thanh toán đáng tin cậy nhất toàn cầu. Mở rộng quy mô không còn là mục tiêu duy nhất, tính bảo mật, tính trung lập và khả năng dự đoán đang một lần nữa trở thành tài sản cốt lõi của Ethereum.

Những thay đổi cốt lõi:

• Ethereum đang bước vào "Mô hình ưu tiên L1": Với việc mạng chính mở rộng trực tiếp và phí liên tục giảm, giả định ban đầu về việc dựa vào L2 để đảm nhận vai trò cốt lõi trong việc mở rộng quy mô không còn đứng vững.
• L2 không còn là "phân mảnh thương hiệu", mà là quang phổ niềm tin: Tiến trình phi tập trung hóa của L2 chậm hơn nhiều so với dự kiến, khó có thể kế thừa thống nhất tính bảo mật của Ethereum, vai trò của nó đang được định nghĩa lại như một quang phổ mạng với các cấp độ tin cậy khác nhau.
• Giá trị cốt lõi của Ethereum chuyển từ "lưu lượng" sang "chủ quyền thanh toán": Giá trị của ETH không còn chỉ giới hạn ở doanh thu Gas hoặc Blob, mà nằm ở mức phí bảo hiểm thể chế của nó với tư cách là tầng thanh toán EVM an toàn nhất toàn cầu và tài sản tiền tệ gốc.
• Chiến lược mở rộng đang điều chỉnh theo hướng nội sinh hóa giao thức: Trên cơ sở L1 tiếp tục mở rộng trực tiếp, việc khám phá các cơ chế xác minh và bảo mật gốc ở tầng giao thức có thể định hình lại ranh giới bảo mật và cấu trúc nắm bắt giá trị giữa L1–L2.
• Khung định giá trải qua sự dịch chuyển cấu trúc: Trọng số của tính bảo mật và độ tin cậy thể chế tăng lên đáng kể, trọng số của phí giao dịch và hiệu ứng nền tảng giảm xuống, việc định giá ETH đang chuyển từ mô hình dòng tiền sang mô hình phí bảo hiểm tài sản.

Bài viết này sẽ phân tích sự thay đổi mô hình trong mô hình định giá Ethereum và việc tái cấu trúc định giá theo các lớp: sự kiện (những thay đổi về công nghệ và thể chế đã xảy ra), cơ chế (tác động đến việc nắm bắt giá trị và logic định giá), và suy luận (ý nghĩa đối với việc phân bổ và rủi ro/lợi nhuận).

Trở về điểm xuất phát: Giá trị cốt lõi của Ethereum

Hiểu giá trị dài hạn của Ethereum không nằm ở biến động giá ngắn hạn, mà ở triết lý thiết kế và định hướng giá trị nhất quán của nó.

• Tính trung lập đáng tin cậy: Mục tiêu cốt lõi của Ethereum không phải là hiệu quả hoặc tối đa hóa lợi nhuận, mà là trở thành một cơ sở hạ tầng trung lập đáng tin cậy - quy tắc công khai, có thể dự đoán, không thiên vị bất kỳ người tham gia nào, không bị kiểm soát bởi một chủ thể duy nhất, bất kỳ ai cũng có thể tham gia mà không cần sự cho phép. Tính bảo mật của ETH và tài sản trên chuỗi của nó, cuối cùng phụ thuộc vào chính giao thức, chứ không phải bất kỳ tín dụng thể chế nào.
• Ưu tiên hệ sinh thái hơn doanh thu: Nhiều bản nâng cấp quan trọng của Ethereum thể hiện logic quyết định nhất quán - chủ động từ bỏ doanh thu giao thức ngắn hạn để đổi lấy chi phí sử dụng thấp hơn, quy mô hệ sinh thái lớn hơn và khả năng phục hồi hệ thống mạnh hơn. Mục tiêu của nó không phải là "thu phí qua đường", mà là trở thành nền tảng thanh toán và niềm tin trung lập không thể thay thế trong nền kinh tế số.
• Phi tập trung hóa như một phương tiện: Mạng chính tập trung vào mức độ bảo mật và tính cuối cùng cao nhất, trong khi các mạng Layer 2 nằm trên quang phổ kết nối với mức độ khác nhau so với mạng chính: một số kế thừa tính bảo mật của mạng chính và theo đuổi hiệu quả, một số khác định vị giá trị bằng các chức năng khác biệt. Điều này cho phép hệ thống đồng thời phục vụ thanh toán toàn cầu và các ứng dụng hiệu suất cao, thay vì là "phân mảnh thương hiệu" của L2.
• Lộ trình công nghệ chủ nghĩa dài hạn: Ethereum kiên trì con đường phát triển chậm nhưng chắc chắn, ưu tiên đảm bảo an ninh và độ tin cậy của hệ thống. Từ chuyển đổi sang PoS đến việc tối ưu hóa cơ chế xác nhận và mở rộng quy mô tiếp theo, lộ trình của nó theo đuổi tính đúng đắn bền vững, có thể xác minh và không thể đảo ngược.

