ZachXBT: Thám tử thật hay kẻ đạo đức giả?

Gần đây, thám tử blockchain nổi tiếng @zachxbt dường như đang đứng về phía đối lập với cộng đồng nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Cách đây không lâu, khi token RAVE của dự án @RaveDAO tăng giá đột biến trong thời gian ngắn, anh ta đã công khai chỉ ra rằng các địa chỉ liên quan đến RAVE có token tập trung cao độ, dòng vốn luân chuyển qua nhiều CEX, và ví liên quan đến đội ngũ dự án tham gia giao dịch. Anh ta đã treo thưởng 10.000 USD, sau đó cộng đồng đã nâng mức thưởng lên 25.000 USD để thu thập các tài liệu nội bộ liên quan.

Hành động này gây ra hoảng loạn thị trường, RAVE giảm hơn 90%, khiến nhiều người nắm giữ thua lỗ nặng nề, gây ra sự bất bình mạnh mẽ trong cộng đồng.

Vào ngày 6 tháng 5, ZachXBT bắt đầu công khai chú ý đến dự án nóng LAB @LABtrade_, xem xét các địa chỉ on-chain, phân bố token và dòng vốn sàn giao dịch, cho rằng dự án có dấu hiệu thao túng giá, đẩy giá lên và xả hàng. Anh ta đã nhắn tin cho người sáng lập nhưng không nhận được phản hồi.

Sau đó, ZachXBT lại treo thưởng 10.000 USD để thu thập hộ chiếu/CMND của người sáng lập dự án, hợp đồng market maker hoặc lịch sử trò chuyện, và sử dụng cụm từ "War time mode" trong các tuyên bố liên quan, gây ra tranh cãi một lần nữa.

Thực tế, ban đầu ZachXBT luôn đứng về phía các nạn nhân là nhà đầu tư nhỏ lẻ với hình ảnh tích cực.

Ví dụ, sau DeFi Summer, anh ta đã vạch trần nhiều dự án lừa đảo NFT và DeFi cố gắng trốn tránh sự giám sát, bảo vệ các nhà đầu tư nhỏ lẻ khỏi những tổn thất tiềm tàng hàng triệu đô la. Anh ta cũng từng giúp Coinbase thu hồi 275.000 USD từ một vụ lừa đảo kỹ thuật xã hội, nhiều lần phơi bày các mạng lưới lừa đảo "Pig Butchering", hợp tác với BNB Chain và Paradigm để chống lừa đảo, cảnh báo Bybit để tránh tổn thất. Trước đây, nhiều nạn nhân trong các vụ việc anh ta tham gia là nhà đầu tư nhỏ lẻ bình thường, nên anh ta hầu như không thu phí, tạo dựng được hình ảnh tích cực này.

Vì vậy, hành động "thổi còi" thường xuyên gần đây khó tránh khỏi việc bị nghi ngờ về động cơ.

Tất nhiên, việc lên án đạo đức ở đây chẳng có ý nghĩa gì. Mục đích của bài viết này là muốn phân tích ZachXBT từ nhiều khía cạnh như xuất thân, thời đại, chuỗi lợi ích, hy vọng có thể giải mã bản chất mọi hành vi của anh ta, từ một góc nhìn độc đáo hơn để nhìn nhận vấn đề một cách lý trí.

ZachXBT đã trở thành "thám tử blockchain" như thế nào?

Tôi cho rằng hành vi của bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy câu trả lời trong quá khứ của họ.

ZachXBT tên thật là Zachary Wolk, một thanh niên công nghệ người Mỹ bình thường. Anh ta bước vào thị trường tiền điện tử vào năm 2017, thời kỳ ICO, với tư cách là một nhà đầu tư nhỏ lẻ mới vào nghề. Cũng như nhiều người trẻ khác, anh ta nghe nhiều câu chuyện làm giàu nhanh chóng và hy vọng kiếm được một khoản tiền từ thị trường này.

