Thời đại "thẻ thanh toán" của L2: Khi câu chuyện mở rộng kết thúc, thanh toán trở thành phương thuốc cứu mạng

Tác giả gốc: Eric, Foresight News

Gần đây, Solana đã có một trò đùa về Starknet, chế giễu một L2 chỉ có 8 người dùng hoạt động hàng ngày và 10 giao dịch mỗi ngày lại có FDV lên tới 150 tỷ USD.

Mặc dù nhìn lại, trò đùa kiểu "rắc muối vào vết thương" này nhằm thu hút sự chú ý, từ đó dẫn đến việc token STRK của Starknet được niêm yết trên Solana thông qua NEAR Intents. Nhưng lời chế giễu của Solana không phải là không có cơ sở, những L2 mọc lên như nấm trong hai năm qua thực sự đang gặp khủng hoảng về lưu lượng.

Ví dụ thuyết phục nhất gần đây có lẽ là vào ngày 8 tháng 1, mạng L2 Zero Network được ấp ủ bởi công ty ví Web3 Zerion bị phát hiện đã ngừng tạo khối hơn 3 tuần, nhưng dường như không gây ra bất kỳ ảnh hưởng nào. Phản ứng của đội ngũ chính thức còn tinh tế hơn: Zero Network ngừng tạo khối vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, nhưng đến ngày 23 tháng 12, đội ngũ mới tuyên bố sẽ sửa chữa vấn đề này, trong khi bài đăng gốc cuối cùng trên tài khoản Twitter chính thức của Zero Network là vào tháng 5 cùng năm.

Tuy nhiên, con số chỉ có 8 người dùng thực hiện 10 giao dịch trong 1 ngày thực ra là một cách nói phóng đại. Theo số liệu thống kê từ L2BEAT, TPS của Starknet ngày hôm qua là 2.64, nghĩa là có hơn 200,000 giao dịch trên mạng trong một ngày. Nhưng con số này vẫn thấp một cách khó tin, ngay cả khối lượng giao dịch một ngày của mạng chính Ethereum cũng gấp 10 lần Starknet.

Số liệu cho thấy, trong số các L2 đa dụng, ngoài Base và Polygon, ngay cả TPS của Arbitrum và OP Mainnet cũng không vượt xa Ethereum một cách đáng kể. TPS của Linea và Starknet dưới 3, phần không được chụp trong ảnh chụp màn hình còn bao gồm Scroll với TPS hơn 1 một chút và ZKsync, Blast với TPS dưới 1.

Nhìn vào số liệu TVL do DefiLlama thống kê, Base và Arbitrum chiếm gần 80% tổng TVL của tất cả các L2, trong khi tổng định giá bảo thủ của các L2 còn lại không thuộc nhóm "Others" trong giai đoạn gọi vốn riêng tư cũng gần 100 tỷ USD, nhưng tổng TVL của chúng cộng lại còn chưa đến 20 tỷ USD.

Xét về doanh thu giao thức, trong 24 giờ qua, chỉ có 7 giao thức hàng đầu có doanh thu trên 1000 USD, doanh thu giao thức hàng ngày chỉ 3 chữ số thậm chí 2 chữ số có lẽ còn không bằng số tiền lãi mà một số cá voi nhận được hàng ngày từ việc gửi tiền sinh lời trên sàn giao dịch.

Những số liệu này cho thấy rất rõ tình cảnh khó khăn hiện tại của các L2: trong bối cảnh thiếu vắng các câu chuyện về ứng dụng, việc mong đợi một ứng dụng đột phá, không phải là một ứng dụng chuỗi riêng, mà sẵn lòng vận hành trên một L2 đa dụng đã trở thành một điều xa xỉ. Trong việc tìm kiếm một kịch bản ứng dụng có thể cung cấp dữ liệu giao dịch ổn định, các L2 đã tìm thấy câu trả lời chung: thẻ tiền mã hóa.

Người sáng lập tổ chức nghiên cứu tiền mã hóa Hazeflow, Pavel Paramonov, từng chỉ trích rằng thẻ tiền mã hóa về bản chất không phải là "thanh toán bằng tiền mã hóa" mà vẫn là thanh toán bằng tiền pháp định, và không thực sự đóng vai trò thúc đẩy việc sử dụng tiền mã hóa. Tuy nhiên, ông cũng đề cập rằng nhiều dự án hoặc chuỗi công khai ra mắt thẻ tiền mã hóa thực chất là một biện pháp bất đắc dĩ, với mục đích duy nhất là giữ chân người dùng trong hệ sinh thái của họ.

Hiện nay, nhiều thẻ tiền mã hóa do các sàn giao dịch phát hành là loại thẻ "giám sát" (custodial), tài sản của người dùng được lưu trữ trong tài khoản giám sát của sàn giao dịch hoặc tổ chức, khi chi tiêu sẽ được sàn giao dịch, công ty off-ramp và bên phát hành thẻ thanh toán. Chuỗi thanh toán cho loại thẻ này thường là Tron hoặc Solana, thậm chí là Ethereum với chi phí hơi cao hơn. Một mặt là vì lượng tài sản stablecoin trên các chuỗi này đủ lớn, mặt khác, một số thẻ giảm chi phí bằng cách thanh toán theo lô thay vì từng giao dịch riêng lẻ. Đối với các tổ chức, tính thanh khoản và ổn định có thể quan trọng hơn chi phí thấp của L2.