Tầng thanh toán bảo mật (Security Settlement Layer): Chỉ mạng chính Ethereum, thông qua các nút xác thực phi tập trung và cơ chế đồng thuận, cung cấp dịch vụ tính cuối cùng không thể đảo ngược (Finality) cho Layer 2 và tài sản trên chuỗi.

Định vị này của tầng thanh toán bảo mật đánh dấu sự thiết lập "chủ quyền thanh toán", là sự chuyển đổi của Ethereum từ "chế độ liên bang lỏng lẻo" sang "chế độ liên bang tập trung", là "thời khắc hiến pháp" trong việc xây dựng "quốc gia số" Ethereum, và còn là một bản nâng cấp quan trọng về kiến trúc và cốt lõi của Ethereum.

Sau Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ, theo các điều khoản của chế độ liên bang lỏng lẻo, 13 tiểu bang giống như một liên minh lỏng lẻo, mỗi tiểu bang in tiền riêng, đánh thuế quan lẫn nhau, mỗi tiểu bang đều đi nhờ xe: tận hưởng quốc phòng chung, nhưng từ chối đóng phí; tận hưởng thương hiệu liên minh, nhưng lại hành động riêng rẽ. Vấn đề cấu trúc này dẫn đến tín dụng quốc gia giảm sút và không thể thống nhất thương mại đối ngoại, cản trở nghiêm trọng nền kinh tế.

Năm 1787 là "thời khắc hiến pháp" của Hoa Kỳ, hiến pháp mới trao cho chính phủ liên bang ba quyền lực then chốt: quyền đánh thuế trực tiếp, quyền kiểm soát thương mại liên tiểu bang, quyền phát hành tiền tệ thống nhất. Nhưng điều thực sự khiến chính phủ liên bang "sống dậy" là kế hoạch kinh tế năm 1790 của Hamilton, liên bang gánh nợ của các tiểu bang, chi trả theo mệnh giá để tái thiết tín dụng quốc gia, thành lập ngân hàng quốc gia làm trung tâm tài chính. Thị trường thống nhất giải phóng hiệu ứng quy mô, tín dụng quốc gia thu hút thêm vốn, cơ sở hạ tầng có được khả năng huy động vốn. Hoa Kỳ từ 13 tiểu bang nhỏ phòng thủ lẫn nhau, đã trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Cấu trúc của hệ sinh thái Ethereum ngày nay hoàn toàn giống với tình trạng khó khăn đó.

Mỗi L2 giống như một "tiểu bang có chủ quyền", có cộng đồng người dùng, nhóm thanh khoản và token quản trị riêng. Thanh khoản bị chia cắt thành các mảnh, ma sát tương tác xuyên L2 lớn, L2 tận hưởng lớp bảo mật và thương hiệu của Ethereum nhưng không thể đền đáp lại giá trị cho L1. Việc mỗi L2 khóa thanh khoản trên chuỗi của mình là hợp lý trong ngắn hạn, nhưng tất cả L2 đều làm như vậy sẽ khiến toàn bộ hệ sinh thái Ethereum mất đi lợi thế cạnh tranh cốt lõi nhất.