Nhưng mọi chuyện không như ý. Hàng loạt token mà anh ta mua vào năm 2017, được quảng cáo là có thể "thay đổi thế giới", hầu như đều là rug pull. Vào năm 2018, ví Electrum bị tấn công bằng bản cập nhật độc hại (bạn có thể tra cứu vụ này, tôi nhớ nó, tôi nhớ đã mất 200 BTC), anh ta mất trắng 15.000 USD. Vào thời điểm đó, đó chắc chắn là một số tiền lớn đối với một thanh niên bình thường.

Nguồn: https://www.secrss.com/articles/7475

Sau khi bị lừa mất hết tiền một lần, Zachary Wolk căm thù những kẻ lừa đảo và hacker tiền điện tử. Anh ta bắt đầu tự học các công cụ dữ liệu on-chain như Etherscan, Arkham, từng chút một moi ra các địa chỉ ví, theo dõi dòng vốn, thu thập bằng chứng, và sau đó công khai vạch trần các dự án lừa đảo trên Twitter (nay là nền tảng X). Tất nhiên, Zachary Wolk dường như cũng tìm thấy một "lục địa mới" từ đó.

Vì vậy bạn thấy đấy, anh ta không phải là "thám tử blockchain" bẩm sinh. Về bản chất, tôi cho rằng đây là sự tự cứu của một nạn nhân, chỉ là tình cờ mở ra một cánh cửa mới.

Vì vậy, từ những thử nghiệm nhỏ vào năm 2018 cho đến sự bùng nổ hoàn toàn của thị trường tăng giá tiền điện tử vào năm 2021, anh ta đã tìm thấy vị trí của mình, đó là trở thành phiên bản on-chain của "Sherlock Holmes dân gian".

Thực tế, năm 2020 là một bước ngoặt quan trọng. DeFi Summer đã mang đến sự di cư ồ ạt của người dùng từ sàn giao dịch lên blockchain, nhưng phần lớn mọi người hầu như không có khả năng phân tích on-chain, và các nhà phân tích dữ liệu on-chain vào thời điểm đó được coi là những vai trò rất đẳng cấp.

Vì vậy bạn phải thừa nhận rằng thời đại đã cho Zachary Wolk một sân khấu tuyệt vời nhất:

Vào thời điểm đó, thị trường tiền điện tử on-chain hầu như không có sự giám sát. Các nhà đầu tư nhỏ lẻ sau khi bị "chặt chém" hầu như chỉ có thể ngậm ngùi chịu đựng. Thị trường đang rất cần một người "hành đạo thay trời".

Và lúc đó, nền tảng X là một trong những căn cứ địa lớn nhất của thị trường tiền điện tử. Với hiệu ứng khuếch đại lưu lượng, sự phơi bày của thiên tài công nghệ ẩn danh ZachXBT đã nhanh chóng lan truyền khắp toàn ngành.

Thêm vào đó, tính minh bạch của dữ liệu on-chain đã cho anh ta một vũ khí để "phản công". Anh ta không cần dựa vào sự giám sát, không cần phụ thuộc vào các tổ chức, chỉ dựa vào kỹ thuật và sự kiên trì của bản thân, đã có thể tạo ra sự răn đe đối với những kẻ "gặt hái".

Vì vậy, đối với ZachXBT, tôi cho rằng đây là nguồn gốc của anh ta:

Trên thế giới này chưa bao giờ tự nhiên xuất hiện những anh hùng chính nghĩa. Anh ta chỉ là "thợ săn on-chain" được sinh ra từ "làn sóng các nhà đầu tư nhỏ lẻ bị chặt chém" giai đoạn 2017-2018.

Điều này cũng giống như trong thời kỳ man rợ, những người dưới đáy bị bắt nạt đã cầm vũ khí lên để tự vệ. Vũ khí anh ta cầm lên chính là dữ liệu on-chain và sự phơi bày công khai.

Vậy nếu không có lần thua lỗ 15.000 USD đẫm máu đó, tôi nghĩ chắc chắn sẽ không có ZachXBT ngày hôm nay. Và nếu không có thời kỳ phát triển man rợ đó, tôi nghĩ "nhân vật thám tử" của anh ta cũng không có mảnh đất để tồn tại.