Loại thẻ tiền mã hóa mà các L2 nhắm đến là các loại "thẻ không giám sát" (non-custodial) với hình thức khác nhau. Trước khi sử dụng loại thẻ này để thanh toán, tài sản được lưu trữ trong ví của chính người dùng, mỗi khoản thanh toán được thanh toán riêng lẻ, có thể hiệu quả trong việc tăng hoạt động trên chuỗi. Ví dụ điển hình bao gồm Scroll (chuỗi thanh toán cho thẻ Etherfi), Gnosis và Linea (chuỗi thanh toán cho thẻ MetaMask).

Vào tháng 9 năm 2024, Etherfi thông báo thẻ thanh toán của họ sẽ sử dụng Scroll làm lớp thanh toán, Scroll có thể giúp Etherfi thực hiện "giao dịch không mất phí gas" và cung cấp tỷ lệ hoàn tiền cao hơn thông qua trợ cấp token SCR. Ngoài việc chi tiêu trực tiếp bằng tài sản trên Scroll theo cách truyền thống, thẻ Etherfi còn có một cơ chế đặc biệt: người dùng có thể dùng tài sản sinh lời trên Scroll làm tài sản thế chấp để vay tiền pháp định để thanh toán, các tài sản được hỗ trợ bao gồm eETH, weETH, wETH, eBTC, v.v.

Gnosis, với tư cách là một sidechain lâu nay không mấy được chú ý, đã thành công trong lĩnh vực thẻ thanh toán. Thẻ Gnosis Pay do họ phát hành chủ yếu hoạt động ở khu vực châu Âu. Người dùng có thể kết nối ví không giám sát như MetaMask, Gnosis Safe, v.v. trong ứng dụng Gnosis Pay, khi chi tiêu, Gnosis Pay sẽ chuyển đổi tài sản được hỗ trợ trong ví người dùng (một số stablecoin Euro, Bảng Anh và Đô la Mỹ) thành stablecoin Euro EURe do Monerium phát hành, sau đó chuyển đổi 1:1 thành Euro để thanh toán.

Thẻ tiền mã hóa do MetaMask phát hành sử dụng L2 Linea thuộc ConsenSys làm mạng thanh toán chính, ngoài ra còn hỗ trợ Solana và Base. Trước khi chi tiêu, người dùng cần nạp các tài sản được hỗ trợ thanh toán (các loại stablecoin USD hoặc Euro) vào ví MetaMask của họ, khi thanh toán, tài sản của người dùng sẽ được chuyển đến nhà cung cấp dịch vụ off-ramp, chuyển đổi thành tiền pháp định và sau đó thanh toán cho thương gia.

Do đặc điểm thanh toán từng giao dịch riêng lẻ của thẻ không giám sát, mỗi lần chi tiêu của người dùng sẽ tương ứng với một lần kích hoạt hợp đồng để xác minh số lượng tài sản còn lại và việc chuyển tài sản trên chuỗi. Bằng cách này, các L2 có thể dựa vào kịch bản thanh toán - một kịch bản cực kỳ tần suất cao và bền vững - để đảm bảo một mức độ hoạt động nhất định trên chuỗi. Theo dữ liệu từ Paymentscan, thông qua hợp tác với Etherfi và trợ cấp SCR, Scroll đã chiếm một thị phần đáng kể trong thanh toán bằng thẻ. Tuy nhiên, dữ liệu này không hoàn toàn chính xác, vì nhiều thẻ khi thanh toán có thể không xảy ra chuyển khoản trên chuỗi, mà được thanh toán nội bộ trong tổ chức. Dù sao đi nữa, việc các L2 tìm thấy kịch bản ứng dụng thực tế thông qua thanh toán là một sự thật hiển nhiên.

Không chỉ các L2 mới nổi đang lo lắng, ngay cả Polygon, vốn không được tính là L2 theo nghĩa chặt chẽ, cũng đã chuyển trọng tâm chiến lược sang thanh toán vào một thời gian trước. Cuối năm 2025, khối lượng chuyển stablecoin không phải USD trên Polygon đã vượt quá 11.1 tỷ USD, khối lượng giao dịch của stablecoin mới XSGD đạt 2.24 tỷ USD, và khối lượng giao dịch của stablecoin Đô la Úc AUDF đạt 2.46 tỷ USD. Ngoài ra, Polygon cũng trở thành một trong những chuỗi chính được Stripe sử dụng cho thanh toán stablecoin; việc họ thông báo vào ngày 13 tháng 1 về việc mua lại cơ sở hạ tầng thanh toán tiền mã hóa Coinme và nền tảng phát triển blockchain Sequence với giá 250 triệu USD càng thể hiện rõ ràng chiến lược "all in thanh toán".

Sau khi trải qua sự bùng nổ của các khái niệm khác nhau, các L2 đã nhận ra thực tế. Mặc dù vẫn mong đợi các ứng dụng mới mẻ, nhưng nhiệm vụ cấp bách hiện nay là sử dụng thanh toán, dựa trên đặc điểm chi phí thấp và hiệu quả cao của chính mình, để tồn tại trước đã.