Lộ trình mà Ethereum đang thúc đẩy, về bản chất chính là việc lập hiến và thiết lập hệ thống kinh tế trung ương của nó, tức là thiết lập "chủ quyền thanh toán":

• Biên dịch sẵn Rollup gốc (Native Rollup Precompile) = Hiến pháp liên bang. L2 có thể tự do xây dựng các chức năng khác biệt bên ngoài EVM, trong khi phần EVM có thể nhận được xác minh bảo mật cấp độ Ethereum thông qua biên dịch sẵn gốc. Tất nhiên, không kết nối cũng được, nhưng cái giá phải trả là mất khả năng tương tác không cần tin cậy với hệ sinh thái Ethereum.
• Khả năng kết hợp đồng bộ (Synchronous Composability) = Thị trường thống nhất. Thông qua các cơ chế như biên dịch sẵn Rollup gốc, khả năng tương tác không cần tin cậy và kết hợp đồng bộ giữa các L2 với nhau, giữa L2 và L1 đang trở nên khả thi, điều này trực tiếp loại bỏ "rào cản thương mại liên tiểu bang", thanh khoản không còn bị mắc kẹt trên các hòn đảo riêng lẻ của mình.
• Tái thiết nắm bắt giá trị L1 = Quyền đánh thuế của liên bang. Khi tất cả các tương tác xuyên L2 quan trọng đều quay trở lại thanh toán trên L1, ETH một lần nữa trở thành trung tâm thanh toán và điểm neo niềm tin của toàn bộ hệ sinh thái. Ai kiểm soát tầng thanh toán, người đó nắm bắt giá trị.

Ethereum đang sử dụng hệ thống thanh toán và xác minh thống nhất để biến hệ sinh thái L2 bị phân mảnh thành một "quốc gia số" không thể thay thế, đây là một tất yếu lịch sử. Tất nhiên, quá trình chuyển đổi có thể diễn ra chậm chạp, và lịch sử cho chúng ta thấy, một khi quá trình chuyển đổi này hoàn tất, hiệu ứng mạng được giải phóng sẽ vượt xa sự tăng trưởng tuyến tính của thời kỳ phân mảnh. Hoa Kỳ đã sử dụng hệ thống kinh tế thống nhất để biến 13 tiểu bang nhỏ thành nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ethereum cũng sẽ biến hệ sinh thái L2 lỏng lẻo thành tầng thanh toán bảo mật lớn nhất, thậm chí là phương tiện tài chính toàn cầu.

Lộ trình nâng cấp cốt lõi Ethereum và tác động định giá (2025-2026)

Lầm tưởng về định giá: Tại sao không nên coi Ethereum là một "công ty công nghệ"

Việc áp dụng các mô hình định giá doanh nghiệp truyền thống (P/E, DCF, EV/EBITDA) cho Ethereum, về bản chất là một sự nhầm lẫn về thể loại. Ethereum không phải là một công ty với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, mà là một cơ sở hạ tầng kinh tế số mở. Doanh nghiệp theo đuổi việc tối đa hóa giá trị cổ đông, trong khi Ethereum theo đuổi việc tối đa hóa quy mô hệ sinh thái, tính bảo mật và khả năng chống kiểm duyệt. Để đạt được mục tiêu này, Ethereum nhiều lần chủ động hạ thấp doanh thu giao thức (ví dụ thông qua EIP-4844 bằng cách giới thiệu Blob DA, làm giảm cấu trúc chi phí xuất bản dữ liệu L2 và hạ thấp doanh thu phí từ dữ liệu rollup trên L1) - từ góc nhìn của công ty, điều này gần như là "tự hủy doanh thu", nhưng từ góc nhìn cơ sở hạ tầng, đó là việc hy sinh phí ngắn hạn để đổi lấy mức phí bảo hiểm trung lập và hiệu ứng mạng dài hạn.

Một khung hiểu biết hợp lý hơn là coi Ethereum như một tầng thanh toán và đồng thuận trung lập toàn cầu: cung cấp tính bảo mật,