Nếu chúng ta đặt anh ta vào chuỗi lợi ích của thị trường tiền điện tử, chúng ta sẽ thấy gì?

Trên thế giới này, bản tính con người như nước. Nếu quy tắc thay đổi, bản tính con người cũng sẽ thay đổi. Và hành vi của một người, về bản chất, đều bị thúc đẩy bởi lợi ích.

Vì vậy, để hiểu được bản chất hành vi của ZachXBT, chúng ta phải đặt anh ta vào chuỗi lợi ích hoàn chỉnh của thế giới tiền điện tử để phân tích logic.

Chuỗi lợi ích của thế giới tiền điện tử thường được chia thành ba tầng: thượng, trung, hạ:

Tầng thượng thường là các đội ngũ dự án, CEX (Binance, Bitget, BNB Chain, v.v.), VC, cá voi/lớn, nội gián dự án. Họ nắm giữ nguồn cung token, thanh khoản, kênh giao dịch, là người có tiếng nói trong toàn bộ chuỗi hoặc ngành.

Tầng trung là các công cụ dữ liệu on-chain, truyền thông tiền điện tử, KOL và thậm chí cả nền tảng X. Họ là "bộ khuếch đại" của chuỗi, chịu trách nhiệm truyền tải thông tin, khuếch đại cảm xúc, vừa là "công cụ tuyên truyền" của các vai trò tầng thượng, vừa có thể trở thành mặt trận vạch trần bê bối.

Còn tầng hạ, là các nhà đầu tư nhỏ lẻ toàn cầu, những nạn nhân bị chặt chém.

Họ là điểm cuối của chuỗi, thiếu lợi thế thông tin, không có khả năng kỹ thuật, chỉ có thể bị động chạy theo xu hướng, trở thành bàn đạp để tầng thượng kiếm lợi, và cũng đóng vai trò là "kẻ bị chặt chém".

Còn ZachXBT, ban đầu thực chất nằm ở nút có giá trị cao là điều tra viên on-chain độc lập, thuộc tầng trung và hạ.

Nhưng ngày nay anh ta còn có thêm một thân phận nữa, đó là người dọn dẹp bán chính thức. Từ năm 2025, anh ta chính thức trở thành cố vấn của Paradigm. Cũng trong tháng 11 năm đó, anh ta hợp tác với BNB Chain để chống lại hacker và lừa đảo.

Vì vậy, thân phận mới này đã đẩy tọa độ của anh ta trong chuỗi lên cao hơn, tức là chuyển lên tầng trung và thượng.

Chính sự dịch chuyển tọa độ này đã trực tiếp quyết định mọi mô hình hành vi của anh ta. Đến đây, bạn có thấy rõ hơn chưa? Chúng ta hãy tiếp tục phân tích.

Hành vi liên tục "châm ngòi" là điều tất yếu để sinh tồn và nâng cao tọa độ

Thực ra bạn thấy đấy, việc anh ta liên tục vạch trần bê bối, về bản chất là một "thắng lợi kép", vừa làm việc tốt, vừa kiếm được danh tiếng và lợi ích, lại vừa có thể không ngừng nâng cao tọa độ của mình trong chuỗi.

Xét về giá trị tích cực, anh ta đã làm được khá nhiều việc thực tế:

Giúp các sàn giao dịch truy tìm hacker, vạch trần nội gián Axiom, đã giúp các nạn nhân và chính phủ thu hồi tổng cộng hơn 100 triệu đô la, trong đó năm 2025 đã giúp chính phủ Hoa Kỳ thu hồi 20 triệu đô la mà không nhận một đồng nào.

Tuy nhiên, những hành vi này đã giúp anh ta tích lũy được danh tiếng cực kỳ cao trong ngành, đồng thời cũng mang lại cho anh ta những lợi ích thực sự, chẳng hạn như quyên góp từ cộng đồng (vụ án Huang Licheng đã gây quỹ lên tới hàng triệu đô la), lời mời hợp tác từ các tổ chức (tư cách cố vấn của Paradigm), cơ hội hợp tác chính thức (BNB Chain).

Tất nhiên, việc hợp tác giữa ZachXBT và BNB Chain